70.Жербедері картографиялауында қолданылатын негізгі материалдар

Карталар қолдану сферасы кеңеюде. Жер туралы картаны пайдаланбайтын бір де бір ғылым жоқ. Олардың маңызы халық шаруашылығында өте жоғары. Қазіргі кезде ауылшаруашылық өндірісін жоспарлау мен жобалаудың барлық түрлерінде, табиғи ресурстарды пайдалану мақсатымен әртүрлі инженерлік құрлыстарда, басқа жұмыстарда табиғи жағдайды бағалау үшін карта қажет. Соңғы кездерде картографиялық әдіс барлық салаларда өте қажет: медициналық географияда, планетологияда және т.б. Карталардың жаңа түрлері пайда болды: табиғи ортаны оңтайландыру (оптимизация), табиғатты қорғау, ғарыштық геологиялық, ғарыштық тектоникалық және т.б.

Табиғатты картографиялаудың тақырыптары мен міндеттері әртүрлі. Оны зерттеу мақсатында картографиялау екі бағытқа бөлінеді:

- мазмұнды (географиялық), ғылыми негізде карта құрастыру принциптері мен әдістерін дайындау үшін табиғаттың заңдарын зерттеуге негізделеді;

- техникалық - құбылыстарды объективті және тура бекіту, оларды бейнелеу, графикалық өндеу, көбейту және басу әдістерін құрастырады.

Кеңістік  зерттеудің картографиялық әдісі – табиғатты зерттеудегі негізгі бір әдіс. Оған келесі жағдайда карта құрастыру жұмыстары кіреді:

далалық және стационарлы зерттеулерде құбылыстарды бақылаған кезде;

- картографиялық емес көздер негізінде,  сонымен бірге математикалық және химиялық зерттеу әдістер нәтижесінде;

- жалпылау (генерализация) әдісін кеңінен қолдану арқылы  әртүрлі тақырыпты картографиялық көздер бойынша немесе бір карта негізінде екінші мазмұны жаңа карта құрастыру.

Табиғи орта зерттеунің бөлігі ретіндегі картографиялау жергілікті жер табиғатын толығымен қамтуы немесе табиғаттың жеке құбылыстарын сипаттау мүмкін. Осыған байланысты картографиялау кешенді немесе салалы болуы мүмкін,

Картографиялаудың бағыттары аймақтық қамтауы және карталар типтері бойынша ажыратылады. Табиғатты картографиялауға  әртүрлі деңгейдегі карталар мазмұнын дайындау және карталар құрастыру процесі кіреді. Олар жергілікті, (ірі масштабты), аймақтық (орташа масштабты) және ғаламшарлық (ұсақ масштабты) карталарға бөлінеді.

Из всех элементов местности рельеф играет самую важную роль, потому что он влияетна состояние и положение всех остальных элементов: гидрографию, распределение населенных пунктов, дорог, растительности и т. д. Между всеми этими элементами существует определенная взаимосвязь, на которую оказывает влияние рельеф. Рельеф труднее всего изобразить на карте, потому что необходимо отобразить объемность рельефа, а карта представляет собой плоское изображение местности. Рельеф трехмерен впространствеи имеет огромное разнообразие объемных форм, которые необходимо передать на плоскости. Поэтомусуществует несколько способов изображения рельефа, которые в настоящее время так или иначе используются на картах разного назначения. 1. Картинный (перспективный) способ. Этим способом рельеф изображался на старых картах в виде примитивных рисунков возвышенностей, гор, хребтов. Рельеф изображался так, как его видели. Для большей наглядности горы покрывались тенями. Штриховой способ. Картинное изображение рельефа в XVIII в. в первую очередьперестало удовлетворять военных, основных потребителей карт. Они должны были быстро

получать по картам точное представление о крутизне склонов, пересеченности местности,характере рельефа в целом. Поэтому был предложен новый способ изображения рельефа -штриховой. Способ отмывкирельефа (светотеневая пластика), т. е. создание полутонового изображения при заданном освещении местности. Отмывка применяется для придания объемности формам рельефа. Способ высотных отметок. Высотные отметки - это подписанные на карте абсолютные отметки высот точек. С помощью высотных отметок показывают характерные высоты, в том числе командные, имеющие наибольшую высоту, с которых реализуется возможностьхорошего обзора местности. Выделяют высотные отметки гор, холмов, курганов, перевалов, обрывов и уступов, насыпей и выемок. Они облегчают чтение карты и дают возможность определения превышений одних точек над другими.