Элегічныя песні

ОЙ, ВОСЕНЬ МАЯ…

Запісана ў р. п. Гудагай Астравецкага раёна

ад К. Я. Замара (1939 г. н.)

Ой, восень мая,

Восень сцюдзёная,

Чаго ты рана захаладала?

– Я й не раненька,

Я й не позненька, –

Калі мая пара прышла.

Лісточак апаў, зямельку ўслаў, –

Вось мая і пара прыйшла.

Рэчкі сталі, пазамярзалі –

Во мая і другая пара.

Запісала А. Г. Врублеўская ў 1995 г.

САЦЫЯЛЬНАЯ песня – асобны песенны вiд, якi вызначаецца па тыпу адлюстраванага канфлiкту. Тып канфлiкту – сацыяльны. Сацыяльныя песнi падзяляюцца на розныя тэматычныя групы (у залежнасці ад таго, які герой у іх прадстаўлены). Пры вызначэннi сацыяльных песень звярнiце ўвагу на фармальныя прыкметы гэтых твораў: 1) прамое ўказанне на сацыяльную прыналежнасць герояў песень: сялян, казакоў, рэкрутаў, салдат, чумакоў i iншых; 2) багатая сацыяльная напоўненасць вобразаў; 3) узгадванне сацыяльнага асяроддзя, у якiм дзейнiчаюць героi.

Вылучаюць антыпрыгоннiцкiя песнi, рэкруцкiя i салдацкiя, казацкія, разбойнiцкiя, чумацкiя, найміцкія,

Вылучаючы антыпрыгоннiцкiя песнi, даследчыкi лiчаць, што iх галоўнай мастацкай рысай з’яўляецца заклiк да расправы з прыгнятальнiкамi. Але тэма актыўнага сацыяльнага пратэсту раскрываецца i ў некаторых песнях земляробчага календара, асаблiва ў жнiўных. Цэнтральным з’яўляецца вобраз прыгнятаемага, галоднага селянiна. Для iх таксама характэрны сцiплыя, «эканомныя» мастацкiя сродкi, простыя эпiтэты i параўнаннi («Няма хлеба, пане браце, // Нi ў полi, нi дома…»).

Антыпрыгонніцкія песні узяла серпа…

Запісана ў в. Жужаль Клецкага раёна

ад В. Аляксейчык

Узяла серпа,

Пайшла на палетак,

Забрала з сабою

Сваіх малых дзетак.

Сонейко свеціць,

Пташачкі шчабечуць,

Мае малыя дзеткі

Ўжэ есці хочуць.

Не магу я дзеткам

Да естачкі даці –

Трэба да заходу

Жыцейко дажаці.

Жыцейко жала,

Слязьмі палівала,

Як ішла дадому,

Горко плакала.

Не дай бог вам, дзеткі,

Гэтакае долі:

Увесь век прападаці

Да на панскім полі.

Запісала Г. Козел

Рэкруцкiя i салдацкiя песнi даследчыкi аб’ядноўваюць у адну групу, сцвярджаючы, што iм уласцiвы агульныя тэмы развiтання з бацькоўскiм домам, нялёгкай службы ў войску, адмаўлення i асуджэння вайны, ідучы на якую «малойчыкi заплакалi».

Рэкруцкія і салдацкія песні

АПОШНІ НЫНЯШНІ ДЗЯНЁЧАК…

Запісана ў в. Судзілавічы Драгічынскага раёна

ад П. С. Крыжывіцкай (1925 г. н.)

Апошні ныняшні дзянёчак

Гуляю з вамі я, сябры.

А заўтра рана чуць святочак

Загалосіць уся мая сям’я.

Заплача маці і мая сястра,

Заплача брат і мой айцец.

Ісці ў салдаты выпаў жрэбій.

І вольным дням прыйшоў канец.

Яшчэ заплача дарагая,

З якой я тры гады гуляў,

Вясці к вянцу яе збіраўся,

Любіць да гроба абяцаў.

Каляска хутка падкаціла

Каля дома майго.

У калясцы старшыня крычаў:

– Гатоўце сына свайго!

Хрысцьянскі сын даўно гатовы.

Сям’я ўся замертво ляжыць.

Пайду цяпер я к жызні новай,

Цару, айчыне маёй служыць.

Запісала С. А. Сярогіна

ЧАГО, ЧАГО, БЕЛ МАЛОЙЧЫК, ЗАСЛУЖЫЎ?..

Запісана ў в. Палонка Баранавіцкага раёна

ад Н. Ф. Пісарэнка (1919 г. н.)

– Чаго, чаго, бел малойчык, засмутнеў?..

– Як жа мне, маладому, не смутнець:

Загадалі ў падмаскоўныя палкі –

Да ці любіш ты расійскія дзяўкі?

Ой, як жа мне, маладому, не любіць?

Матка плача, выпраўляючы,

Сястра плача, выпраўляючы,

Младша сястра наперад зайшла,

Яшчэ братку болей жалю задала.

– Ты, наш братко, найяснейшы сакалок,

Прыедзь, прыбудзь к нам у госцікі ў гадок.

– Не ў такія, сястра, ручкі папаў,

Каб часта ў вас у госцейках бываў.