5. Глоссарий

1. Амортизация – негізгі капиталдың біртіндеп тозу процесінің нәтижесінде оның құнын өндірілген өнімге тасымалдауы.

2. Баға – көп функционалдық экономикалық құбылыс, нарық категориясының бастамасы ( ақшаны тауарға айырбастау эквиваленті).

3. Бағаны диференциялдау- әртүрлі бағалардың бір тауарға қойылуы

4. Қосылған құн- экономикалық теорияда сатылған фирманың құнынан, материалдар мен сатып алынған, қолданылған өндірістердің құнын алып, нарықтық жүйеге сай үстйне қосуды айтамыз

5. Баға құрудағы заңдық шектеулер – баға құрудың кейбір бөліктеріне шектеу қою

6. Маржа- маркетингте сауда бағасы, өндірістік кәсіпорын бекітеді

7. Баға құру әдісі –бағаны есептеу әдісі, орта , төменгі, жоғарғы кірісті есептеп, сқраныс пен ұсыныс қатынасына бөледі

8. Бағаның ашық процесі –бағаны нарықтық байланысты сатушы мен сатып алушыға берілген жеңілдік

9. Бағаны түсірудің жабық түрі- сапаның жоғарлауы мен тауардың көлемін көбейтудегі өзгермейтін баға

10. Бағаны көбейтудің жабық түрі- сапаның төмендеуі немесе тауар көлемінің азайтылуындағы өзгермес баға

11. Бағаның құрылымы – пайыздық бөлімі күнделікті кірістің бірлігіне сәйкестеліп, жылдық есепке кіруі болып табылады

12. Таксация – тауардың толық бағасының орнатылуына немесе қызметтің төленуі мен еңбек шығынының толық есебі.

13. Өндіріс теориясы- баға құру заңдылығын түсіндіруші факторлар тізбегі

14. Басқарылушы баға құру- тауарлармен заттарға берілген баға үкіметпен белгіленеді негізгі ойда ұстар жайттары:

• бәсекелестердің бағасымен салыстыра келе, берілер баға

• құндылығы ерекшелеу мақсатындағы баға құру

• бағаның нарыққа сай келу

15. Ынталандырушы функциясы – жұмыскердің еңбек ақысын, оның еңбек үлгісінен кәсіпорынның өндірістік шарттық қызметтің нәтижелеріне және ол бойынша жұмысссыздану өзінің еңбек нәтижесіне тұрақты жақсартуға ынталандыруына байланысты белгіленеді.

16. Бизнес – табыс пен пайда табуға бағытталған кәсіпкерлік қызмет. Бизнестің негізгі қызметі – қоғамға қажет барлық тауарлар мен қызметтерді өндіру, сонымен қатар ол қоғамның табысын қалыптастырады.

17. Бәсеке – жеке және қоғамдық мүдделердің қосылуы, көрінбейтін қол қорларды тиімді қолданудың, шығындарды азайтудың, сапаны өндірудің, ҒТП дамытудың, тез экономикалық өсудің стимулы.

18. Бағаның еркін қалыптасуы – нарық субъектілері үшін ақпарат, сұраныс көлемін, ұсынысты реттеу, қорларды қайта тарату

19. Акция – жыл сайынғы акционерлер жиналысында дауыс беруге, директорды сайлауға және компания пайдасынан өз үлесін дивидент түрінде алуға акция иесіне құқ беретін және компания капиталындағы үлесіне құқығын мақұлдайтын бағалы қағаз.

20.Алтын стандарты - ұлттық валюта бірлігіндегі алтынның белгіленуі арқылы Орталық Банктің ұлттық валютаны алтынға айырбастап сату және сатып алу міндеттемесі.

21. Арбитраж – бір нарықта валютаны және басқа активті сатып алып, оны басқа нарыққа пайда табу мақсатында жылдам сатуды ұсынатын операция.

22.Әлемдік рынок – халықаралық еңбек бөлінісі арқылы байланысқан әртүрлі елдер арасындағы тұрақты тауарлы-ақшалай қатынастар.

23.Валюта айналымы – резиденттер мен бейрезиденттер ешқандай шектеусіз ұлттық валютаны шет елдік валютаға алмастыруы және шет елдік валютаны нақты қаржы активі ретінде қолдануы.

24.Валюта курсы (бағамы) – ұлттық валюта бірлігінің шет елдік валюта бірлігіне қатынасы.

25.Валюта котировкасы – таңдалған рыноктық механизмдер негізінде валюта курсын анықтау.

26.Валютаның паралельді айналымы – мемлекеттің ұлттық валютасымен қатар шет елдердің бір немесе бірнеше валюталарының айналыста қолданылуы.

27.Демпинг – сол елдегі экспорттық бағаны нормалды баға деңгейінен төмендету есебінен сыртқы нарықта тауар қозғалысынан көрінетін сауда саясатының қаржылық бейтарифтік әдісі.

28. Екі жақты арнайы тауарлар мен технологиялар – бұл бейбіт, азаматтық мақсатта, сонымен қатар, қару-жарақ және әскери техника (жаппай қырып-жою қаруларын) өндіруде де қолдануға болатын құралдар, материалдар, шикізат, техникалық ақпараттар.