2. Нарықтағы бәсекелестік деңгейіне, мемлекеттік әсер ету тәуекелділігі

Нарықтағы бәсеклестік деңгейіне, мемлекеттік ықпал ету, реттеуге тәуелді келесідей баға түріне бөлінеді: еркін /нарықтық/ және реттелетін.

Еркін бағалар – нарықтағы ұсыныстар мен сұраныстар негізіндегі өнім мен қызмет көрсетудегі өндірушілермен тағайындалатын бағалар. Еркін бағаларға жататындар: сұраныс пен ұсыныстар бағасы, өндіріс бағасы. Сұраныс бағасы – сатып алушы нарығында қалыптасатын баға. Ұсыныс бағасы – офертада (сатушының ресми ұсынысында) жеңілдіксіз көрсетілетін нарықтық баға. Өндіріс бағасы – барлық авансталған капиталдың орташа түсімін қосқандағы өндіріс шығындары негізінде анықталатын баға.

Реттелетін баға – басқарудың қатысты органдарымен тағайындалатын бағалар. Реттелетін бағалар кепілденген, ұсынысталған, шектелген, қорғалған бағалар болуы мүмкін. Реттелуші бағалардан мыналарды бөліп көрсеткен:

Шектелетін бағалар – өндірістер өзінің өнімдері мен қызмет көрсетулеріне тағайындалатын бағадан жоғары емес баға.

Фиксерленген бағалар - өзгертілуі олар тағайындалған нарықтың субъектісі немесе органының шешімі бойынша мүмкін, белгілі деңгейде тағайындалатын бағалар.

3.Тағайындау, фиксациялау әдісі бойынша

Тағайындау, фиксациялау әдісі бойынша төмендегідей бөлінеді: тұрақты, жылжымалы, қозғалмалы бағалар. Бағалардың бұл түрі келісім шартта көрсетіледі. Тұрақты бағаларды тұрақты бағалар деп атайды. Бұлар-келісім-шарт кезінде тағайындалып,келісім, шарт бойынша өнімді жеткізу мерзімінде өзгертілмейтін бағалар. Келісім –шартта «баға тұрақты өзгертуге жатпайды» деп ескерпе жасалады.

Тұрақты бағалар мынадай келісім-шарттарда қолданылады:

• Жылдам жеткізу;

• Қысқа мерзім ішінде жеткізу

• Ұзақ жеткізу мерзімін қарастыратын.

Ұзақ мерзімді жеткізу кезінде келісім-шарттартағы «баға тұрақты,өзгертуге жатпайтын ескертпе» міндетті түрде болуы керек.

Қозғалмалы баға - келісім-шартқа отырғандағы баға нарықтағы бағасы өзгергенде қайта қаралуға жататын баға. Бұндай жағдайда келесі ескетпе жасалатындай, келісім-шарттағы баға өзгертіледі. Бұл ескерпе «бағаны түсіру мен өсіру туралы ескертпе» деп аталады.

Жылжымалы баға- келісім-шарт орындалу кезіндегі алғашқы келісілген бағаны өндіріс шығындарын есепке алумен есептелетін баға.

Жылжымайтын баға ұзақ мерзімді дайындалатын тауарлаға тағайындалады, мысалы, қиын өндіріс құралы, соттар.

4. Баға деңгейі туралы ақпарат алу әдісі бойынша

Баға деңгейі туралы ақпарат алу әдісі бойынша жарияланатын және есептелетін баға болып табылады. Бағаның бұл түрлеріне өнім жеткізушілер мен келісім-шарт деңгейін анықтауда сатып алушылар бағытталады.

Жарияланбайтын бағалар – ақпараттың арнайы және фирмалық қайнар көздерінде жариланатын бағалар. Жарияланатын бағаларға жататында: анықтамалық және прейскуранттық бағалар, биржалық котировкалар, аукциондық, саудалық бағалар. Анықтамалық бағаның қайнар көзі болып экономикалық газет пен журналдар, арнайы бюллетендер, фирмалық кталогтар, прейскуранттар есептелінеді.

Прейскуранттық бағалар-прейскуранттарда, сатушы фирмаларда анықтамаларда жарияланатын анықтамалық баға түрі. Прейскуранттар бағас ы мен кталогтар сатып алушылардың сұранысына жауап ретінде жеткізуш фирмалармен ұсынылады.

Есептік баға жеке тапсырыс бойынша өндірілетін нестандарттық құралдарға қолданылады.