2. Бантктердегі инновациялық процесстер

Банк сферасында инновациялық процесстер бар субъектілерге жаңа ұсыныстар мақсатқа сәйкес келетін шешім қабылдау мен пайда түсірумен байланысты. Инновациялық процесстің нақты жылжытушысы ұтымдылық, ол өз кезегінде банк жүйесінің қарқынды дамытушысы болып табылады.

Қолданушы көпшіліктің бірыңғайлы банк қызметін сегменттілігін қамтамасыз етеді, яғни тұрақты топ, жеке тұлғалар, түрлі құрылым мен институт ұйымдары. Осы сегменттердің шекарасы, құрамы мен көлемі өзгеруі мүмкін, бұл жаңа ой, тауар, қызмет, технология мен ақпараттық өнімдердің пайда болуына жол ашады. Жаңалық тұтынушылардың қажеттілігін қанағаттандырады, ұсынатын жаңа кезекті пайда әкеледі. Жаңа ұсыныстардың нақты рационалдылығы иновацияны тудырады. Осы тараптан маркетинг мәні өседі, тұтынушы нарықтың сегменттілігін айқындап, мағынасын аша түседі. Маркетингті қызметтер жаңа банктік өнімнің пайда болуына әсер ететін нарықта өту қаупін түсіру қызметін атқарады.

Жаңа банк өнімдерінің нарықта жылжуы көптеген факторлардан тұрады:

• заңдылық базасының дамуының жетіспеушілігі, инфраструктуралар, телекоммуникациялық орталар; батыс нарығымен салыстырғанда транзакцияның қымбаттылығы;

• тұтынушылардың қаржылық төмен деңгейі (заңды және жеке тұлғалар). Осы жерден қаржының төмен жинағы, жаңа өнімді баяу меңгеруі көрінеді. Банк иновациясының негізгі тобы нарықтық корпарация аралық сегментіне бағытталған.

Бұл келісім – шарттардың көп бекітілуіне, қарқынды енуіне, нарыққа қатысушылардың ақпараттандырылу деңгейімен байланысты, осыдан жаңа ұсыныстар туындауы мүмкін. Ұйымдастырушылар тарапынан банк сфераларына бәсекелестікті кұшейткендігі байқалады, бизнес кәсіби банктік және қаржылық қызметке байланысты болмаса. Көптеген ірі сауда орындары өздерінің тұрақты тұтынушыларына жеке кредиттік карталарын ұсынады, осымен нарық қызметінен коммерциялық банктерді ығыстырып шығарады. Бұл тұрғындарға кредит берумен, оның қаражатына көңіл аударту. Өздерінің кредиттік карталарын өндіру мен тұтындыру арқылы бір сауда орындарының пайда табу аумағы 60% құрайды. Кейде инновацияның пайда болуы нарық тұтынушыларының бір жақты емес факторларының әсері болып жатады.

Банк сферасында инновацияның қарқында өсуі ақпараттық және телекоммуникациялық технологияның жоғары деңгейде өсуімен байланысты. Осы технологиялардың жоғарғы деңгейде өсуі келісім-шартқа қатысушылардың ұстамдылығын төмендетеді. Инновацияны өндірумен жүзеге асыруға үнемі шығынды төмендету, оның өсуіне ықпал етеді. Осы ерекшеліктер банк жүйесіндегі инновациялық дамудың динамикасын анықтайды.

Банк жүйесіндегі инновацияны дамытатын негізгі бағыттар деп мыналарды атауға болады:

• әртүрлі формада дистанциондық қызмет көрсету;

• тұтынушылық қатынастың қызметі мен көмегін арттыру;

• ақпараттың, құжаттардың, жүйелердің, программалық-техникалық құралдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және мемлекеттік қадағалау мен салық ұйымдары үшін «мөлдірлікті» сақтау қажет, ал акционерлер ұшін заңды қолдаумен қорғауды қамтамасыз ету;

• анализ функцияларын басқару үшін, анализ, болжам, стратегиялық көп мерзімді жоспарлау үшін ақпаратпен қамтамасыз ету деңгейі

• жеке банкингті кеңейту;

• электрондық коммерцияға банктердің қатысуы;

• ақпараттық технологиялардың деңгейінің жоғарғы сатыда болуын қадағалау;

• мамандар, администраторлар, менеджер және басқа да қолданушылардың ақпараттық және қызметтік мүмкіндігін кеңейтуді терең зерттеу.

Аталған кейбір бағыттарға тоқталып өтейік.

Көпшілікке тиімді жүйені пайдаланудағы дистанциондық қызмет көрсету өзара әсер етуді қамтамасыз етеді:

• банк- клиент

• интернет-клиент

• интернет- банк

• офис-қашақтағы менеджер

• басты офис- аймақтық офис

• интернет- трейдинг- банк.

Үйымдар – банктік программалық-технологиялық түйіндерді шешуге әр-түрлі өнімдерді ұсынады. Мысалы, InterBank программалық кешені клиенттерге дистанциондық қызмет көрсетуге арналған. Бұл кешен өзіне көптеген модульдер, біріккен концептуальды, архитектуралы және технологиялық шешімдерден тұрады. InterBank электронды әсері бар әр-түрлі каналдармен қолданылады: яғни телефон, Интернет жүйесі, ұялы телефон байланысы, электрондық пошта және т.б. Жиынтық құрамында банктік және клиенттік бөлімдер бар. Банктік бөлім келесі модульдерден тұрады:

• бэк - офис алыстатылған жұмыс орындары;

• RS - Portal интернет сервері және осының негізінде шешім;

• клиенттерді RS - Audio телефон жүйесінде қызмет көрсету;

• RS - Mail пошталық жүйе.

InterBank программалық кешені клиенттік бөлімі келесі модульдерден құралған:

• Windows клиент;

• Dos клиент;

• RS-Mail пошталық терминалы;

• Интернет-жеке тұлғаларға арналған клиент.

InterBank комплексінің теориялық негізі келесідей принциптерді қамтиды:

1. Банкпен ұсынылған электрондық қызметтің құрамы кеңею тенденциясына сай. Банктерде шешімді жүзеге асыру қажеттілігі туындап отырады, осының нәтижесінде қызметтің жаңа түрлері пайда болады, банк оны дер кезінде пайдаланады. Қызметті жұмыс барысында төменгі өтем ақымен баяу енгізу керек. Болашақ қызметтің құрамы өндірушіге белгісіз, бірақ осыны білікті жүзеге асыру арқылы минимал болуы керек.

2. Электронды банктік қызмет көрсету технологиясы клиенттер арасындағы айырмашылықты ескеру қажет. Банк әр клиентке тиімді қызмет көрсетуді ұсынуы керек. Тиімді ұсыныстардың бірі – Интернет - клиент; ашық желілерге сенімсіз болса онда классикалық қызмет Банк – клиент; компьютер жоқ болған жағдайда телефон бар. Көптеген болашақ клиенттерге жол аша отырып банк өзінің клиенттік базасын кеңейтеді.

3. Банктік қызметтің бір электрондық тәсілі әр түрлі бола алады. Егер банкте есеп-шот ашсаңыз, ондағы операцияның орындалуының түрлі жолмен жүзеге асатындығы қарастырылады. Мысалы, құжаттар «клиент-банк» программасымен дайындалады, ал ағымдағы қалдық ұялы телефонға шығады. Ноутбук болған жағдайда модеммен интернет-клиент қолданылады. Келісім шартқа отырған кезде клиент өзіне тиімділерін таңдап шешім шығара алады.

4. Түрлі банктік қызметтерді ұсынатын дистанциондық технология өз спецификациясына ие. Көлемі мен оларды жүзеге асыратын тәсілдердің саны артып келе жатқандықтан, программалық жүйе шеңберінде технологиялық операцияларды оңтайландыру қажет.

5. Банктік қызмет көрсетудегі дистанциондық технология, өзіне криптография мен интеграцияны қолдану да банк үшін де және клиент үшін де анық болу керек, сонымен қатар ақпараттың қорғанысын қамтамасыз ету керек. Жүйенің жетістігі оның басқалар үшін тиімділігімен, сонымен қатар басқа программа өнімдермен интеграциясының мүмкіндігіне байланысты, ал көбінесе жеке жағдайда:

• автоматтандырылған банктік жүйе;

• банк клиентінің автоматтандырылған жүйесі (заңды және жеке тұлға үшін);

• коммуникация құралдары (электрондық пошта, телефон, желілік құралдар);

• криптографиялық қорғаныс құралымен (КҚҚ) және электрондық цифрлық қолы (ЭЦҚ).

Клиенттерге қызмет көрсетудің басқа дистанциондық қызмет көрсетуінің бірі ТелеИнфо болып табылады. Бұл қашықтықтағы көп каналды ақпараттық жүйе, осы арқылы банк клиенттері жер шарының кез-келген нүктесінен, кез-келген жерде өз есеп-шоты мен картасы жөнінде ақпарат ала алады.

Клиенттерге банкте дистанциондық қызмет көрсетудің түрлі формаларының жүзеге асуы «Клиент-Банк», «Телебанк», «Teclient» жүйелерінің тәжірибелері көрсетілген. «Клиент – банк» жүйесі канал байланыстары арқылы электрон төлемдерді орындайды.

Телебанк жүйесі интернет арқылы өзінің есеп-шотымен тәулікділік пен басқаруға мүмкіндік береді. Осы жүйені қолдана отырып клиент on-line режимінде валютаны алып – сатып алады, депозитін толықтырып, коммуналдық қызметін, телефония, қала аралық, халықаралық байланыстарын төлей алады.

Teclient жүйесі клиенттік ақпараттық-сауда терминалын құрайды. Интернет жүйесі арқылы биржалық сауда аумағында қалыптасқан лимит пен қаржылық келісімдер жасай алады. «Клиент-Сервер» жүйесі арқылы бірнеше нарықта жұмыс істей алады.

Ақпараттық жүйеде жасалған инвестиция жұмыскерлердің интелектуалды құндылығын артырады. Жұмыскерлерді қазіргі кездегі цифрлық құралдармен қамтамасыз ету, Интернетке қолайлылық клиенттермен қарым-қатынасын жеңілдетеді. Интернет клиенттердің қажеттілігін кеңейтеді, өзара қатынасты қызмет көрсету сапасын арттырып, электрондық операциялардың төлемін төмендетіп т.с.с. элетрондық коммерцияның қарқынды дамуы нарықта кеңінен қамтылып жатыр, ал осының өзі инновациялық үрдістердің жоғарғы белсенділігін талап етеді.