2. Қр салық комитетiнiң біріктірілген ақпараттық жүйесi (қр сбаж)

ҚР СБАЖ өңдеуiнiң негізгі мақсаттары:

ҚР СБАЖ Қазақстан республикасының мемлекеттiк табыстары министрлiгiнiң тапсырысы бойынша құрылады. Автоматтандыру объектілері мемлекеттің салық органдарының бөлiмшелерi болып табылады. Салық қызметінің құрылымдарына: Бас салық комитетi, облыстық салық комитеттерi және 200 аудандық салық бөлiмдерi жатады. Бұл бөлiмшелер республиканың барлық аумағына таратылған.

Мақсат 1: Салық түсiмдер жиынының, бюджеттен тыс қорлар мен басқа да міндетті төлемдердің ұлғаюы.

Міндеттер:

• салық комитетiнiң барлық ұйымдастыру деңгейлерiнде тиiмдi және бiртiндеп басқару;

• салықпен басқарудың атқарымдық тәртіптерін бақылауды жүзеге асыруды жақсарту;

• салық операцияларын қолдану әдістері мен технологияларының тиімділігін жоғарылату;

• салықтық әкімшіліктерді жүзеге асыру барысында материалдық-еңбектік шығындарды қысқарту.

Стратегиялар:

• дер кезiнде және жеткiлiктi мәлiметпен, шешiм қабылдайтын адамды қамтамасыз ету;

• тексерулер үшiн салық төлеушiлердiң iстерiнiң таңдауы, ықтиярсыз төлем және тағы басқалар және автоматты салықпен басқару қызметін жүйелік бақылауы;

• қазіргі заманғы салықтық әкімшіліктін атқарымдық тәртіптерін жүзеге асыру үшін ұйымдастырудың әр деңгейінде барлық қажетті ақпаратты ұсыну.

• жинақтаудың әлеуетті сомасы мен басқа критерийлер негізінде жұмыстағы басымдықтарды анықтау (жедел және қорларды тексеру және үлестiрiлуi үшiн салық төлеушiлердiң таңдауы).

Мақсат 2: ҚР-ның қаржылық жүйесінің, оның негізгі компоненттерінің (банк жүйе, қаржы мекемесi, қаржы органдарының жүйесi, салық полициясы, кеден комитетi, зейнетақы жүйесi) неғұрлым жоғары интеграциялануы арқылы күшейтілуі.

Міндеттер:

• ақпараттық ағындардың және олардың ақиқаттығының тиiмдiлiгiн жоғарылату;

• мемлекеттік басқару органдарымен бірге қолданылатын жалпы ақпарат бөлігін жоғарылату.

Стратегиялар:

• әр түрлi жүйелердiң бiрнеше рет мәндердi енгiзуiн және олардың автоматты бақылау әдiстерiнiң электрондық деректердi берудi әр түрлi деңгейлерде қолдану арқылы қысқарту;

• мемлекеттiк басқарудың барлық органдары үшiн болатын ортақ қызметтер үшiн бiртұтас ақпараттық жүйенiң тағайындалуы.

Ақпараттық жүйенiң тағайындауы

Қазақстан республикасының салық төлеушiлерiнiң Мемлекеттiк тiзiлiмiнiң орталықтандырылған жүргiзуi, соның iшiнде:

• Салық төлеушiлердiң есепке алуын тiркеу, қайта тiркеу, алу.

• Салық төлеушi туралы қосымша мәлiметтердiң енгiзуi.

• Жеке шоттардың автоматты ашылуы.

Төлемдер және (салық формалары) декларациялардың өңделуi, соның iшiнде:

• Салық есеп беруiнiң формаларының қабылдау және енгiзу.

• Бюджетке төлемдердiң түсуiн бақылау.

• Салық төлеушiлердiң жеке шоттарының жүргiзуi.

• Есептеп шығаруларды есептеу.

• Есептеуде нақты көрсеткiштер бойынша айыппұлдар және пения есебі.

Салық операцияларының орындауын қолдау (салықты тексеру және жинақ), соның iшiнде:

• Тiркеу және төлемдер мен декларацияларды өңдеу, салық операцияларын өткiзу үшiн мәлiметтер негiзiнде iстердiң таңдалуы.

• Іріктелген iстер бойынша нысандырылған салық операцияларының өткiзуiн бақылау және салық тәртіптемелерінің нәтижелерiн бекiту.

• Әр түрлi тұрғыларда салық операцияларының өткiзуiне есеп беру және нәтижелердi қорыту.

Шешiм қабылдауды қолдау:

• Есептеу нәтижелерiн әзiрлеу, соның iшiнде аймақтық таралған кешендi бөлімдер.

• Күрделi алгоритм бойынша ДҚ iрiктеуi.

• Барлық деңгейлерде мәлiметтердi көру.

• Деректердi өңдеу (iрiктеу, саралау, топтау).

СБАЖ негiзгi iшкi жүйелерi

Бiрiншi кезекте жүйе төрт негiзгi iшкi жүйелердi құру үшiн арналған:

• салық төлеушiлердiң тiркеулерi;

• жеке шоттардың жүргiзілуi;

• ұйымдастырушылық басқару;

• шешiм қабылдауды қолдау.

Салық төлеушiлердiң тiркеулері тiркеуге құжаттардың қабылдауынан, алынған мәліметтерді сақтаудан, салық төлеушiге СТН-ді иемдетуден және тіркеу туралы растауды беруден, иемденулер тіркелу үшін төлқұжатты өзімен бірге болуы тиіс.

Жеке шоттардың жүргiзілуi декларациялар және түсулердi өңдеуден, айыппұл мен өсімдерді есептеуден, төлемеушiлердің шоттарына ұйғарымдардың және қайтару немесе артық төлемдерді қайтару туралы қорытындылардың шығарылуынан тұрады.

Ұйымдастыруды басқаруы аудандарда бақылап, облыстық немесе республикалық салық инспекциялары, инспектордың аудандардағы салық операциялары тағы басқалар салықты тексерулердi өткiзу жеңiлдетедi және автоматтандырылған тәртiпте олардың орындалуын зерттеп отыруға мүмкiндiк бередi.

Шешiм қабылдауды қолдау жүйенің таратылған атқарымдық үрдісінде жинақталған ақпаратты жалпылауға мүмкіндік береді.

Салық қызметтi құрылым бас салық комитетi, облыстық салық комитеттерi және 200-ден астам аудандық салық бөлiмдерiн қосады. Бұл бөлiмшелер республиканың барлық аумағына бөлiнген. Осыған байланысты жүйенiң әртүрлi бөлiмшелерiне байланыс каналдарының мүмкiндiктерiн есепке алуымен программалық қамтамасыз етудi құрастырудың әдiстерiнiң дұрыс таңдауында болады.

Географиялық жүйе үш деңгейден тұрады: республикалық, облыстық және аудандық. Оның атқарымдығы iшкi жүйелерде толығырақ қаралады.

Тiркеудiң iшкi жүйесi. Республикалық деңгейде салық төлеушiлердiң мемлекеттiк тiзiмi жүргізіледі. Аудан деңгейде тiркеуге өтiнiштер қабылданады, бастапқы тексерулерден өтедi және республикаларға жолданады, тiркеу мәлiметтерiнiң ақырғы бақылауы iске асады, Төлқұжат (СТН) және мәлiметтi не салық төлеушiден кейiн тағайындайды да ДҚ-да сақталынады. Ауданға өтiнiштер табысты өңдеудi жағдайда салық төлеушiге қолда шығып тұрған тiркеу туралы растау жолданады. Облыстық деңгейде республикалық тiзiмнiң өзiмен ұсынатын iшкi жиынының облыстың салық төлеушiлерiнiң ДҚ-ын апарады.

Төлеулер және декларацияның iшкi жүйесi. Салық төлеушiлердiң жеке шоты облыстық деңгейде сақталады. Декларациялар негiзiнде және банктерден оған салық төлеушiлердiң өтiнiштерi және төлеу мәлiметi есептiк жазуларда енгiзiледi. Бұдан басқа, жүйемен оларды өңдеу үрдістерінде есептелiп айыппұлдар және пеня есебі кіреді. Барлық бастапқы құжаттар облыста сақталады. Төлеу мәлiметi облыстық серверге тiкелей (қаржы мекемесiнiң жағдайында), немесе республикалық сервер арқылы түседі. Салық төлеушiлердiң құжаттары аудандарда қабылданып алдын-ала тексерулерден өтеді, кейін облысқа жөнелтіледі. Аудан деңгейінде тексерулердi өткiзу үшiн жеке шоттардың көшiрмесi, тәптiштеудiң актілері, инспекторлар қажеттi мәлiметтi облыстардан сұрайды.

Әкiмшiлiк басқарудың iшкi жүйесі. Бұл iшкi жүйедегі негiзгi элемент тексеру iсі болып табылады.

Iстер негiзгi елеулі белгілермен тексерiлетiн салық төлеушiлерге сiлтемесi, атқару мерзiмi, орындаушылар болып табылады. Iстiң мазмұны негiзiнде iс жасалған қалыппен анықталады. Қалыпты жұмыстың жүрiсiн инспекторлармен енгiзiлген деректер тiзiмiнiң бiріңғай тексерулерi анықтайды. Мұндай мәлiметтердiң ерекше түрi тексерiс нәтижесiнен шыққан төлеулер және айыппұлдардың тiзiмi болып табылады.

Жоғарғы ұйымдарда қалыптардың бiрі негiзiнде, тәуелділігі құрылып орындаушы үшiн есептiң мерзiмдерін көрсетедi, iс кейiн ауданға бағытталады. Аудандағы жауапты жетекшi iстiң орындаушысын тағайындайды. Орындаушы тексерулер бойынша жаңа мәлiметтермен iстi толықтырады. Жоғарғы ұйымдарда оның ағымдағы күйiн әрдайым қарауға болады. Iс нәтижелерi тексерілініп жоғарыға беріледі де, есептеулер шығады.

Шешiм қабылдауды қолдау, мәні бойынша ДҚ-на сұрау салуға мүмкiндiк алып нәтижелерді бейнелейді. Бұл iшкi жүйе есеп беру құжаттарының ережесiн құрастыруға икемдi мүмкiндiк бередi, оларды алу технологиясы аймақтық. Жоғарғы ұйымның сұрау салуы бойынша алу және деректердi өңдеу автоматты немесе жартылай автоматты тәртiпте, және де төменде тұрған ұйымдар жергiлiктi ДҚ-нан мәлiметтердiң айғақтары туралы хабарландырылмауы мүмкiн.

Салық комитеттерiнiң ақпараттық байланыстары

Облыстармен орталықтың байланыстары үшiн байланыстың ерекшеленген каналдары қолданылады және де өткiзу қабiлетi жеткiлiктi. Облыстармен аудандар байланысы барлық жағдайларда сапалы бола бермейді. Сенімсіздік және аудандық байланыс каналдарының төмендігі жүйенің құрылымына және ұйымдастырумен қамтамасыз етуіне аудандық, облыстық деңгейде ерекше талап қойылады.

Сыртқы ақпарат көздерімен байланыс үшін бірнеше интерфейстер ескеріледі.

Төлемдік ақпараттың импорты. Жүйеге бұл интерфейс банктiк төлеулердiң үйреншiктi банк-аралық түрінде мәлiметтердi қабылдауға мүмкiндiк бередi. Қазына мекемесiнiң жүйесiмен өзара әрекеттесу арқылы және Зейнетақы төлеу жөнiндегi Мемлекеттiк Орталықта ескеріледі.

Салық төлеушiлер туралы қосымша ақпараттың импорты. Салық төлеушiлер туралы әр түрлi мәлiметтерді (ТЗБ, кеден, банктер, көлiк терминалдары және тағы басқалар) үшiншi ұйымдардан алуға үнемi мүмкiндiк бередi.

Ақпараттың экспорты. Салық төлеушілер туралы мәліметтерді мүдделі мемлекеттiк құрылымдарға жүйелі таратуды оңайлатуға мүмкiндiк бередi.