Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
УМК Фин анализ каз+.doc
Скачиваний:
2
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

Меншікті капитал өзгерісі жөніндегі қорытынды есеп

Меншікті капитал өзгерісі жөніндегі қорытынды есеп ұйымдардың меншікті капиталының жағдайы мен қозғалысын, жарияланған жарғылық капитал, төленбеген және қосымша төленген капитал өзгересін, сондай-ақ резервтік капитал мен бөленбеген табыстың (зиян) қалыптасуы жөніндегі көрсеткіштерден тұрады. Капиталдың әр түрінің немесе резервтер қозғалысы төмендегі баланстық теңдік принциптеріне қалай былайша өрнектеледі:

БҚқ+Кк-Ка=СҚқ

Мұндағы:

Кқ- капиталдың көбеюі;

Ка- капиталдың азаюы (есепті жылғы түскен);

СҚқ- есепті кезеңнің соңына қалған капиталдың әртүрінің, резервтер және қорладың соңғы қалдығы.

Капитал қаражатының қалдығы бухгалтерлік есеп мәліметтеріне сай анықталады. Меншікті капиталдың өзгеріске түсүі және бұлардың жекелеген түрлерінің көбеюі мен азаюы жөніндегі мәліметтердің жіктелуі қаржылық қорытынды есеп жасау жөніндегі әдіснамалық ұсыныста берілген.

Әдіснамалық ұсынысқа сай және жоғарыда келтірелген теңдікке қарағанда капиталдың көбеюі (Кк көрсеткіші) жарияланған жарғылық капитал, мөлшері тиісті заң арқылы белгіленген резервтік капитал, негізгі құралдарды қайта бағалау, инвестициялар және бөлінген табыс (зиян) есебінен көрсетіледі. Өз кезегінде капиталдың азаюы (Ка көрсеткіші) есепті жылдағы төленген капитал және шеккен зиян есебінен жеке қаралып көрсетіледі. Сондай-ақ бухгалтерлік есеп ережелеріне сай капитал сомасының төмендеуіне байланысты сомалар, акциялардың номиналды құнының төмендеуі және осыларға байланысты шығындар сомасының азаюы жеке қаралып, капитал көлемінің азаюына тікелей әсер етеді.

Меншікті капитал өзгересі жөніндегі қорытынды есеп ұйымның өз меншігіндегі активтердің жағдайын сипаттайды.

Меншікті капиталдың бухгалтерлік есебі, оны пайдаланушыларға беру, бұлардың классификациялық топқа бөлінуі, арнайы құжаттарға жасалынған сілтеме, т.б. меншікті капитал есебіне байланысты фактілердің белгілі мақсаты болады.

Меншікті капитал есебін тиянақты жүргізу мақсаттарының негізгілеріне мыналар жатады:

  1. ұйымға салынған капиталдың негізгі көздерінің арасындағы айырмашылықтарды анықтап, бұларды арнайы классификациялық топтарға топтастыру;

  2. акционерлердің дивидент алудағы құқын және акционерлердің басымдылығын анықтау, сондай-ақ ұйым түгелімен және бөлшектеліп жойылатын жағдайда акционерлердің өз үлесін алу құқын анықтау;

  3. белгілі бір себептермен капиталдың бөлінуі және резервтік капитал құруға байланысты қабылданған заң актілерін негізге алу;

  4. есепті жылдың бөлінбеген табысын бөлу тәртібіне байланысты үлес қосушылармен жасалынған келісім-шарт заң актілеріне, әкімшілік және қаржылық жағдайларға сай қойылған шектеулерді анықтау;

  5. құнды қағаздарға акционерлік және басқа да келісім-шарттарға, акционерлер құрамына т.б. жағдайларға байланысты кепілділік факторларын анықтау.

Қаржылық қорытынды есеп құрамы және мұның жекелеген элементтерін тануға байланысты мәселелерді қарастыра отырып, біздер қорытынды есеп жасаудың кез-келген қолданбалы әдістері сабақтастық байланыстылықты қамтамасыз ететін көптеген қосымша көрсеткіштерге, мысалға, сатуға, қаржы нәтижесіне, бухгалтерлік балансқа байланысты қалыптасатындығын зерделеп отыруымыз керек. Негізгі қорытынды есеп үлгісіне тән қосымша ақпараттарды қолдану (есертпелер, қосымшалар, жіктеулер т.б.) халықаралық стандарттар талабына қайшы келмеу керек