4. Ақша қозғалысы есебі Ақша қаражаттарының қозғалысы жөніндегі есеп

Халықаралық қаржылық қортыңды есеп стандарттары (ХҚЕС) талабына сай қаржылық қортынды есеп кұрамына енгізілетін қосымша үлгінің бірі «Акша қозғалысының қорытындысы үлгісі» болып табылады. Негізінен бұл үлгі баланс және табыстар мен жұмсалған шығындар жөніндегі корытындының жекелеген баптарын ақшалай өлшеммен өлшеп көрсетуге арналған. Акша қозғалысын қорытындылауға арналған қорытынды есептің осы түрінің негізгі максаты -сыртқы және ішкі пайдаланушыларға ақша қаражаттары қозғалысы жөнінде ақпараттар даярлап беру.

Белгілі бір есепті кезең аралығындағы ұйымның акша қаражатының жағдайы мен қозғалысына ағымдағы инвестициялық және қаржылык қызмет нәтижесі тікелей әсер етеді. Осы кезең ішінде ұйымның ақша қаражаты өрісінде болған біршама өзгерістер жан-жақты түсіндірілуі керек. Сонымен қатар ұйым әкімшілігі ақша жөніндегі қорытынды есеп керсеткіштерін өтеушілік коэффициентін шығару және дивиденттік төлемдерді анықтау, қосымша алынған инвестициялардың ұйымның жалпы жағдайына тигізетін әсерін бағалау үшін де қолданады.

Ақша қозғалысына арналған қорытынды есепте қалыпты өндірістік және қаржылық жағдайда калыптасқан ақша қаражаты мен сыртқы көздерден алынған ақша қаражаты арасындағы өзгерістерді дәлме-дәл ажыратылып көрсетілуі керек.

Ақша қозғалысы жөніндегі қорытынды есеп ақша қозғалысы есебін жүргізуге арналған жекелеген счеттардағы мәліметтер негізінде жасалынып, есепті кезеңнің басындағы және аяғындағы калған ақшанын калдығымен салыстырылып көрсетіледі.

Операциялык, инвестициялық және қаржылық қызметтерге байланысты акша ағыны жөніндегі мәліметгер сүлбеде берілді.

9.3. сүлбе

	ұйымның жалпы ақша ағыны
Инвестициялық қызметтен түскен ақша ағыны			Операциялық қызметтен түскен ақша ағыны			Қаржылық қызметтен түскен ақша ағьны

Қаржылық қортынды есеп жасау жөніндегі әдіснамалық ұсыныста (ҚР Қаржы министрлігі Бухгалтерлік есеп және аудит әдіснамасы департаметінің 14.02.03 жылғы № 61 бұйрығьна сай) - операциялық қызметтен тускен ұйымның өз ақшасының ағыны құқылы тұлғалардың инвестициялық және қаржылык қызметіне жатпайтын, табыс алуға және басқа әрекеттерге байланысты қызметі деп түсіндірілген.

Халықаралық есеп жүргізу тәжірбиесінде ақша қозғалысы есебін жасауда екі -тікелей және жанама әдіс қолданылады. Бұл әдістерді қолдану арқылы дайындалып тапсырылатын ақша қозғалысы жөніндегі ақпараттар мазмұнын сипаттауға болады.

Қазақстан Республикасьшда операциялық қызметтен түскен ақша козғалысы тікелей және жанама әдістерге жұмсау үшін жинақталады. Онда тікелей әдісті колдану арқылы түскен және төленген ақшаның негізгі ағыны мен түрлері көрсетіледі.

Қаржы-шаруашылық қызметінін нәтижесінде пайда болған ақшаның жалпы айналымдағы ағыны тікелей және жанама әдістерді қолданып жасаған ақша қозғалысы жөніндегі қорытынды есеп мәліметтерін өзгертіп отырады.

Төмендегі кестеде тікелей әдісті қолданып жасалатын ақша қозғалысы жөніндегі корытынды есеп үлгісі, ал 2. кестеде жанама әдісті қолданып жасалатын үлгі берілді.