- •Құрастырушыдан
- •Шешендік арнау сөздер Асанқайғы мен Әз Жәнібек
- •Майқы би мен Алаша хан
- •Байдалы мен Айғаным
- •Жидебай мен Қараменде
- •Үш сыншы
- •Елді бекем билейді, бекемді шешен билейді
- •Бекболат пен бір төре
- •«Шернияз ақын мен Едім»
- •«Біз сізді іздеп келдік Баянас деп»
- •Шернияздың Байсақалға айтқаны
- •Жетпес шешеннің Әбілқайырға айтқаны
- •Ғалымның хаты өлмейді Таймас Жұдас шешен айтты дейтін сөз.
- •Досболдың Әйекеге айтқаны
- •Биікпін деп мақтанба Тобықты Құнанбай айтты деген сөз
- •Жұмырбай ақынның Жәңгір ханға айтқаны
- •Шиырбай жылқышының сөздері
- •Ыбырайдың Есенберліге айтқаны
- •Төле би мен Түлкі бала
- •Сөздің атасы мен анасы
- •Әркім азса, қатарымен азады
- •Жарлының пірі жалтаң ата
- •Үш арсыз, үш ғайып, үш жетім
- •Үйсінбай шешен мен төре
- •Япырмай, мына тоқты ембеген бе?
- •Бақыт құсы қара шыбынға айналды
- •Кедейліктен жаман жоқ
- •Жолдастың мыңын алма, бірін ал!
- •Білгендерден ғибрат ал
- •Ақтайлақ пен қанай шешен
- •Қатын алма қайын ал
- •«Жар басына үй тікпе!» айтқожа шешен айтты деген сөздер
- •Мен кедейліктен өшімді алдым
- •Қас жақсының белгісі
- •Суда суат жаман екен
- •«Атың жаман болса...» таймас шешен айтты дейтін сөз
- •Ілгері басқан адамға айсерке шешен айтты дейтін сөз
- •Елу ердің жасы
- •Екі жақсы дос болса... Балаби айтты дейтін сөз
- •Шауыпкел шешен айтты дейтін сөз
- •Аққу ұшып көлге кетті
- •Тұяғы бүтін тұлпар жоқ
- •Теңіз бастан былғанды шыңғыс xahfa жыршы айтқан дейтін сөз
- •Ақсақ құлан, жошы хан
- •Сырымның өлімін естірту
- •Қыпшақ ізбасты шешен айтқан дейтін сөз
- •Ауру көңілін kim ашар? байдалы бидің уәли төренің көңілін сұрағаны дейтін сөз
- •¥Лы өлмеген руда жоқ шоқанның өлімін естірту
- •Шорман мен құдайменде
- •Қайғысыз, мұңсыз жан бар ма?
- •Өлімді ер көтереді
- •Уа, ерден!
- •Tұлпар бар ма тұяғы майрылмаған?
- •Сабырлық керек қазаға
- •Шешендік толғау сөздер б¥л дүниеде не жетім?
- •Бүл дүниеде не жаман?
- •Байқасаң, жақсы қандай, жаман қандай!
- •Б и ik тауға жарасқан Алтай Байдалы айтқан деген сөздер
- •Түнді қанша мақтасаң...
- •Тауға біткен қайыңның Беріш Есет батыр айтқан деген сөз
- •Қара жерді жамандама Айдабол Торайғыр айтты деген сөз
- •Шаруаның екі түрі Тобықты Құнанбай айтқан дейтін сөз
- •Барыс, барыс, барыс ойнар арғын алшынбай айтқан деген сөз
- •Б¥л дүниенің баласы
- •Бұлбұл үйрек, бұл үйрек Шекті Мөңке би айтты деген толғау
- •Өнер алды — қызыл тіл
- •Ит асырасаң, сырттан жи
- •Бала болсаң, болғандай бол
- •Өткел өтсең бұрын өт
- •Тау берігінде қонысың болсын
- •Қас жүйріктің белгісі
- •Айдан жақсы нәрсе.Жоқ
- •Әуеде бұлт бар
- •Арғымақ жабы көрінер
- •Еліңде жақсы көп болса
- •Ойнарқы жүйрік ойнақтап... Керей Тоймас шешен айтты деген сөз
- •Барлы, барлы, барлы тау Айдабол Торайғыр айтқан дейтін сөз
- •Бұл заманда не ғаріп
- •Жақсы жігіт белгісі
- •Қонақжайлық белгісі
- •Көкірек таза болмаса...
- •Талассаң бағаң кетеді
- •Жарысқа түспей бәйге алмас
- •Асаубай мен құлтума
- •Балпық би мен дарабоз бәйбіше
- •Өзі болған жігіттің түп атасын сұрама
- •Түлкі дауы
- •Ұлан тұз сақтайды, ұрғашы ін сақтайды
- •Қанайұлы бекболат шешен
- •Қазыбектің бір ер туралы айтқан билігі
- •Тәбітай мен шорман
- •¥Лы би қалжың болмас
- •Наудың шақша дауы
- •Қу мен момын
- •Абай мен шәкі шешеннің кездесуі
- •Ешкі егіз табады
- •Боран батыр мен жантай дауы
- •Басықара датқа мен мөңке бала
- •Ақтайлақ шешен
- •Сырымға қатысты шешендік сөздер сырымға қатысты шешендік сөздер*
- •Түбінде көріктіден текті озар
- •Бала сырым
- •Отын олжа, су нұрлық
- •Бала сырым мен билер
- •Сырым мен ноқылық
- •Малайсары мен сырым
- •Сырымның сыннан өтуі
- •Қайғысыз хан семіз
- •Ата тұрып ¥л сөйлесе ержеткен болар
- •Шалдың үш түрі бар
- •Бір жігіт бар тек жатады
- •Сырымның екі рет сөзден жеңілуі
- •Бөкен қарттың сырымға бергең батасы
- •Әйелді қорсынбаңдар.
- •Табылдырықтан биік тау жоқ
- •Сырымның мөңкені жеңуі
- •Сырымның әйелге қамқорлығы
- •Бақай қарт пен сырым
- •Ақмоншақ at
- •Балаби мен сырым
- •Мөңкенің сұрағына сырымның жауабы
- •Көпес пен сырым
- •Сырым мен зілғара
- •Сырым батыр мен байсал би
- •Сырым батыр мен ақсуат би
- •Тасып жүргенім жоқ... Сасып жүрмін
- •Сырымның малайсарымен ақылдасуы
- •Нұралы мен сырымның құдалығы
- •Сырым мен нұралының қақтығысуы
- •Сырым батырдың нүралы ханды шапқаны
- •Сырымның ңүралы ханды шабуы
- •Сырым батырдың нұралы ханды шапқаны
- •Сырымның ңүралы ханды шабуы
- •Сырым батырдың ханды шабуы
- •Хан мен сырым
- •Хиуа ханы мен сырымның қағысуы
- •Алдар бидің сұрауына сырымның жауабы
- •Сырымның үргеніш шешенімен айтысы
- •Молда мен сырым
- •Сырым мен ишан
- •Хиуа ханы мен сырым
- •Сырымньщ хиуа ханын сөзден жеңуі
- •Сырым батырдың қайтыс болуы
- •Сырымның өлімін естірту
- •Қазының төрелерге қайтарған жауабы
- •Қазының шектінің шалынан жеңілуі
- •Шоқай meн қазының әзілі
- •Қайырлы би мен мұхтар әкім
Қатын алма қайын ал
Құдандалы болғанша,
Құл сыбаға құрасын.
Құдандалы болған соң,
Құл да болса сыйларсың,
* * *
Қанша жуан болса да,
Жалғыз ағаш үй болмас.
Қанша жақсы болса да,
Жалғыз адам би болмас.
«Жар басына үй тікпе!» айтқожа шешен айтты деген сөздер
Жар басына үй тікпе,
Жар құласа — үй кетер.
Ала болса ағайын,
Рулы елден күй кетер.
Ағайын ала болғанда,
Ауыздағы ас кетер.
Аңдыған дұшпан күшейіп,
Жау қолында бас кетер...
Құлақтыға сөз айтсаң,—
Құлағының астында.
Құлақсызға сөз айтсаң,
Құла қырдың астында.
Айтса болар ұққанға.
Айтып-айтпай немене,
Екі құлағын тас қылып,
Мақта менен тыққанға.
Мен кедейліктен өшімді алдым
Мен кедейліктен өшімді алдым:
Жаяу жүргенім жоқ,
Қатарымнан қалғаным жоқ,
Аш-жалаңаш болғаным жоқ.
Кедейлік те менен өшін алды:
Көсілтіп сауын сауғызбады,
Жақсы қонақасы бергізбеді,
Бүгілтіп ат мінгізбеді,
Таңдап киім кигізбеді,
Сұлу таңдап сүйгізбеді.
ЖҮЙРІКТІҢ БІР МІНІ БАР
Ақ сүйектің баласы Төренің бір міні бар,
Қарашасын тегіс көрмейді.
Дәулет біткен басына
Байлардың бір міні бар,
Ғаріп пенен нашарға
Қайыр, ехсан бермейді.
Жүйріктің бір міні бар,
Жорғамен қатар жүрмейді.
Табан тіреп желмейді.
Жорғаның бір міні бар,
Бәйгеге қосса келмейді.
* * *
Тау белгісі тас болар,
Бай белгісі ас болар.
Азған елдің белгісі
Бұралқысы бас болар.
Қас жақсының белгісі
Қас жақсынның белгісі —
Әрі мырза, әрі құл.
Қас жаманның белгісі —
Өз үйінде өзі пұл.
* * * * * *
Өз басыңа жау келсе, Батыр болсаң, бай болсаң,
ерлігің зая. Падишамен басың тең.
Өз басыңа дау келсе, Кедей болып сөз қусаң,
Билігің зая. Келемежден несі кем?
* * *
ІІІөлде жүрген дуадақ,
Көл қадірін білмейді.
Көлде жүзген қоңыр қаз
Шөл қадірін білмейді.
Тауды жайлап, таста өскен,
Ағайыннан басқа өскен
Ел қадірін білмейді.
«АҚ САУЫТТЫҢ БЕЛГІСІ»
АҚТАЙЛЫҚ БИ АЙТТЫ ДЕЙТІН СӨЗ
Ақ сауыттың белгісі — Атса мылтық өтпесе. Шын жүйріктің белгісі — Шапса тұлпар жетпесе, Шьш жақсынньщ белгісі — Құрама жиып ел қылып, Құрастырып септесе, Шын жомарттың белгісі — Күні-түні белдеуден Мейманның аты кетпесе. Шын қайраттың белгісі — Қасындағы жолдасын Жауға тастап кетпесе. Адамзатқа санама, Жасқа жеткен кәрісін, Қадір біліп күтпесе.
«СУАЛМАЙТЫН СУАТ ЖОҚ» ҚАРАЖІГІТ ШЕШЕН АЙТТЫ ДЕЙТІН СӨЗ
Суалмайтын суат жоқ,
Тоқтаусыз аққан бұлақ жоқ.
Құйрығы суда болса да,
Уақытысы жеткенде
Қурамайтын құрақ жоқ.
Дүние деген фани бұл,
Баласы жоқта бұтақ жоқ.
Бәрінен қиын сол екен
Артында жанған шырақ.жоқ.
ЖІГІТ ЕДІМ, МҰНДАЙ БОЛДЫМ
ҚАРАМОЛДА АЙТТЫ ДЕЙТШ СӨЗ
Жігіт едім, мұндай болдым.
Етім қашып, қындай болдым.
Қатын менен балаға
Сатып алған құлдай болдым.
Елу келдің еңкейтіп,
Кәрілікті теңкейтіп.
Алпыс келдің ақырып,
Кәрілікті шақырып.
Жетпіс келдің төтелеп,
Кәрілікті жетелеп.
Сексен келдің бүйірден,
Айдап шықтың үйірден.
Тоқсан келді есіліп,
Екі аяғын көсіліп.
Алпыс екі тамырдың
Бәрі бірдей шешіліп.
