Сырымның сыннан өтуі

Айшуақ, Есім хандардың тұсында Сырым жаңа атағы шығып келе жатқан жігіт екен. Хандар мен^ билер Сы-рымды сынамақ болып бір жиында Сырымды табақ тартып, ет жасау жұмысына қосады. Ол күнде өлген адамға бірнеше мал сойып байлар ас береді екен. Сырым еттіжасағанда хандар мен билерге, төрелер мен байларға, балалар мен әйелдерге ішек-қарыңды бірдей етіп табаққа салады. Хандар билер, байлар:

• Бұл табаққа ішек-қарын салған кім?— деп Сырымды шақыртып алып,— табаққа ішек-қарын салып, бізді әйел дедің бе, немесе мазақ еткің келді ме? Бұл үшін сені айыпқа бұйырайыз,— дейді. Сонда Сырым:

• Еркек әйелден шығады, ет ішек-қарыннан шығады. Егерде менің айтқаным дұрыс болса кімдер айыпты болар екен?—дейді.

Әкімдер сөзге еш нәрсе дей алмайды. Сырымды іштері нен жаратпай қалады.

Қайғысыз хан семіз

(І-нұсқа)

Сырым жаңа атқа міңген жастау кезінде Нұралы ханды көргелі ханның ордасына барады, «кімсің» деген ханға «Сырыммын» деп жауап береді. Сонда хан:

• «Сырым — Сырым» деген атың жер жарады. Өзің кішкентай ғана арық бала екенсің ғой,— дейді.

Сонда Сырым:

• Иә, мен арықпын. Себебі, патша мен сен сияқты хандар қазақты қонысынан айырып, құмға кірді, жақсы судың бойын орыстарға әперді. Қазақтың қонысын қалай қайтарып аламын деп бір түнде тоғыз оянып, тоқсан толғанып арып болдым. Бұрынғының айтқаны бар емес пе:

— «Өлеңді жерде өгіз семіз,

Өлімді жерде молда семіз,

Қаралысында қатын семіз,

Қайғысызында хан семіз» деп.

Сен қайғысыз жансың,

Мен жаралы аңмын,

Мен арық болмай кім арық болады?—

депті Сырым батыр.

Ата тұрып ¥л сөйлесе ержеткен болар

Сырым 26 жасында бір жолдасымен Нұралы ханңың үйіне барса, хан Қараман тана Малайсарымен сөйлесіп отыр екен.

• Балалар, аман ба,— депті де, елемей өздері сөйлесе беріпті. Сырым жолдасына дауыстап:

• Жүр кетейік, бұлар бізді адам деп отырған жоқ қой,— дейді.

Сонда Малайсары жалт қарап:

• Ата тұрып ұл сөйлегеннен без,

Ана тұрып қыз сөйлегеннен без.

Сырнайдай сарнаған мына бала кім еді?— -

дейді.

• Ата тұрып ұл сөйлесе ержеткені болар,

Ана тұрып қыз сөйлесе, бойжеткені болар.

Ата балаға кесір болса, кері кеткені болар,—

дейді Сырым.

• Сен толған екенсің, мен тозған екенмін,— деп Малайсары сонда Сырымды қасына шақырған екен.

Шалдың үш түрі бар

Сырым Бөкен биге сәлем бере барса, қарт:

• Қай баласың? -депті.

• Даттың баласымын,— депті Сырым.

• Қой баға алмайтын жаманнан да қолақпандай ұл туады екен-ау!—дейді Бөкен.

• Отындық ағаштан оқтық мүскін шығады деген қайда? Шалдың үш түрі болады деуші еді: қадірсіз шал, қазымыр шал, қыдырма шал. Өзің соның қайсысысың?— депті Сырым.

Сонда Бөкен қарт селк етіп:

Балам, қадірсіз десең халқымнан сұра, қазымыр десең, қатынымнан сұра, қыдырма десең көршімнен сұра?— депті.

Бір жігіт бар тек жатады

Сырым екі жолдасымен Көсеу бидің үйіне қоныпты. Би үйінде екен. Сырым «суық тиіп жүр еді» деп үйге жатыпты да, жолдастары түнде ат-көлік көздейміз деп далаға жатыпты.

Әкесі шәугім алып тысқа шығып кеткенде, төрге Сырымға төсек салып жатқан бидің қызы:

— Мырза, бір жігіт бар тек жатады,

Ондай жігіт жиі кеп жатады.

Бір жігіт бар бірдеме деп жатады,

Барлық сыйын бір-ақ рет жеп жатады,—

дейді. Сонда Сырым:

— Бүгінгі қалауынды ал,

Келесіде сөзіңде қал?—

деп теріс қарап жатып,таң ата бір-ақ ояныпты.