- •Құрастырушыдан
- •Шешендік арнау сөздер Асанқайғы мен Әз Жәнібек
- •Майқы би мен Алаша хан
- •Байдалы мен Айғаным
- •Жидебай мен Қараменде
- •Үш сыншы
- •Елді бекем билейді, бекемді шешен билейді
- •Бекболат пен бір төре
- •«Шернияз ақын мен Едім»
- •«Біз сізді іздеп келдік Баянас деп»
- •Шернияздың Байсақалға айтқаны
- •Жетпес шешеннің Әбілқайырға айтқаны
- •Ғалымның хаты өлмейді Таймас Жұдас шешен айтты дейтін сөз.
- •Досболдың Әйекеге айтқаны
- •Биікпін деп мақтанба Тобықты Құнанбай айтты деген сөз
- •Жұмырбай ақынның Жәңгір ханға айтқаны
- •Шиырбай жылқышының сөздері
- •Ыбырайдың Есенберліге айтқаны
- •Төле би мен Түлкі бала
- •Сөздің атасы мен анасы
- •Әркім азса, қатарымен азады
- •Жарлының пірі жалтаң ата
- •Үш арсыз, үш ғайып, үш жетім
- •Үйсінбай шешен мен төре
- •Япырмай, мына тоқты ембеген бе?
- •Бақыт құсы қара шыбынға айналды
- •Кедейліктен жаман жоқ
- •Жолдастың мыңын алма, бірін ал!
- •Білгендерден ғибрат ал
- •Ақтайлақ пен қанай шешен
- •Қатын алма қайын ал
- •«Жар басына үй тікпе!» айтқожа шешен айтты деген сөздер
- •Мен кедейліктен өшімді алдым
- •Қас жақсының белгісі
- •Суда суат жаман екен
- •«Атың жаман болса...» таймас шешен айтты дейтін сөз
- •Ілгері басқан адамға айсерке шешен айтты дейтін сөз
- •Елу ердің жасы
- •Екі жақсы дос болса... Балаби айтты дейтін сөз
- •Шауыпкел шешен айтты дейтін сөз
- •Аққу ұшып көлге кетті
- •Тұяғы бүтін тұлпар жоқ
- •Теңіз бастан былғанды шыңғыс xahfa жыршы айтқан дейтін сөз
- •Ақсақ құлан, жошы хан
- •Сырымның өлімін естірту
- •Қыпшақ ізбасты шешен айтқан дейтін сөз
- •Ауру көңілін kim ашар? байдалы бидің уәли төренің көңілін сұрағаны дейтін сөз
- •¥Лы өлмеген руда жоқ шоқанның өлімін естірту
- •Шорман мен құдайменде
- •Қайғысыз, мұңсыз жан бар ма?
- •Өлімді ер көтереді
- •Уа, ерден!
- •Tұлпар бар ма тұяғы майрылмаған?
- •Сабырлық керек қазаға
- •Шешендік толғау сөздер б¥л дүниеде не жетім?
- •Бүл дүниеде не жаман?
- •Байқасаң, жақсы қандай, жаман қандай!
- •Б и ik тауға жарасқан Алтай Байдалы айтқан деген сөздер
- •Түнді қанша мақтасаң...
- •Тауға біткен қайыңның Беріш Есет батыр айтқан деген сөз
- •Қара жерді жамандама Айдабол Торайғыр айтты деген сөз
- •Шаруаның екі түрі Тобықты Құнанбай айтқан дейтін сөз
- •Барыс, барыс, барыс ойнар арғын алшынбай айтқан деген сөз
- •Б¥л дүниенің баласы
- •Бұлбұл үйрек, бұл үйрек Шекті Мөңке би айтты деген толғау
- •Өнер алды — қызыл тіл
- •Ит асырасаң, сырттан жи
- •Бала болсаң, болғандай бол
- •Өткел өтсең бұрын өт
- •Тау берігінде қонысың болсын
- •Қас жүйріктің белгісі
- •Айдан жақсы нәрсе.Жоқ
- •Әуеде бұлт бар
- •Арғымақ жабы көрінер
- •Еліңде жақсы көп болса
- •Ойнарқы жүйрік ойнақтап... Керей Тоймас шешен айтты деген сөз
- •Барлы, барлы, барлы тау Айдабол Торайғыр айтқан дейтін сөз
- •Бұл заманда не ғаріп
- •Жақсы жігіт белгісі
- •Қонақжайлық белгісі
- •Көкірек таза болмаса...
- •Талассаң бағаң кетеді
- •Жарысқа түспей бәйге алмас
- •Асаубай мен құлтума
- •Балпық би мен дарабоз бәйбіше
- •Өзі болған жігіттің түп атасын сұрама
- •Түлкі дауы
- •Ұлан тұз сақтайды, ұрғашы ін сақтайды
- •Қанайұлы бекболат шешен
- •Қазыбектің бір ер туралы айтқан билігі
- •Тәбітай мен шорман
- •¥Лы би қалжың болмас
- •Наудың шақша дауы
- •Қу мен момын
- •Абай мен шәкі шешеннің кездесуі
- •Ешкі егіз табады
- •Боран батыр мен жантай дауы
- •Басықара датқа мен мөңке бала
- •Ақтайлақ шешен
- •Сырымға қатысты шешендік сөздер сырымға қатысты шешендік сөздер*
- •Түбінде көріктіден текті озар
- •Бала сырым
- •Отын олжа, су нұрлық
- •Бала сырым мен билер
- •Сырым мен ноқылық
- •Малайсары мен сырым
- •Сырымның сыннан өтуі
- •Қайғысыз хан семіз
- •Ата тұрып ¥л сөйлесе ержеткен болар
- •Шалдың үш түрі бар
- •Бір жігіт бар тек жатады
- •Сырымның екі рет сөзден жеңілуі
- •Бөкен қарттың сырымға бергең батасы
- •Әйелді қорсынбаңдар.
- •Табылдырықтан биік тау жоқ
- •Сырымның мөңкені жеңуі
- •Сырымның әйелге қамқорлығы
- •Бақай қарт пен сырым
- •Ақмоншақ at
- •Балаби мен сырым
- •Мөңкенің сұрағына сырымның жауабы
- •Көпес пен сырым
- •Сырым мен зілғара
- •Сырым батыр мен байсал би
- •Сырым батыр мен ақсуат би
- •Тасып жүргенім жоқ... Сасып жүрмін
- •Сырымның малайсарымен ақылдасуы
- •Нұралы мен сырымның құдалығы
- •Сырым мен нұралының қақтығысуы
- •Сырым батырдың нүралы ханды шапқаны
- •Сырымның ңүралы ханды шабуы
- •Сырым батырдың нұралы ханды шапқаны
- •Сырымның ңүралы ханды шабуы
- •Сырым батырдың ханды шабуы
- •Хан мен сырым
- •Хиуа ханы мен сырымның қағысуы
- •Алдар бидің сұрауына сырымның жауабы
- •Сырымның үргеніш шешенімен айтысы
- •Молда мен сырым
- •Сырым мен ишан
- •Хиуа ханы мен сырым
- •Сырымньщ хиуа ханын сөзден жеңуі
- •Сырым батырдың қайтыс болуы
- •Сырымның өлімін естірту
- •Қазының төрелерге қайтарған жауабы
- •Қазының шектінің шалынан жеңілуі
- •Шоқай meн қазының әзілі
- •Қайырлы би мен мұхтар әкім
Ілгері басқан адамға айсерке шешен айтты дейтін сөз
Ілгері басқан адамға,
Іркілместен ырыс қонар.
Ынтымағы дұрыс болар,
Баласы пайдакүнем келер,
Келіні епті келер,
Қызы қылықты болар,
Ағайыны қоғам болар.
Ағайын қоғам болса,
Көп көрініп жау қашырар,
Көмектесіп қонақ аттандырар,
Иті үреген болар,
Аты жүрегең болар.
Адамы қырлы болар,
Малы семіз түрлі болар!
МІНСІЗ БАР MA?
Ашуға жол берсе,
Алдау мен арбауға ерсе,
Ақыл мінсіз бе?
Арамдыққа ұпайы кетсе,
Ажарға сыйып «рақым» етсе,
Әділдік мінсіз бе?
Қайыршыдай қаңғып өтсе,
Бүгін қонып ертең кетсе,
Бақыт мінсіз бе?
Дәмелендіріп көзіңді талдырса,
Ұмсындырып мақұрым қалдырса,
Үміт мінсіз бе?
Ақылдан тірегі болмаса,
Алмастай өткір жүрегі болмаса,
Шешендік мінсіз бе?
Адастырып азапқа салса,
Талапты мұқап сенімді алса,
Арман мінсіз бе?
Талпынып қанат қақпаса,
Қиыннан қиюын таппаса,
Талап мінсіз бе?
Елу ердің жасы
Елу ердің жасы,
Алпыс сұмдықтың басы.
Жетпіс оттың қасы,
Сексен жоқтъщ қасы.
Тоқсанға келгенде торғайдайсың,
Көшкенде көлігінді зорға айдайсың.
Қатын^бала тілінді қайырған соң,
Отырып от басында ойбайлайсың.
* * *
Жетеумін деп мақтанба,
Сегіз шықса қайтесің?
Сегізбін деп мақтанба,
Тоғыз шықса қайтесің?
Тоғызбын деп мақтанба,
Алдын-артын білмейтін .
Доңыз шықса қайтесің?
Екі жақсы дос болса... Балаби айтты дейтін сөз
Екі жақсы дос болса,
Біріне-бірі өш болмас...
Бақ қонбайтын жігітке,
Іздегені дес болмас.
Бұлақсыз сай тасқанмен кол болмас,
Жаманның қанша айтқаны ем болмас.
ӘДІЛ БИДІҢ КЕГІ ЖОҚ
Шауыпкел шешен айтты дейтін сөз
Батпағы бар көлдерден
Су ішетін сай артық.
Қамшылатқан шабаннан
Өзі жүрген тай артық.
Ас болмайтын арықтан
Достың берген наны артық.
Жаманмен жолдас болғанша
Аулақ жүрген қөп артық.
Б AT А СӨЗ
Құдайдың езі оңдасын,
Бес жүз саулық қоздасын!
Сексен інген боталап,
Сегіз қелін қомдасын.
Айдап келгем жылқьщнан,
Алпыс айғыр азынасын
Жиып келген түйеңнен,
Жетпіс інген боздасын.
Өзіңнен байлық озбасын!
Ағайынның жарлысы
Бөтен жаққа тозбасын.
Сол малыңа ие берсін,
Ата-бабаңа тие берсін!
* * *
Құдайым, жаздай бер,
Жаздай берсең, жазбай бер.
Құдайым, күздей бер,
Күздей берсең үзбей бер.
Құдайым, қыстай бер,
Қыстай берсең, қыспай бер...
* * *
Айдағысыз малды бол,
Ағайынның алды бол!
Отыз ұлды орда бол,
Оман жұрттың басы бол.
Лұқпандай мың жаса,
Береке дарысын басыңа,
Дұға тисін асыңа!..
* * *
Түнде жүрген ұрыдан сақта,
Жазандағы бөріден сақта!"
Жас жайлауды жаусыз ет,
Қыс — қыстауды қарсыз ет.
Ұл мен қызды мұңсыз ет,
Шыққанның есесін бер,
Кіргеннің берекесін бер!..
* * *
Күле қіріп, күңірене шыққаннан сақтасын,
Түнде жүріп, түс қашқаннан сақтасын.
Өзінді малды қылсын,
Дұшпаныңды жарлы қылсьш,
Пәле-жаладан сақтасын,
Қауіп-қатерден сақтасын.
Шайтанның шерінен сақтасың,
Патшаның кәрінен сақтасын.
ӘРБІР ПӘЛЕҢНЕН САҚТА
Илаһи бар құдая,
Дұғамызды қабыл ет.
Иманыңды кәміл ет.
Дозақтың отынан сақта,
Қазақтың сотынан сақта.
Әрбір пәлеңнен сақта.
Нақақ жалаңнан сақта.
Айтса жөнге көнбейтін,
Сөйлесе сөз бермейтін,
Жанға жақсылық ойламайтын,
Жүрегі қара наданнан сақта.
Мезгілсіз өлімнен сақта,
Азапты көріңнен сақта.
Өзі кеуде, өзі би,
Кер ауыз келіннен сақта.
Үятсыз қыздан сақта,
Татымсыз тұздан сақта,
Қайрымсыз ханнан сақта,
Құр кеуде даңнан сақта.
Өмір берсең бақытты қыіі бер,
Дәулет берсең қайырлы қып бер,
Ұл берсең ұнамды қып бер,
Қыз берсең қызықты қып бер.
Ат берсең жүрісті қып бер,
Бала берсең ырысты қып бер.
Тірісіне тұрақ бер,
Өлісіне жұмақ бер.
Осы айтқанымның бәрін бір-ақ бер.
