Ешкі егіз табады

Қоңырат пен Дулаттың арасында үлкен дау болып, екі жақ бас қосқанда Мырзан ешкімге сөз бермей көпті тоқтата беріпті. Мырзанды тоқтату үшін бір шешен, оның бар кемістігін бетіне басып:

• Жалтақ-жалтақ қарайсың,

Қарамың жоқ адамша—

Көтеріле сөйлейсің,

Көмеғі жоқ адамша.

Құлағы жоқ шұнақ биім,

Құйрығы жоқ шолақ биім,

Көпке сөз бермейсің,—

депті. Сонда Мырзан айтыпты:

• Жалғыз десең құдайға тілің тиеді,

Кедей десең пайғамбарға тілің тиеді.

Құлағым жоқ болса, сұңқар шығармын,

Құйрығйм жоқ болса, тұлпар шығармын.

Құйрығы ұзынды итке теңейміз,

Құлағы ұзынды есекке теңейміз.

Ешкі егіз табады,

Ит сегіз табады,

Доңыз тоғыз табады.

Әкең сегіз еді,

Өзің тоғыз едің.

Сенің тоғызынды алайын десе,

Құдайдың зауалы жоқ па?

Маған ұл берейін десе,

Амалы жоқ па?— депті.

Боран батыр мен жантай дауы

Боран жас кезінде жарлы болып, Жантай деген байға жалданады. Жантай тынышсыз адам болып, ұрыс шығарып, Боранның Жантайға қолы тиеді. Жантай Боранның маған қолы тиді деп билерге Боранның үстінен шағым береді. Алқа-қотан отырған билер Боранға сөз береді. Сонда Боран былай дейді:

— Жалға жүрдім Жағалбайлы Жантайға,

Бір тай алмақ болып алты айға.

Жарымадым асына,

Тұман түсті басыма.

Шайтан болып ұрысып,

Қолым тиді басына.

Уа, билер, жақсылар,

Бірің қайың, бірің тал,

Бірің шекер, бірің бал,

Айтып-айтпай немене,

Бәріңе мәлім біздің хал.

Бірің балға, бірің төс,

Бірің айт та, бірің кес,

Алдарыңа салынды іс,

Арамға бермей әділ шеш!

Отырғандар Боранның ісін мақұлдап, Жантайдан тайын әперіпті. Боран содан кейін сөзге қатысып шешен атаныпты.

Басықара датқа мен мөңке бала

Басықара деген ақты көз датқа әр нәрсеңі сылтау ғып, қазаққа зорлық қыла берсе керек. Бір жолы Арқа қазағының кісінеген айғырының дауысынан Сырдағы елдің әйелі бала тастады дбген сылтаумен барымта алады. Сол малдың артынан үш-төрт қуғыншы шығады. Жолаушылар бір ауылға келсе, қой шетінде ақсақ бала тұр екен.

• Бұл кімнің ауылы?— дейді жолаушылар.

• Мезгілбайдың ауылы,— дейді бала.

• Бұл ауыл қонған қонаққа не тамақ береді?

• Еті бар үйге кездессең етін береді, еті жоқ үйге кездессең, бары мен ниетін береді,— дейді бала.

• Мұнан әрі ел бар ма?

• Әттегененің ауылы бар.

• Онан әрі кім бар? ,

• Түнқатардың ауылы бар.

• Онан әрі ше?

• Таңатардың ауылы бар.

Жолаушылар жүріп кетті. Өкінді. Түнғатты. Таң атты. Ертең ашуланып қайтып кеп, баладан айып сұрап биге жүгінді. Бала да, жолаушылар да жоғарғы сөзді айтты. Би жолаушыларға баланың сөзіне түсінбегенін айтып, баланы жолбасшы ғып береді. Бұл бала Мөңке еді. Мөңке Басықара датқаның еліне жүрерде бір түйе, екі кебеже, бір теке ала шықты.

Датқаның ауылына таянғаннан бастап алдынан үріп шыққан итті атып тастай берді. Датқаның екі қара тазысын да атты. Датқа ашуланып:

• Қайдан келесіңдер?— дейді.

• Арқаның елшісімін,— дейді бала.

• Еліңнің кең қарын кемеңгері, үлкен ақсақалы қайда?— дейді Датқа.

• Кең қарын керек болса, кебежемен сөйлес, үлкен керек болса, түйемен сөйлес, сақалды керек болса, текемен сөйлес, елші керек болса, менімен сөйлес,— дейді бала.

• Сен елші боп келдің бе?— дейді Датқа таңданып.

— Ақсақ аяқты қиылтқалы келдім.

Ақты көзді сылытқалы келдім.

Арадағы жел сөзді құрытқалы келдім,— дейді бала.

— Иттерді неғе аттың?— дейді датқа ілік іздеп.

• Тақсыр, осы елдің итінің үргенінен біздің елдің қойы үркіп далаға шығып кетіп, қасқыр қырып жүр,— дейді бала.

• Сенің еліңе біздің елдің итінің дауысы қайдан же- теді?— дейді датқа.

• Тақсыр, біздің елдің айғырының даусы сіздің елге қалай жетті?— дейді Мөңке бала сонда.

Датқа жеңіліп, жолаушыларды бітім беріп қайтарған екен.