«Қазақстан Республикасының сот жүйесі» курсын оқу бойынша әдістемелік ұсыныстар

«Қазақстан Республикасының сот жүйесі» пәні элективті, арнайы заңдық пәндер топтамасының арасындағы негізгілерінің бірі болып табылады. «Қазақстан Республикасының сот жүйесі» пәні сот органдарының жүйесін және құрылымын, олардың ұйымдастырылу және қызмет ету принциптерін, судьялар құзыретін, оларды тағайындау, босату тәртіптерін және т.б. реттейтін құқықтық нормалар жиынтығымен анықталады. Пәннің негізгі мақсаты – заңгердің кәсіби қызметін болашақта ойдағыдай жүзеге асыру үшін студенттермен қажетті білім алу.

«Қазақстан Республикасының сот жүйесі» курсы студенттерге сот органдарының күрделі қызметі туралы түсінік береді. «Қазақстан Республикасының сот жүйесі» оқу пәні сот органдары дамуының ғылыми концепциясына байланысты қиын мәселелерді меңгеруге және қабылдауға белгілі бір дәрежеде дайындалған жоғарғы курс студенттеріне есептелген.

Бұл курстың мақсаты студенттерге сот билігі, әділсот, сот ұйымдастырудың және қызметінің принциптері, сот сатылары сияқты түсініктер туралы нақты ой түйгізу. Өйткені, оларды ұғып алмай құқықтың қылмыстық іс жүргізу, азаматтық іс жүргізу және т.б. салаларының мәнін, бағыттылығын және мазмұнын анықтау мүмкін емес.

Қазақстан Республикасының сот жүйесі, мемлекеттік билік тармағы ретіндегі сот билігі, судьялардың құқықтық жағдайлары, судьяларға қойылатын талаптар, олардың құқықтары мен міндеттері және т.б. бұл курсты оқудың пәні болып табылады. Сондықтан, бұл пән соттар қызметі туралы бастапқы мәлімет беретін негізгі пәндердің бірі.

«Қазақстан Республикасының сот жүйесі» курсын оқу қылмыстық іс жүргізу, қылмыстық атқару, азаматтық іс жүргізу, әкімшілік құқықтар курстарымен тығыз өзара байланыста. Сондықтан, дәрістер мен семинарлық сабақтардың жалпыкурстық топтамасынан басқа, болашақ маманды дайындауға зор үлесі бар аудиториядан тыс, студенттің өзіндік жұмыстары қарастырылған. Студент сот практикасын өздігінен қорытындылай, таңдалған тақырып бойынша ғылыми зерттеу дайындай, семинарда немесе практикалық сабақтарда хабарламамен шығып сөйлей, жариялымды басып шығаруға дайындай алуы тиіс. Мұндай материалдарды студенттер семинарлық, практикалық сабақтарға дайындалғанда, рефераттарды, курстық, дипломдық жұмыстарды жазғанда пайдалануы керек.

Соттарды ұйымдастыру және олардың қызметі заңмен егжей-тегжейлі регламенттелген. 2000 жылғы 25 желтоқсандағы «Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы» Конституциялық Заң, іс жүргізу заңнамалары және сот жүргізу сұрақтарын реттейтін басқа да нормативтік-құқықтық актілер курстың негізгі дереккөздері болып табылады. Оқу процессінде ҚР Жоғары сотының нормативтік қаулыларын, әдістемелік құралдарды, сот практикасын жинақтауды, ақпараттық хаттарды пайдалану курсты ойдағыдай үйрену үшін талай мүмкіндік туғызады. Сол себептен бұл пәнді меңгеру сәйкес нормативтік-құқықтық актілердің тура мәтінін оқуды қажет етеді. Өйткені, тек оқулықтарды және оқу құралдарын ғана пайдалану қолданыстағы нормативтік-құқықтық актілердің мазмұнын толық қамтып көрсете алмайды. Студенттер нақты тақырып бойынша ұсынылған нормативтік-құқықтық актілерді ғана мұқият оқып қана қоймай, құқықтың аралас саласындағы, әсіресе қылмыстық, азаматтық, іс жүргізу құқықтары саласындағы заңнамаларға енгізіліп отырған өзгерістер мен толықтыруларды бақылап отырулары керек.

Студент «Қазақстан Республикасының сот жүйесі» пәнін оқу нәтижесінде нормативтік-құқықтық актілерден хабардар болуы, өзіне ең маңызды ережелерді айыра алуы, құқықтың нормаларын талдай алуы, ғалым-құқықтанушылардың әртүрлі пікірлерін зерттей алуы тиіс.

Семинарлық сабақтар студенттердің теориялық білімдерін тереңдету және бекіту, нормативтік материалды дұрыс пайдалануды әдеттену мақсатында жүргізіледі.

Семинарлық сабаққа дайындалғанда студент сабақтың тақырыбына қатысты заңнамалық базаны мұқият оқуы, сол сұраққа қатысты сот практикасымен танысуы керек. Нормативтік мәліметтер негізінде, оқу-әдістемелік әдебиетті пайдалана отырып, ғылыми-теориялық материалды қарастыруға кірісуі қажет. Студент тілегі бойынша тақырыпты тереңдеп оқу мақсатында монографиялық әдебиетті пайдалана алады. Нақты семинарға ұсынылған барлық сұрақтарға студент дұрыс және толық жауап бере алатын жағдайда болса, сабақ дайындығы қанағаттанарлық болып есептелуі мүмкін.

Содан соң ғана, алған теориялық базасын пайдалана отырып, практикалық тапсырмаларды шешуге кірісуі тиіс. Тапсырмалар жазбаша ашылған түрде шешілуі және қажетті нормативтік актілерге сілтемелері берілуі керек. Шешім дәлелденген (аргументтелген) және қисынды (логикалық) негізделген болуы тиіс.