Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
6-ТЕЗИСЫ ЛЕКЦИЙ ҚАРЖТАЛДАУ.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
920 Кб
Скачать
☆

1. Нарықтық экономика жағдайындағы рентабельділік көрсеткіштерінің мәні және ролі

Кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметіне ішкі жағдаймен қатар сыртқы шарттар да әсер етеді. Қаржылық көрсеткіштер кәсіпорынның нақты шаруашылық қызметіндегі және кәсіпорын басшылығы таңдаған стратегиялық іс-әрекеттердегі қолайсыздықтарды сипаттайтын көрсеткіштер болып табылады. Осымен қоса қанағаттанарлықсыз қаржылық көрсеткіштер жалпы стратегиясын қайта қарастырудың негізі болуы қажет.

Қаржылық көрсеткіштердің ішінде маңыздысы болып табыстылық саналады (пайдалылық, рентабельділік). Оларға таза табыстың салынған капиталдың айналымдылығы, акционерлік капиталға келетін таза табыс коэффициенті жатады.

Айта кететін жәйт, динамикадағы табыстылық көрсеткіштерін салыстыру кәсіпорынның пайдасын ұлғайтуға мүмкіндік береді. Қазіргі кездегі қаржылық жоспарлауда екі категорияны талдау кеңінен қолданылады:

  • Қаржылық тетіктерді (рычаг) қолдану көрсеткіштері;

  • Кешенді көрсеткіштер (композитті).

Қаржылық тетік (рычаг) несиені қолдану есебінен меншікті капитал табыстылығын ұлғайтудың әдісі болып табылады. Меншікті капиталдың рентабельділік көрсеткіші таза табыстың меншікті капиталға қатынасы арқылы анықталады. Зайымдық құралдардың шамасы қаншалықты көп болса, тетік (рычаг) соншалықты ұзағырақ, және рентабельділік жоғарырақ болатынын айта кеткен жөн.

2. Рентабельділік көрсеткіштерінің жалпы сипаттамасы

Көрсеткіш

Есептеу тәсілі

Анықтамасы

1. Өнім сатудың рентабельділігі

1.1. Өнім сатудың рентабельділігі (Р рп)

Пр – тауар сатудан алынған пайда

Срп – тауар сатудың толық өзіндік құны

1 тенге толық шығындарға келетін өнім сатудан алынатын пайданың қанша болатындығын көрсетеді

1.2. Өнім рентабельділігі (Р онім)

П – шығындар калькуляциясы бойынша бір өнімге (немесе өнім тобына) келетін пайда

С – шығындар калькуляциясы бойынша өнімнің өзіндік құны

Бір өнімнің (немесе өнім тобының) 1 тенге шығындарына келетін пайданы көрсетеді

2 . Өндіріс рентабельділігі (Рп)

БП – баланстық пайда (салық салынғанға дейін жалпы пайда)

– есеп айыратын кезеңдегі негізгі қорлардың орташа құны

– есеп айыратын кезеңдегі материал-өндірістік қорлардың орташа құны

Кәсіпорын өндірістік қорларының (материалдық активтердің) бір тенгесіне келетін пайда көлемін көрсетеді

3. Активтер (муліктер) рентабельділігі

3 .1. Жинақ активтердің рентабельділігі (Ра)

БП – бухгалтерлік пайда

– есеп айыратын кезеңдегі жинақ активтердің орташа құны

Жинақ активтердің бір теңгесіне келетін пайда көлемін көрсетеді

3.2. Айналымнан тыс активтердің рентабельділігі (Рвоа)

– есеп айыратын кезеңдегі айналымнан тыс активтердің орташа құны

Айналымнан тыс активтердің 1 теңгесіне келетін бухгалтерлік пайданың көлемін көрсетеді

3.3. Айналым активтердің рентабельділігі (Роа)

– есеп айыратын кезеңдегі айналым активтердің орташа құны

Айналым активтерінің 1 теңгесіне келетін бухгалтерлік пайданың көлемін көрсетеді

3.4. Таза айланым капиталдың рентабельділігі (Р чок)

– есеп айыратын кезеңдегі таза айналым капиталдың орташа құны

ЧОК – айналым активтерден қысқа мерзімді міндеттемелерді алу

Таза айналым капиталының 1 теңгесіне келетін бухгалтерлік пайданың көлемін сипаттайды

4. Меншікті капиталдың рентабельділігі (Рск)

– есеп айыратын кезеңдегі меншікті капиталдың орташа құны

Меншікті капиталдың 1 теңгесіне келетін таза пайданың көлемін көрсетеді

5. Инвестициялар рентабельділігі (Ри)

– есеп айыратын кезеңдегі инвестициялардың орташа құны

Инвестициялар = меншікті капитал + ұзақ мерзімді міндеттемелер

Инвестициялардың, яғни авансталған капиталдың, 1 теңгесіне келетін таза пайданың көлемін сипаттайды

6. Сатудың рентабельділігі (Р сату)

БП – бухгалтерлік пайда

ОП – сатудың көлемі

Сату көлемінің 1 теңгесіне бухгалтерлік пайданың қанша келетінін сипаттайды