- •Тақырып 1. Қаржылық талдаудың пәні және әдістері
- •Қаржылық талдаудың мәні, ролі және маңызы
- •Қаржылық және басқарудағы талдаудың өзара байланысы
- •Қаржылық талдаудың әдістері
- •1. Қаржылық талдаудың мәні, ролі және маңызы
- •Қаржылық және басқарудағы талдаудың өзара байланысы
- •3. Қаржылық талдаудың әдістері
- •Қаржылық нәтижелердің құрылымын және динамикасын талдау
- •Маржиналды табыстың құрамындағы пайданы талдау
- •Кәсіпорын табыстылығының көрсеткіштер жүйесі
- •1. Қаржылық нәтижелердің құрылымын және динамикасын талдау
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып 2. Кәсіпорындар табысын талдаудың мәні және міндеттері
- •2. Маржиналды табыстың құрамындағы пайданы талдау
- •3. Кәсіпорын табыстылығының көрсеткіштер жүйесі
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып 3. Маржиналдық табысты талдау
- •Маржиналдық табысты талдаудың мәні және міндеттері
- •Өнім өндірісінің көлемі мен шығындары арасындағы байланысын талдау
- •Тұрақты шығындардың барынша жоғары деңгейінің жиынтығы мен өнімді өткеру бағасының ең жоғары деңгейі
- •1. Маржиналдық табысты талдаудың мәні және міндеттері
- •2. Өнім өндірісінің көлемі мен шығындары арасындағы байланысын талдау
- •Тұрақты шығындардың барынша жоғары деңгейінің жиынтығы мен өнімді өткеру бағасының ең жоғары деңгейі
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып 4. Табыстылықтың салыстырмалы көрсеткіштерін талдау
- •1. Нарықтық экономика жағдайындағы рентабельділік көрсеткіштерінің мәні және ролі
- •2. Рентабельділік көрсеткіштерінің жалпы сипаттамасы
- •3. Өнім рентабельділігін талдау
- •Инновациялық жобалардың тиімділігін анықтаудың ерекшеліктері
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып 5. Қаржылық жағдайды талдаудың мәні және міндеттері
- •Нарықтық қатынастар жағдайындағы қаржылық жағдайды талдаудың ролі
- •Баланстың қаржылық құрылымын талдау
- •Қаржы жағдайын талдаудың мазмұны
- •1. Нарықтық қатынастар жағдайындағы қаржылық жағдайды талдаудың ролі
- •2. Баланстың қаржылық құрылымын талдау
- •3. Қаржы жағдайын талдаудың мазмұны
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып 6. Кәсіпорынның активтерін талдау
- •Активтердің құрамын талдау және орналастыру
- •Активтердің айналымдылығы және айналымдылыққа әсер ететін факторлар
- •Активтердің құрамын талдау және орналастыру
- •2. Активтердің айналымдылығы және айналымдылыққа әсер ететін факторлар
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып 7. Міндеттемелер мен меншікті капиталды талдау
- •1. Нарықтық экономикада жағдайындағы капиталдың мәні және ролі
- •2. Капиталдың қалыптасу көздерінің құралы мен динамикасын талдау
- •3. Капитал айналымдылығын талдау
- •4. Меншікті капиталдың табыстылығын талдау
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып 8. Баланс өтімділігін талдау
- •1. Өтімділік түсінігі және баланстың өтімділігі
- •2. Активтер өтімділігін талдау
- •3. Баланс өтімділігін кешенді түрде бағалау
- •4. Өтімділік көрсеткіштерін талдау әдістемесі
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып 9. Қаржы тұрақтылығын талдау
- •Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығының абсолютті көрсеткіштері
- •Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығының қатысты көрсеткіштері мен оларды талдау
- •Қарыз алушының несиеқабілеттілігін талдау
- •Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығының абсолютті көрсеткіштері
- •2. Қаржы тұрақтылығының қатысты көрсеткіштері және оларды талдау
- •3. Қарыз алушының несие қабілеттілігін талдау
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып 10. Кәсіпорын қызметінің тиімділігі мен белсенділігін талдау
- •Кәсіпорын қызметінің тиімділігін бағалау және талдау
- •Шаруашылық қызметтің тиімділігін кешенді талдау
- •Іскерлік белсенділік коэффициенттерін талдау
- •1. Кәсіпорын қызметінің тиімділігін бағалау және талдау
- •2. Еңбек құралдары
- •3. Еңбек заттары
- •Шаруашылық қызметтің тиімділігін кешенді талдау
- •Іскерлік белсенділік коэффициенттерін талдау
- •Бақылау сұрақтары:
- •Әдебиеттер тізімі Негізгі әдебиеттер
- •Қосымша әдебиеттер
1. Нарықтық экономика жағдайындағы рентабельділік көрсеткіштерінің мәні және ролі
Кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметіне ішкі жағдаймен қатар сыртқы шарттар да әсер етеді. Қаржылық көрсеткіштер кәсіпорынның нақты шаруашылық қызметіндегі және кәсіпорын басшылығы таңдаған стратегиялық іс-әрекеттердегі қолайсыздықтарды сипаттайтын көрсеткіштер болып табылады. Осымен қоса қанағаттанарлықсыз қаржылық көрсеткіштер жалпы стратегиясын қайта қарастырудың негізі болуы қажет.
Қаржылық көрсеткіштердің ішінде маңыздысы болып табыстылық саналады (пайдалылық, рентабельділік). Оларға таза табыстың салынған капиталдың айналымдылығы, акционерлік капиталға келетін таза табыс коэффициенті жатады.
Айта кететін жәйт, динамикадағы табыстылық көрсеткіштерін салыстыру кәсіпорынның пайдасын ұлғайтуға мүмкіндік береді. Қазіргі кездегі қаржылық жоспарлауда екі категорияны талдау кеңінен қолданылады:
Қаржылық тетіктерді (рычаг) қолдану көрсеткіштері;
Кешенді көрсеткіштер (композитті).
Қаржылық тетік (рычаг) несиені қолдану есебінен меншікті капитал табыстылығын ұлғайтудың әдісі болып табылады. Меншікті капиталдың рентабельділік көрсеткіші таза табыстың меншікті капиталға қатынасы арқылы анықталады. Зайымдық құралдардың шамасы қаншалықты көп болса, тетік (рычаг) соншалықты ұзағырақ, және рентабельділік жоғарырақ болатынын айта кеткен жөн.
2. Рентабельділік көрсеткіштерінің жалпы сипаттамасы
Көрсеткіш |
Есептеу тәсілі |
Анықтамасы |
1. Өнім сатудың рентабельділігі |
|
|
1.1. Өнім сатудың рентабельділігі (Р рп) |
Пр – тауар сатудан алынған пайда Срп – тауар сатудың толық өзіндік құны
|
1 тенге толық шығындарға келетін өнім сатудан алынатын пайданың қанша болатындығын көрсетеді
|
1.2. Өнім рентабельділігі (Р онім) |
П – шығындар калькуляциясы бойынша бір өнімге (немесе өнім тобына) келетін пайда С – шығындар калькуляциясы бойынша өнімнің өзіндік құны
|
Бір өнімнің (немесе өнім тобының) 1 тенге шығындарына келетін пайданы көрсетеді
|
2 |
БП – баланстық пайда (салық салынғанға дейін жалпы пайда)
|
Кәсіпорын өндірістік қорларының (материалдық активтердің) бір тенгесіне келетін пайда көлемін көрсетеді
|
3. Активтер (муліктер) рентабельділігі |
|
|
3 .1. Жинақ активтердің рентабельділігі (Ра) |
БП – бухгалтерлік пайда – есеп айыратын кезеңдегі жинақ активтердің орташа құны
|
Жинақ активтердің бір теңгесіне келетін пайда көлемін көрсетеді
|
3.2. Айналымнан тыс активтердің рентабельділігі (Рвоа) |
|
Айналымнан тыс активтердің 1 теңгесіне келетін бухгалтерлік пайданың көлемін көрсетеді
|
3.3. Айналым активтердің рентабельділігі (Роа) |
|
Айналым активтерінің 1 теңгесіне келетін бухгалтерлік пайданың көлемін көрсетеді
|
3.4. Таза айланым капиталдың рентабельділігі (Р чок) |
ЧОК – айналым активтерден қысқа мерзімді міндеттемелерді алу
|
Таза айналым капиталының 1 теңгесіне келетін бухгалтерлік пайданың көлемін сипаттайды
|
4. Меншікті капиталдың рентабельділігі (Рск) |
|
Меншікті капиталдың 1 теңгесіне келетін таза пайданың көлемін көрсетеді
|
5. Инвестициялар рентабельділігі (Ри) |
Инвестициялар = меншікті капитал + ұзақ мерзімді міндеттемелер
|
Инвестициялардың, яғни авансталған капиталдың, 1 теңгесіне келетін таза пайданың көлемін сипаттайды
|
6. Сатудың рентабельділігі (Р сату) |
БП – бухгалтерлік пайда ОП – сатудың көлемі
|
Сату көлемінің 1 теңгесіне бухгалтерлік пайданың қанша келетінін сипаттайды
|

.
Өндіріс рентабельділігі
(Рп)
–
есеп
айыратын кезеңдегі негізгі қорлардың
орташа құны