Билет – 25

Қазақ хандығының құрылу Алғашқы қазақ хандығы 15 ғасырдың 50-70 жылдар арасында Әбілхайыр хандығын Жетісудың Шу-Талас өзенінің жағасында 200 мыңдай адам көшіп келді. Олардың қоныс аударуының бір себебі - Әбілхайырдың қол астындағы қанаушылығының күшеюі болса, екіншісі Шыңғыс әулетінен шыққандығын Керей-Жәнібектің жаңа қалпын қазақ мем-не ықпалы. Қаз-ның алғашқы ханы болып Керей (1458-1473ж.) жарияланды. Одан соң Жәнібек 1473-1480 ж сайланды. 1462 ж. Моңғолстан ханы Есенбұға өлгенн соң, феодалдық талас-тартыстың салдарынан Жетісудың қазақ рулары Керей-Жәнібектің қол астынан кіруі қазақ мем-нің нығаюына жол ашты. Жәнібек, Керей Жошы әулетінен шыққан сұлтандардың Шығыс Дешті-Қыпшақты билеу жолындағы күреске қатысты. Бұл күрес 1468 ж. Әбілхайыр қайтыс болған соң өрши түсті. Оңт. Қаз/н Шайбани әулетінен болған соғыстар Жәнібек ханнан кейін қазақ хандығының тізгінің ұстаған Бұрындық хан кезінде де тасталмады. Бұрындық 1480-1511ж.

Қазақ өлкесінің автономиясын жариялау. «Алаш Орда» үкіметі және оның Кеңес елімен қатынасы.

Бұл кездегі империя көлемін қамтыған саяси тұрақсыздық жағдайында Орынбор қаласында шоғырланған қазақ оқиғалары өзара кеңесіп, кезек күттірмейтін ұлттық мәселелерге байланысты бір тұжырымға ңкелу үшін жалпы қазақ съезін шақыру туралы шешім қабылдады. Олар «Қазақ» газеті арқылы қазақ-қырғыз халықтарына үндеу жолдады. 1917ж. 21-26 шілдеде Орынборда болған Бүкіл қырғыздық съезд Алаш партиясын қалыптастырып, басшы органдарын сайлады. Оған Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Е.Омаров, М.Шоқай, М.Тынышпаев, Х.Досмұхамедов т.б. кіреді. Бұл партияның сол жылы желтоқсанда Орынборда өткен ІІ съезінде Қазақстанның автономиясы Алаш Орда үкіметі және Ұлттық Кеңес құрылды. Жаңа құрылған үкіметтің құрамында 15 адам халық кеңес төрағасы болып Ә.Бөкейханов бекітілді. Бұл үкіметтің негізгі мақсаты ұлттық бірлікті жандандыру саясаты болған еді. Осы қозғалыстың өмірге келуі отаршылдық езгідегі халықтың ғасырлардан бергі қордаланып келген және әбден пісіліп жетілген наразылығының айқын көрінісі б.

ҚР сыртқы саясаты: даму бағыттары. 2003 ж. 4 сәуірінде президенттің халқына жолдауына және сыртқы саясатының 2004 ж. арналған негізгі бағыттары. Басты мұрат – халқының әл – ауқатын арттыру делінген. Біздің еліміз «Қазақстан - 2030» ұзақ мерзімді бағдарлама 30 жылдық стратегиялық жоспарға сәйкес орындалып келеді. «Қаз-н 2030» 1 ү.м.б.Ұлттық қауіпсіздік бөлімінде азамат дамуының бүкіл тарихи тәжірибесі мемлекеттің алға басуы және тұрақты өсуі жүзеге асырылатын қажетті шарттарының басталуына оның ұлтының қауіпсіздігі мен мемлекеттің сақталуы тұрғанына куә. Өз қауіпсіздігіміз бен тұтастығымызды қамтамасыз ету үшін көршілес елдермен Ресей, Қытай, Орта Азия елдері сол сияқты Таяу және Орта Шығыс елдері, АҚШ, Еуропа елдерімен достық қатынаста болуымыз керек. Осы елдермен жақсы қатынаста болу үшін қарулы күшімізді нығайту керек. 2 ү.м.б. Ішкі саяси тұрақтылық пен қоғамның топтасуы – егер әр түрлі топтау олардың мүдделері саясаты идеологиясы, діні, этникалық – таптық мүдделері бір – біріне қарама – қайшы болса, ұлттық мүдде ешқашан іске аспайды, ондай жағдайды Ауғаныстан, Югаславия, т.б. елдердің бастан кешкенін қайталауымыз мүмкін. 3 ү.м.б. Шетел инвестицияларының деңгейі жоғары дамыған нарықтық экономикаға енді, ол нарықтық қатынас қаржылық – жауапкершілікке толы демократия. Нарыққа өтуге байланысты кәсіпорындар жекешелендіруді жеке меншік түрлері пайда болды. Шетел инвестицияларын пайдаланып, экономиканы көтердік. АҚШ, Корея, Жапония, Туркия, Қытай, Канада инвестициясын пайдаланды. Президенттің ҚР халқының дұрыс бағытты таңдап алуының арқасында 1. бейбітшілікке 2.экономиканы дамыта отырып, халықтың әл – ауқатын жақсартып келеді. т.б. табыстарға жетті. 1997 ж. Қазақстан 2030 стратегиялық бағдарламасын қабылдады.

Қасым хан және оның саясаты. 11 ғ. Жәнібек баласы Қасым қазқтың басын қосуды өз қолына алды. Ол әскер басы болатын. 1509-1510 жылдары Бұрындық хан болып тұрса да, билік Қасымнығ қолында болды. Осы тұста екеуінің арасында шиеленіскен күрес жүрді. Ол Қасым жеңісімен аяқталды. Бұрындық Самарқанға барып, сонда өлді. 1511 жылы Қасым өкімет билігіне келді. Қасым хан сырдария бойындағы қалаларды басып алу үшін өз қолына мақсат қылды. Ол керуен жолы және мал шаруашылығы үшін қолайлы еді. Мауренахр билеушісі Мұхамед Шаибани қазақ хандығының күшеюіне жол бермеуіне тырысты. Мұхамед Шайбани сауда керуенің тонауға бұйрық берді. Екеуінің арасында қан кескі соғыс болды. Оңт. Қаз-н қалалары үшін соғыс ұзаққа созылды. М.Шайбани 1503,1505,1506 жылдары қазақ жерлеріне тонаушылық жорықтар жасады.. Сырдария бойындағы қалалар қолдан қолға өтіп отырды. 1509 ж. М.Шайбани Жаныш сұлтан басы отаршылдардың Қараталға күтпеген жерде шабуыл жасап, қазақтар жеңіліске ұшырады. 1510 ж. ол Қасымға шабуыл жасады. Баласы Темір, інісі Убайдалақ басқарған әскерлерді Қасымның Ұлытау маңындағы Ордасын басып алуға жіберді. Қасым жіберген Мойынсыз Хасанбек басқарған қазақ қолы Шайбани ұрпақтарының тас-талқаның шығарды. Тірі қалғандар Самарқанға қашты. Түркістан қаласы Қасым қолына көшті. 1510ж. М.Шайбани Иран шахы І Исламмен шайқасты. Мера түбінде өлтірілді. Енді Шайбани ұрпақтарының арасында билікке талас болды. Қасым шабуылға шығып, Сайрамды басып алды. Хандық шекарасы: оңт. Сырдария, Түркістан, оңт. шығ. Жетісу тау баурайында, солт. және солт-шығ. Ұлытау тауы, Балқаш тауы төңірегінде Қарқалы тауына дейін жетті. 1523 ж. Сарайшықта 70 жасында қайтыс болғанда халық саны 1 млн-ға жетті. қасым хан тұсында қазақтар өз алдында дербес мем-т есебінде Батыс Европаға мәлім болды.

Қазан рев-сы және Қаз-да Кеңес өкіметінің орнауы. Рев-я болуын қолдаушылар: әскери революциялық комитет, қазан гвардия, Петроград гаризоны, Балтық теңіз флоты. Рев-ның болуын қолдамаушылар: уақытша өкімет, әскери ставка, Астана горизон флоты, Орынбор училещесіндегі прапоршик-юнкерлер. Ресей бас-ы рев-сын өтеуді: 1) 1905-1907 ж. 2)1917-ақпан елде қос Үкімет орнады. 3) 1917ж.. Қазан рев-сы 12 күн ішінде жеңіске жетті. . 1917ж. 24 қазан Петроградта қарулы көтеріс болды. Негізгі басшылықты Ленин алды. Рев-я жұмысшысы, солдат, матростар қолдады. 25 қазанда Уақытша Үкімет құрамы кеңес үкіметі орнауға шақ қалды. Қазан кеңес өкіметі 1917ж. аяғында 1918 ж. наурызына дейін 4 айға созылды. Себебі мәдениет және экономика артта қалу жұмысшы табының әлсіздігі, ұлт азаттық қатынастың күрделілігі Ташкентте кеңестер билігі кескілескен ұрыс нәтижесінде орнады. Шымкент, Жамбылда бейбіт жолмен орнады. кеңес өкіметі ең алдымен Петропавловскіде орнады. Көпшілікте темір жолдар байланыс бөлімдерін маңызды жерлерді басып алды. 1917 ж. 25 қазанда Социалистік революция жеңіске жетті. Көтерілістің талабы большевик партиядан басталып, социалистік партия үкіметке келуін талап етті.

Қазақстан 2030 стратегиялық бағдарламасы Н.Ә. Назарбаевтың барлық қазақстандықтардың өсіп -өркендеуі, қауіпсіздігі және әл – ауқатының артуы атты, ел президентінің Қазақстан халқына жолдауы. Қазақстан 2030 стратегиялық бағдарламасын қамтыды. Бұл бағдарламаны 2030 ж. дейін анықтауымыздың себебі.......әлі ерте болатын, ал ертең бастаса кеш болады дейді. Бірінен бастап мемлекеттік қызметкерлер алдарындағы атқаратын мақсаттары мен басымдылықтарды көріп отыруына және күнделікті міндеттерді іске асырып отырды. Алдағы жылдан бастап жыл сайын халықтың алдында жолдау арнап отарды. Оған мысал Президенттің 2003 ж. ішкі және сыртқы саясатының 2004 ж. арналған негізгі бағыттары басты мұрат – халқының әл – ауқатын арттыруы мысал бола алады. Қазақстан 2030 бағдарламасында Назарбаев Қазақстанды барсқа теңеді. Осыған байланысты президент еліміздің қолындағы 8 артықшылықты, 3 мүмкіндікті, басымдығын атап көрсетті.

8 артықшылық

1. Бұл еліміздің тәуелсіз егемен мемлекетіміздің ....................мемлекетіміз.

2. 70 жыл бойы өмір сүрген саяси және экономикалық жүйеден бас тарттық.

3. Нарықтық экономикаға аяқ бастық, демократиялық жүйе қалыптастырдық.

4. Адам ресурстарының сапалы болуы яғни конституцияда бірінші байлық «адам» деп жазылған.

5. Табиғи ресурстарымыздың орасан зор байлығы.

6. Ауыл шаруашылық жерлердің ауқымдылығы.

7. Саяси тұрақтылық пен халық бірлігі.

8. Қазақстандықтардың байсалдығы, төзімділігі, кеңпейілділігі, ақжарқындылығы.

3 мүмкіндігі

1. Еуразия аумағындағы жолдардың түйіскен тарабына орналасуы.

2. Мемлекеттік құрылымы мен реформасына шет елдер қолдау көрсетті.

3. Ғылыми техникалық прогресс, яғни жаңа ақпараттың және телекоммуникациялық

технология ілгері дамыды.

7 басымдылық

1. Ұлттық қауіпсіздік. Сақтықта қорлық жоқ.

2. Ішкі саяси тұрақтылық пен қоғамның топтасуы. Бірлік жоқ жерде тірлік жоқ(Төле би)

3. Шетел инвестицияларының деңгейі жоғарғы дамыған нарықтық экономикаға негізделген экономикалық өсу. Экономика неғұрлым еркін болса, соғұрлым әлеумет б.

4. ҚР азаматтардың денсаулығы білімі мен әл – ауқаты «Тазалық – саулық негізі, саулық – байлық негізі».

5. Энергетика ресурстары. Байлық байлыққа ие болуда емес, оны ұқсата білуде.

6. Инфрақұрылым әсіресе көлік және байланыс – Адамға абырой әкелетін үш іс бар: 1. Құмда қазылған құдық; 2. Өзенде салынған көпір; 3. Жол жағасында отырғызылған саялы ағаш.

7. Кәсіби мемлекет бастығы көп ел заңнан таяды.