БИлет – 10

Қазақстан жерінде ислам діні мен араб мәдениетінің енуі мен тарихы.

Ислам ақ семсердің күшімен ғана емес көпес-ң майда тілімен де тартты.ОЛ басқа діндерден пұтқа табынуы ығыстырып щығып Жібек жолы бойындағы қалаларға берік орнады.840 ж.НҰХ иби Асад Испиджап-ы бағ-ы 857ж оның ағасы Ахмед ибн Шауғарға жорық жасады.766 ж Жетісу оңт.ҚАЗ-ң мем-н басып алған қарлұқтар мұсылман дінінің ықпалына ұшырады.893ж Исмаилиби ахмад Таразды басып алып;шіркеуді мешітке айналдырды.Қарахан әулетінің басшысы ислам дініне енді.Оның ұлы Боғра хан Харун ибн Мұса 960 ж исламды мемлекеттік дін деп жариялады.11-12 ғ.археологтар ол кезде ислам дінінің болғанын дәлелдеді.Тараз Меркеде хрестьян шіркеуінің орнына мешіт салынды. Соның бірі Кедр қал-ғы мешіт,ол көшелер қиылысында салынған.Жетісудағы ірі қалалардың бірі Баласағұндағы мешіт 10-11ғ жатады.9-10ғ жерлеу рәсімдерінде өзгерістер болды.Ол жерді қазып марқұмның басын солт-батыс,бетін оңт.қарату дәстүрі енді.Ең алғашқы мұсылман бейіті Отырарда табылды.11-12ғ зират басына ескерткіштер орнату орын ала бастады.Ең ежелгі Буранин қаласында табылды.Тараздың шығысында 18 шақырым жерде Головочаевка селосының тұсында 2кесене сақталған.ол бабаша хатун 10ғ,Айша бибі кесенесі.Ол өшпейтін геометриялық фигуралар өсімдік тектес өрнектер бар.Кесене 11-13ғ-ға жатады.Сырдарияның төменгі ағысында 12ғ салынған Сырылтым кесенесі. Оның кіреберіс маңдайшасы күйдіріліп салынған ою бар. Осы кезде ізгі тілектер,ақыл кеңестер жазумен әшекейленген бұйымдар жасау үлгісі кеңінен таралған.

Сырым Датұлы бастаған Кіші жүздегі көтеріліс:себебі ж.е Сипаты

С.Д. бастаған көтеріліс 1783-1797 ж-р аралығында Кіші жүзде болды.Себебі жер мәселесінің шиеленісуі Қаз-ға Жайық-Еділ өзенінің жағасына мал жаюға тиым салды. Феодалдық колониялық қанаудың күшеюі халықты аштықтан ашық сылтауы Орал қазақтарының 1782-88ж қасында Жайық өзенінің сыртына өткен кіші жүздің малшысын 4 мыңнан астам жылқы-ларын қуып кеткендігі.Көтерілістің барысы: ұйымдастырылған көтерілістің басталуы.Басшысы-С.Д.(ірі феодал) Мақсаты-хан билігін жою.Нұралы ханнның патша әкімшісіне көтерілісті басу туралы өтініш жазды.Көтерілістер қазақ бекінісіне шабуыл жасады. 1785ж. жазалаушы отряд бейбіт ауылдарға шабуылы, халық наразылығы ұлғач түсті. 1786ж. көтерілістер ханауылдарына шабуыл жасады. Нұралы ханды биліктен алып тастады. Кіші жүзді 3 бөліккке бөлді. 1790ж. Есімді, 1791ж. Ералыны хан етіп тағайындады. Феодалдарға қарсы күрестің шиеленісуі 1797ж. хан кеңесі құрылды Сырымотряды Илецк бекінісіне шабуыл жасап ол сәтсіздікке ұшырады. Сырым Датұлы хан басқармасының құрамына кірді. Көтеріліс тоқтады. Оның женілу себебі: ұйымдаспаған көтерілістің халық басқармашы...... феодалдың әртүрлі көзқараста б/ды. Маңызы хан билігін шектеп, оны жоюға жағдай жасады.

Соғыстан кейінгіқоғамдық саяси өмір. Бекмаханов ісі Қазақ КСР ғылым академиясының ғылымн зерттеу ннститутында казак мем. универсктетінде жалпы зиялы кауым арасында күндік үрей орын алып ішкі жауларды іздеу басалды. 1937-38 ж. орын алған саяси хал-ахуал қайталанды. Ленинград-Мәскеу), Ленинград ісі, Дәрігерлер ісі дейтін саяси наукандар журіп жаткан кезде Қазақстанда Бекмаханов ІСІ дейтін іс колдан жасалды. Бекмаханов дарынды тарихшы Асыра сілтеу бұрмалау, күшілдік кйтадан бел алған тұста жарык көрген «Қазақ ССР тарихи» кітабына пікір айтушылардың көпшілігі әуел бастан-ак оны «К.Қасымов бастаған көтсрілістің тарихын ақтау тұрғысынын көрсеткен еңбек деп бағалап окиң авторын буржуазияшыл -ұлтшыл идеологияны дәріптеуші деген саяси кінаратқа ұшыратты. Осындай айып тағылған Бекмахановктың көңіл-күйі 1947-50 ж өте ауыр б. Күк өткен сайын оған тиген моральдық соккынын салмағы арта түсті. Ермахан Бекмаханов 25 жыл. сотталды. Ол Понкратовтың көмегімен Берия өлгеннен кеиін 1954 ж. Ақпанда акталып шыкты.