3. Бақылау жүйесінің сенімділігін бағалау әдістері

Бақылау ортасы — бұл субъект басшылары мен иелерінің бақылауға деген жалпы қатынасын білдіретін шаралар мен реттемелер және ішкі бақылау жүйесін қалыптастырады.

Бақылау ортасы келесідей компоненттерден түрады:- экономикалық субъектіні баскару стилі;- экономикалық субъекгінің ұйымдық кұрылымы; — қызметтік міндеттер мен өкілеттіктерді бөлу;— бақылаушы қызмет және ішкі аудит;— кадрлық саясат.

Бақылау күралдарын тиімді және сенімді басқару үшін шаруашылық қызметі процесінде экономикалық субъект қызметкерлері қолданатын процедуралар (әдістер) болып табылады. Оларды бақылау әдістері деп те атайды. Олар сан алуан және оның қызметіне тән ерекшеліктермен анықталады. Бақылау күралдарының ең көп тараған түрлеріне жатады:

мүлікті түгендеу және бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкес' шаруашылық субъектілерінің міндеттемелері;

— басшы мен бас бухгалтердің не басқа өкілетті адамдардың құжаттарындағы өкім шығарушы қолдары;

— бухгалтерлік жазбаларды қарама-қарсы тексеру;

— есеп айырысуларды ішкі және сыртқы салыстырулар;

— құжат айналымын ұйымдастыру, оның ішінде құрылатын құжаттарды тегіс нөмірлеу, арнаулы журналдарға құжаттарды тіркеу, кұжаттарды. кітапша ету, сақтау және архивке қою;

№ 35 емтихан билеті

1. Қорлардың өзіндік құнын анықтау қағидасы

Материалдық ресурстардың нақты өзіндік құнын анықтау қорларды бағалау әдістерінің келесілерімен жүргізіледі:- орташа құн (орташа бағалау) әдісі;- соңғы сатып алулар құны бойынша (ЛИФО әдісі);- алғашқы сатып алулар құны бойынша (ФИФО әдісі);- арнайы ұқсастық әдісі.

Бұл әдістердің әрқайсысы алдымен ай соңындағы қалдық-тардағы материалдарды бағалауды, одан кейін шыққан құнды-лықтардың құнын анықтауды болжайды. Соңғыларының құны ке-зең басындағы құндылықтарының құнының жалпы сомасынан есеп беру кезеңінде түскен құндылықтардың құнын ескере оты-рып, кезең соңындағы құндылықтардың құнын алып тастау арқылы анықталады.

Шыққан құндылықтарды әр бірліктің өзіндік құны бойынша есептеуге болады.

Материалдарды орташа өзіндік құн бойынша бағалау кезін-де, сол есеп беру кезеңінде өндірісте пайдаланылған материал-дардың жалпы құны құндылықтардың әрбір түрі бойынша орта-ша сатып алу бағасын материалдардың сәйкес санына көбейту арқылы анықталады.

Материалдарды ЛИФО әдісімен бағалау кезінде алдыңғы кезекте соңғы шығарылған немесе сатып алынған материалдар-дың құнын есептен шығару көзделеді.

Материалдарды ФИФО әдісімен бағалау кезінде алдыңғы кезекте бірінші шығарылған немесе сатып алынған материалдардың құнын есептен шығару көзделеді.

Арнайы ұқсастық бойынша бағалау әдісі, әдетте, өзара бірін-бірі ауыстырмайтын және арнайы жобалар мен тапсырыстарға арналған материалдар бірлігінің өзіндік құнын есептеуді көздейді.

2. Түсініктеме жазбаларда ақпараттарды ашып көрсету. Есеп саясаты түсінігі, оның құрылымы

Есеп саясаты–бұл бухгалтерлік және салық есебін жүргізу әдістерінің, принциптерінің, ережелер мен процедураларының жиынтығы және солардың негізінде қаржылық есеп беру.

Есеп саясатының қалыптасу тіртібі, оның мақсаты мен қызмет аясы, оның ашылуы Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп жөніндегі ұлттық комиссия бекіткен «Есеп саясаты және оның ашылуы» туралы №1 бухгалтерлік есеп стандартында белгіленген.

Есеп саясатын қалыптастырып, пайдалану барысынада бухгалтерлік есептің мынадай принциптерін сақтаған жөн:

• Есептеу. Табыс–нақтылы қолға келген сәтте басталады, ал шығын да солай, шығарылған сәтінен есептелінеді, яғни ақша қаражатының түскен немесе төленген сәтінен емсе, пайда болған сәтінен.

• Үздіксіз қызмет. Субъект алдағы уақытта да жұмысын жалғастыра береді және онда өз қызметін тоқтату немесе елеулі түрде қысқарту ниеті болмайды, демек міндеттеме белгіленген мерзім мен тәртіп бойынша өтелінеді.

• Мәнділік. Бір жағынан, егер ақпарат болжамдық жөнінен құнды болса, онда шешім қабылдау нәтижесіне ықпал ету мүмкіндігін білдіреді.

• Түсініктілік. Қаржылық есептен туындайтын ақпарат барлық тұтынушыларға түсінікті болуға тиіс.

• Дұрыстығы. Ақпарат дұрыс болуға тиіс, яғни елеулі қателіктер мен ағаттықтарға жол бермейді, өйткен оған тұтынушылар сенуге тиіс.

• Шынайы және әсірелеусіз ұғыныс. Шынайлылық–мынадай шаруашылық процесстерімен сәйкестілік дәрежесі: тексерілуі және оның дәлелдену мүмкіндігі.

• Бейтараптылық. Қаржылық есеп арқылы берілетін ақпарат әрқашан бейтарап, әрі сенімді болу үшін үстірттіктен адал болуға тиіс.

• Сақтық. Ол шаруашылық жағдайы әлі беймәлім күйде тұрғанда шешім қабылдауға сақтықпен қарауды білдіреді, яғни активтер мен табыс артықтау, ал міндеттеме немесе шығындар кем бағаланбау керек.

• Салыстырмалылық. Ақпарат бір есепті кезеңнен екіншісіне салыстырмалы болуға тиіс..

• Тиянақтылық. Қаржылық есеп ақпараты үзіліп қалуға немесе қате түсінік беруге тиіс емес.

• Сабақтастық. Субъект өзі тандап алған есеп саясатын бір есепті кезеңнен екінші есепті кезеңге сабақтастыра қолданады.