Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
с а отв.docx
Скачиваний:
2
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
251 Кб
Скачать
☆

30. Сауат ашуға үйретудің аналитикалық-синтетикалық әдісінің ерекшеліктері мен мазмұны.

Сауат ашуға дайындық – баланың мектеп табалдырығын аттауы, оның өміріндегі маңызды қадам. Ол бала дамуының әлеуметтік жағдайын өзгертеді.

Сауат ашуға үйретудің аналитикалық-синтетикалық әдісі арқылы баланың сөзді түсінуі, сөздің дыбыстық құрамын, сөздегі дыбыстардың орнын, түсінуін, олардың орналасуы мен кезектілігін анықтаймыз.

Талдау және жинақтау әдісіне мына әдістемелерді жатады:

  • Мына сөздерде «Ш» дыбысын естігенде қолыңды көтер (алаша, қалаш, мысық, шана, т.б.).

  • сөздің басындағы дауысты дыбысты атау: алма, ешкі, орақ, өрік, ыдыс.

  • Сөздегі дыбыстың орнын, ретін, санын анықтау. Мысалы, «қас» сөзінде 1-2-3- дыбысты ата, барлығы неше дыбыс, дауысты дыбысты ата.

  • дыбыстардан сөз құрау а, п, а ; с, а, ғ, а ,т

  • буындардан сөз құрау қа ла ; ба ла пан

  • ретсіз берілген буындардан сөз құрау ма ал ; лық ба; қа даш рын

31. Сөзге дыбыстық талдау жасауын тексеру

Сөзге дыбыстық талдау жасау арқылы баланың сөзді түсінуі, сөздің дыбыстық құрамын, сөздегі дыбыстардың орнын, түсінуін, олардың орналасуы мен кезектілігін анықтаймыз.

Дыбыстық талдау жасау жасағанда дауысты дыбыстарды қызыл текшемен, дауыссыз дыбыстарды көк текшемен белгілеп және балаларға жуан, жіңішке, қатаң, ұяң, үнді терминдерімен таныстырамыз.

32. Оқуын тексеру

Оқуының жағдайын тексеру үшін арнайы іріктеліп алынған сөйлемдерді пайдаланады, егер бала нашар оқитын болса, онда әріптерді оқып талдаудан бастайды.

Осы мақсатпен ысқырық және ызың, ұяң және катаң әріптерді атауды ұсынады, ал егер сөйлеу тілінің ақаулығына байланысты айта алмаса, онда ол әріптерді сөздің құрамынан немесе қолмен жазылған және таңбалы нұсқасын көрсетеді. Бала берілген әріптерді бірден танитын, танымайтынын анықтаудың манызы бар.

Бұдан кейін буындарды ОҚУДЫ тексереді. Құрамында қатар тұрған дауыссыз және дұрыс айтылатын да, дұрыс айтылмайтын да дыбыстары бар буындарды алдымен тура, сосын керісінше буындарды оқытады. Бұдан кейін сөздерді оқуға көшеді. Оқуды тексеру үшін алдымен жәй сөйлемдерді, сосын дыбыстық және морфологиялық құрамы бойынша күрделілеу сөздерді іріктеп алады. Оқытуға пайдалануға жарайтын сөздер: Марат, Рахат, Жанат, көрпе, тері, сағат, шана, тақия, қалпақ, қарлығаш, перде, дана, сабын, шапан. Бала оқыған сөздерін түсінетін, түсінбейтіндігін міндетті түрде тексеру керек. Бұны анықтау үшін оқыған сөзіне бір мағыналы сөздерді іріктеп алып, оны сөйлемнің құрамына еңгізуді, сосын соған лайықты суретті іздеуді ұсыну арқылы жасайды.

Түсінігін тексеру үшін бейнелі суреттердің және дыбыстың құрамы бойынша ұқсас сөздердің арнайы жиынтығын ұсынуға болады. Әрбір зат және әрбір сөз жеке-жеке анықтамаларда (карточкада) бөлек көрсетілген. Балаға анықтамада таңбаланған кез келген бір сөзді оқытады да, сол сөзбен аталатын затты басқа заттар бейнеленген суреттердің арасынан тауып алуды ұсынады. Мысалға берілетін сөздер мен соларға лайықты бейнелі суреттер: мысық, тышқан, қоян, түлкі, шалғы, бала, сағат, қасық, кітап, күрек. Одан кейін баланың білім деңгейіне сәйкес, мазмұны және көлемі оның түсінігіне оңай, әрі қолайлы, бірақ сыныпта қолданылмайтын жүйелі сөздерді және арнайы іріктеліп алынған қысқа мәтіндерді оқуын тексереді. Бала оқығанын қалай түсінгені сұраққа жауап немесе мазмұнын айтқызу арқылы міндетті түрде тексереді. Бұл әсіресе ауызекі сөйлеу тілін тексергенде сөздік қорының кедей екенін және сөйлем құрауының бұзылғанын анықтаған кезде маңызды.