33. Жазуын тексеру

Баланың жазуын тексерудің үлкен маңызы бар, себебі ол жазуды меңгеру дағдысының денгейін ғана емес, сонымен бірге ақаулыктарының түрлерін де анықтауға мүмкіндік береді. Жазу дағдысын жат жазу арқылы тексереді. Қателердің себебін және ерекшелігін анықтау үшін дағдылануға байланысты сөздерден немесе қыска сөйлемдерден жат жазу жазғызады. Жат жазу үшін сұрыптап алынатын сөздер немесе сөйлемдер мүмкіндігінше оқу бағдарламасынын талабынан шықпауы керек, сонымен бірге олардың құрамында айтылуында жиі бұзылатын дыбыстары бар сөздер неғұрлым көбірек болғаны дұрыс. Осыған орай логопед төменгі сыныптың оқушыларына лайықтап жат жазу үшін сөздерді сұрыптап алады.

Сонымен бірге көшірме жазуын да тексереді. Жат жазуындағы жіберілген қателері мен көшірме жазуындағы жіберілген қателерді салыстырып, теңестіреді. Жазуды енді үйрене бастаған балаларға жат жазуды әріптерді жазғызудан бастайды. Балаға өзінің сөйлеу тілінің айтылуындағы жиі бұзылатын дыбыстарды жазғызады. Бала буындарды немесе қыска сөздерді айтумен қалай жазатынын тексереді.

Жазғызудың орнына кеспе әліппеден қиылып алынған әріптерді теріп сөз құрайды. Жат жазумен қатар баланың айтуымен жазуында байкалмайтын кейбір қателерін жеке сөйлемді құрастыруының бұзылуын, сөздік қорының жеткіліксіздігін анықтауға мүмкіндік беретін өздігінен жазуын тексеру керек. Тексерудің мұндай жолы сондай-ақ баланың тұтас алғанда сөйлеу тіліндегі жазуын қай шамада меңгеретінін түсінуге мүмкіндік береді.

Өздігінен жазуын тексеру үшін күрделі әр түрлі бейнедегі суреттерді ұсынады. Жазуды әлі жеткілікті меңгермеген балаларға жеңіл бейнеленген суреттер бойынша сөйлемдер құрастырып, оқиға желісін баяндап немесе одан да гөрі жеңілдеу суреттегі бейнеленген заттардың аттарын немесе қимыл - әрекеттерін жазуды ұсынады.

Жазуын тексерген кезде барлық назарды жазу барысының ерекшелігіне (бала сөзді фонетикалық тұрғысынан бірден дұрыс жаза ма немесе керекті дыбысты іздеп, ол сөзді бірнеше рет қайталап айта ма) және бұндағы кездесетін қателеріне бағыттау керек. Сонымен қатар ызың және ысқырық, ұяң және қатаң, р және л, жіңішке және жуан дыбыстарды ажыратуына, шатастыру, алмастырудың түрлеріне көңіл бөлу керек.

Бұдан басқа баланың дыбысты түсіріп қалдыру, орнын ауыстыру, артық дыбысты қосу, әр түрлі сөздерді қосып жазу, бір сөзді бөлшектеп жазу сияқты қателерді жіберетін, жібермейтіндігі де ескеріледі. Бұл қателер сөздің дыбыстық талдануының жетктіліксіздігін, сөздегі дыбыстарды анықтап және бөлуді, олардың жүйелігін айқындауды толық білмейтіндігін көрсетеді.

34. И.Н.Шапошников бойынша оқуға үйретудің әдістемесі.

При обучении чтению по методу И. Н. Шапошникова дети каждое слово делят на слоги, а слоги на звуки. Каждый выделенный звук обозначается буквой (при этом во избежание графических трудностей И. Н. Шапошников предлагает пользоваться печатным шрифтом). Таким образом, ребенок не просто делит слово на звуки, но тут же выражает его в буквах: он пишет, заканчивая процесс абстрагирования звуков в процессе письма. Каждое написанное слово затем дважды читается детьми. (И. Н. Шапошников против того, чтобы давать детям слова, которые они не умеют писать правильно.) Такое чтение, по его мнению, ускоряет процесс абстрагирования звуков: через некоторое время ученик устанавливает связь между буквами и звуками и начинает читать. К чтению незнакомого текста дети переходят только тогда, когда таким образом пройден почти весь алфавит, т. е., прежде чем приступить к чтению незнакомого текста (не проанализированного и не записанного перед чтением), дети долго упражняются в чтении по свежим следам анализа, читая таким способом практически все возможные простейшие слоги. Итак, по методу И. Н. Шапошникова, так же как и по методу К. Д. Ушинского, дети учатся чтению, идя от звуковой действительности. Мы видим, что у лучших педагогов, работающих по звуковому методу, момент слияния звуков в слог вообще исключен из процесса обучения, так как дети долго упражняются в «чтении» известных заранее слогов и слов. Однако нельзя не признать, что подобное решение, хотя и является безусловно интересным и чрезвычайно облегчающим обучение детей чтению, не раскрывает перед нами механизма самого процесса чтения. В методических руководствах, которыми пользуются учителя сегодня, по-прежнему рекомендуется прием слияния звуков, прием «чистого» произнесения согласного при чтении открытого слога. Для чтения детям предлагаются вначале слова только с твердыми согласными, так как, по мнению методистов, чтение слов с мягкими согласными значительно труднее, чем с твердыми.