75 Жстд бар балалармен жүргізілетін дыбыс айтуын қалыптастыруға арналған логопедиялық сабақтың конспектісін құрастыру.

Сабақ жоспар онр 1 или 2 болу керек мынау қалыптыныкы

Тақырыбы: Р дыбысын қою. Мақсаты: Дыбыстардың дұрыс айтылуын қалыптастыру; фонематикалық есту қабілетін жетілдіру; дыбыстарды буында, сөзде, сөйлемде айжырата білуге үйрету; есте сақтау қабілетін дамыту; сөздегі Р дыбысының орынын табыу, қол мен саусақ бұлшық ет қимылдарының ұсақ моторикасын дамыту.

Көрнекілігі: Ертегі кейіпкерлереінің суреті, ойын алаңы, суреттер, Р дыбысы, айна, зонд.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

Алмасбек, бүгінгі сабағымыз өзгеше болайын деп тұр. Сабаққа көптеген қонақтар келіп отыр. Сен оларға дұрыс және таза сөйлей алатыныңды көрсетуің керек. Олай болса, сабақты бастамас бұрын арнайы жаттығуларды жасайық.

ІІ. Тыныс алу жаттығулары.

ІІІ. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын анықтау.

Алмасбек, бізге жедел хат келіпті. Қане, алып оқиық. – «Саламатсың ба, Алмасбек! Бізді жалмауыз кемпі… ұ..лап кетті. Құтқа…а кө…Сенің сүйікті ә..іпте..ің.»

• Қалай ойлайсың, қандай әріптерді ұрлап кеткен? Мына сөзерге қай дыбыс жетпей тұр. Дыбысты ұзағырақ айтып, артикуляциясын еске түсір. (Р дыбысының артикулыциясына тоқталады.)

• Еріннің қалпы келесі дауысты дыбысқа тәуелді;

• Жоғарғы төменгі тістер арасы алшақ;

• Тіл мен таңдай арасында ауа толқыны еркін өтеді;

• Тілдің шет жақтары азу тістерге жабысып тұрады;

• Дауыс шымылдықтары қатайып, бір-біріне жақындап, діріл арқылы дыбыс шығарады.

• Ауа ағысы дем шығару сәтте ауыз қуысына толып, қатайып тұрған тіл ұшын қозғалтып дірілдетеді.

 

Сонымен бүгінгі сабақта Р әрпін құтқарамыз.

ІУ.Артикуляциялық жаттығу

«күрекше», «ат шауып келеді», «тәтті шырын», «алтыбақан», «сағат»

У. Тыныс шығаруын дұрыстауға арналған жаттығу.

Ал енді, Р әрпін құтқаруға дайынбыз. Бізге кім көмектесер екен?

Мүмкін біз сиқыршыдан көмек сұрармыз. Сиқыршы бізге өзінің шарын ұсынып тұр. Бұл жәй шар емес, сиқырлы шар. Егер сен оны үрлейтін болсаң, ол сені жалмауыз кемпірге алып барады. (Алмаспен шарды үрлей бастайды)

УІ. Р дыбысын буында дұрыс айтуға дағдыландыру.

(шар бұтақтарға келіп тіреледі)

Бұтақтарды жалмауыз кемпір қойып кеткен болар. Бұл кедергіден өту үшін, берілген тапсырмаларды дұрыс орындауың керек, сол кезде ғана жол ашылады.

УІІ. Р дыбысын сөзде айтуға машықтандыру.

(шар бөренеге келіп тіреледі)

Жалмауыз кемпір мұнда да жауыздығын жасап, бөренені жолдың бойына қойып кетіпті. Тапсырманы орынап, бөренені орынан жылжытуымыз керек.

УІІІ. Р дыбысын сөйлемде айтуға машықтандыру.

Міне, Р әрпін ұстап тұрған жалмауыз кемпірге де жеттік. Оның айтуы бойынша, ол Р әріптері қатысты сөздерді ұмытып қалыпты, сондықтан Р әрпін ұрлап кетіпті. Оның есіне түсірсек қайтеді? Олай болса, «Мен бастаймын, сен аяқта» ойынын ойнайық. Мына сөз тіркестерін есіңе сақтай дұрыс қайтала.

1. Рахат Рауанға тәтті ….(алмұрт берді)

2. Раушан тосапты сары…(өріктен қайнатты)

3. Рауан ащы……(сарымсақты турады)

4. Ардақ піскен….(қарбыз әкелді)

ІХ. Мыстан кемпірдің риза болуы.

-Дұрыс енді, осы сөйлемдердің кестелік сызбасын құрап, Р әріптерінің орнын тап.

— Кестелік сызбаны пайдаланып, сөйлемдерді дәптеріңе жаз.

Х. Қорытынды.

ХІ. Үйге тапсырма. Р дыбысы бар сөздер жазып келу.

78. Акустикалық-гностикалық афазияда спонтанды сөйлеу тілінің бірінші деңгейін сипаттау

Акустикалық-гностикалық афазияда спонтанды сөйлеу тілінің үш

деңгейін ажыратады. Бірінші (өрескел) деңгейінде спонтанды сөйлеу тілі

кездейсоқ дыбыстардың, буындардың, сөз тіркестердың құрамасынан

тұрады. Бұл «жаргонафазия», «сөз окрошкасы» немесе «сөздік салат» деп

аталатын болды. Өзін-өзі бақылау деген мүлдем байқалмайды.

Жаргонофразия әдетте 1,5-2 айға дейін созылады, кейін логорея (көп сөйлеу)

орын алады.

79 Акустикалық-гностикалық афазияда спонтанды сөйлеу тілінің екінші деңгейін сипаттау

Екінші (орташа) деңгейі литеральді және вербальді

парафазиялармен, логорея элементтерімен сипатталады. Сөйлеу жылдам

болады, бірақ сөз ішінде және сөздер арасында кідірістер байқалады. Бұл

науқастың өзін-өзі бақылауға әрекетенетінін білдіреді. Сөйлеудің лексикалық

құрамында әр түрлі сөз таптары кездеседі, бірақ етістік, есімдік, одағайлар

басым болады.

80 Акустикалық-гностикалық афазияда спонтанды сөйлеу тілінің үшінші деңгейін сипаттау

Үшінші (жеңіл) деңгейі сөйлеу тілінің қалыптасуының кеш

кезеңдеріне тән, сөйлеу тілі айтарлықтай толық, лексикалық құрамы және

синтаксистік құрылымы бойынша алуан түрлі. Көмекші сөз таптары

атаушыларға қарағанда басым болады. Дыбыс айтуында қиыншылықтар

кездеспейді. Сөйлеу кейбір кезде «таңырқатқыш», «мәнерлі» стилистикалық

түрде болады. Фонематикалық есту қабілетінің бұзылуынан сөз қайталауы

екінші ретте зақымдалады. Сөз қайталаудың бұзылыстарының әр түрлі

нұсқалары кездеседі. Өрескел түрінде жақсы таныс сөздер көптеген

бұзылыстармен айтылуы мүмкін. Орташа түрінде акустикалық ұқсас

дыбыстар алмастырылып айтылады. Фразаларды қайталау кезде сөйлемнің

ұзындығы, оның синтаксистік және просодикалық «суреті» сақтаулы болып

келеді, бірақ лексикалық құрамының өрескел бұзылыстары байқалады. Жеңіл

түрі қайта қалыптастырылған спонтанды сөйлеу тіліне шамамен сай келуімен

сипатталады. Күрделі сөз конструкцияларында парафазиялар орын алады.

Өрескел түрінде қойылған сұрақтарды түсінбеуінің салдарынан

диалогтік сөйлеу тілі аса шектеледі. Орташа түрінде диалог мүмкін, бірақ

жауаптар әрқашан хабарлатындыратын сипатта болмайды. Жеңіл түрі

мағыналық құрамы күрделі сұрақтарды түсінуінде жеке қиындықтар

туындайтынымен сипатталады.