Жсө биотоғандарды пайдалану
Тоғандарда биомасса қалдықтарының өнімдері түгел әкетілмесе, су қоюланып сапасы төмендейді, оның өзін-өзі тазалау қасиеті нашарлайды.
Осыған орай және терең тазалау өсімдіктері мен басқа да агенттерді сақтау мен олардың өмір сүруін жзақсарту үшін, макрофитті биотоғандағы судың ағысы үнемі 0,5м3 секундына жылжып тұру қажет.
Орташа батырылған дамбалардың өсімдіктермен фенологиялық этапын және дамбааралық аймақтың өсімдіктермен жүктелгенін ескеру қажет. Тростникпен отырғызылған дамбалары бар тоғанды бастапқы іске қосқанда өсімдік сүзгіші толық жүктелмеген болғандықтан жұмыс істемейді. Негізінен батырылған өсімдіктер – хара, роголистник, элодея. Бұлардың өсу жылдамдығы тростниктен әлдеқайда жылдам. Бұл периодтарда су деңгейін бетінен 0,2м жоғары ұстап тұру ұсынылады. Өйткені негізгі жүктеме тростникке жүктеледі. Ол терең тазалау агенттерінің каркаста болу функциясын, оттегінің жетілуі, биогенді және токсикалық заттардың қосылысы және т.б. қызметтерін атқарады.
Алынған аймақтардан өсімдіктердің жер беті бөлігін «ЭВОКС», «СТС-26» қамыс ору машинасы немесе қолмен орылады. Өсу тамырларын экскаватор көмегімен жер қабатының 3см бөлігімен бірге алынады.
ЖСӨ биотоған құрамында биоценозы бар және көп сатылы реакторлы түрде болады. Мұнда биомассалар мен олардың функционалды белсенділігі технологиялық талаптар мен жергілікті шарттармен анықталады.
Алматы қаласының ластанған суларын терең тазалау үшін келесі өлшемді биотоғандар тұрғызылды. Тоған ұзындығы – 830м, тоған ені – 120м, тереңдігі – 2м, судың беткі ауданы – 99600м2, биотоған ұзындығы бойынша 8 батырылған дамба орнатылды. Дамбалар әр 80м сайын ені 40м, дамбалардың ауданы – 39840м2, барлық дамбалардың жалпы ені – 332м, дамба биіктігі – 0,8м, дамба бетіндегі су қабатының биіктігі – 0,8м болды.
Батырылған дамбаларға жоғары су өсімдігі ретінде тростник отырғызылды. Дамбааралық аймақтарда геоцинт пен пистия (қалқып жүретін өсімдік) отырғызылды.
Жоғары су өсімдіктері өсімдік сүзгішін құрайды. 1м2 отырғызылатын өсімдік саны 60 дананы құрайды. Өсімдіктердің беткі сорбциялық көлемі құрғақ салмақ бойынша микроағзалардың 3,0г/дм2 құрайды.
ЖСӨ биотоғандарда терең тазалау лас судың келесі сапасын қамтамасыздандырады: Сқз=3,5мг/л, СОБҚ=2-3мг/л, NO3=0,5мг/л, NO2=0,06мг/л.
Су әкету тораптарын жөндеу және пайдалану
Су әкету торабы мен лас су әкету коллекторларын қайта құру, олардың конструкцияларын біртіндеп немес толық ауыстырылуын қажет етеді, ал кейбір кезде құбырлардың жоғары орналасуы ауыстырылады.
Торапты қайта құрудың себебі: жекелеген аймақтардың техникалық жағдайының қанағаттанарлықсызы; құбырлардың өткізу қабілетінің төменділігі; автокөлік транспорттарынан келетін жүктің ұлғаюы. Кейбір жағдайларда елді-мекендерді абаттандыру жағдайында тораптарды ауыстыру жұмыстары жүргізіледі (траспорт тоннельдерін соғу, жаяу өту жолдарын салу, жалпы коллекторлар ғимаратын ауыстыру және т.б.).
Құрылыс материалдарының дамуының қазіргі деңгейінде диаметрі 2м болатын темірбетон құбырларын дайындаға мүмкіндік алды. Бұл осы құбырларды толық ауыстыруға және қайта құруға зор мүмкіндік береді. Бірақ бұл әдіс қала коммуникацияларының ауданы аз болған уақытта әрдайым ыңғайлы бола бермейді. Сондықтан торапты қайта құру сұрағын шешкенде жұмысшы құбырларды пайдаланып, олардың конструкциясын күшейтіп, коллектордың беткі бөлігін көтеріп, оның қимасын ұлғайту арқылы жеткізуге болады.
Толық толмаған жұмысшы коллекторларды қайта құру коллекторының ішінен темірбетон көйлек құрылғысы жолымен шешіледі. Неглинки а. 36 сур. коллектордың қайта құруы және оның қалыңдығы 16см құймалы темірбетон ішкі көйлек құрылғысының қайта құру жобалық шешімі көрсетілген. Көйлек науа ескі коллектор науасына қарама-қарсы орналастырып, оның еңістерін қаптайды. Көйлек арасын бетондап болғаннан кейін ерітіндіні айдауды бақылау үшін, құбыршалар орналастырады.
