2 Сур. И.Н.Извековтың эжектор конструкциясын пайдаланған реагентті шаруашылық схемасы (өлшемдері мм)

1-бадья; 2-шығынды-ерітінді бак; 3-қалытқылы мөлшерлегіш; 4-ауа шығатын саңылау; 5-тазарту ғимаратындағы бас су құбыры;; 6-ауа үрлегіш РМК-3; 7-сорғыш; 8-эжектор; 9-су әкелу құбыры; 10-шланг және құйғыш; 11-бірқалыпты деңгей багі; 12-су қотару құбыры; 13-коагулянт қоймасы.

Тәжірибеде коагулянт ерітіндісін мөлшерлеу көрсеткендей, жергілікті жағдайда ерітінді бактен сұйықтықты мөлшерлі бакке беру қалытқысыз құрылғыларсыз жүргізген жөн. Бастапқы судың қалқыма заттар саны аз болып, өңделетін суға коагулянт ерітіндісімен қосымша 20-30мг/л ерімеген коагулянт қоспасын енгізіп қалқыма тұнбасы бар тұндырғыштардың жұмысын жақсартты. Бұдан басқа, қалытқылы мөлшерлегіш көмегімен ерітінді бактен коагулянт ерітіндісін алудан бас тарту, бактегі тұнба санын азайтуға әсер етті. Ерітінді бактерде торлы қалытқы құрылғысының болуы қалытқыларды пайдалануда едәуір қиындықтарға әкелді.

Жаңа рационалды эжектор конструкцияларын және коагулянт ерітіндісін тиімді араластыру жүйесін енгізу белсенді бөліктегі қанағатсыз ерудің 20-25%-нен арылуға жол берді.

Жұмысшы бакте коагулянт ерітіндісін сумен жақсы араластыру үшін 1м² бак ауданына 10-12л/сек. қарқындылықпен қысылған ауа жіберіледі. Дайын ерітіндіні мөлшерлеу 1,5х6К сорғышымен жүргізіледі. Сорғышты арынды ысырмамен реттей отырып коагулянт ерітіндісін мөлшерлеуді сілтілігі төмендегенше бақылауға болады.

Мұнымен қатар айта кететін жай, концентрациясы 50% жоғары коагулянт ерітіндісін ұзақ сақтау пайдалану тәжірибесінде көрсеткендей ерітіндінің қабатталып коагулянттардың құлауы байқалады. Мысалы, 6-айдан ұзақ сақталған 45%-ды концентрациялы коагулянт ерітіндісі қабатталу нәтижесінде жоғарғы қабаты 30%, ал төменгі жағы 50% болды, ал бұл кезде 45%-ды концентрациялы толық еріген коагулянт ерітіндісін сақтауда жоғарғы және төменгі қабатында 2,5% аралығында болған. Жоғары концентрациялы ерітіндіні сақтау оның физикалық құрамын жоғалтпас үшін температура 8⁰С төмен болмау керек.

Зерттеу мәліметтері бойынша бактерге сенімді қышқылға төзімді изоляция болып қышқылға төзімді қышпен жүктелген полиизобутиленмен жүктеу болады. Бірақ бұл әдіс қиын және едәуір қымбат болады. Бұдан басқа бұл әдістің жарылу қаупі бар және мұны орындау техника қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтауға итермелейді.

Ұсынылатын әдебиеттер :

1 нег. [5-21;23-29;38-40];

9 қос. [6-17;22-26].

Бақылау сұрақтар:

1. Шаруашылық-тұрмыстық мұқтаждықтарға өңделетін су технологиясында пайдаланатын қандай реагенттер бар?

2. Қазіргі технологияларда коагулянт ерітіндісін (саз топырақ) өңделетін суда дайындалатын қандай сұлбалар бар?

3. Коагулянт ерітіндісін дайындағанда процестің жылдамдығына қандай бас факторлар әсер етеді?

4. И.Н.Извековтың эжектор конструкциясын пайдаланған реагентті шаруашылық

3-дәріс. Араластыру құрылғыларын пайдалану және жұмыс тиімділігін жоғарылату

Қазіргі сүзу бекеттерінің кешен құрамында әр типті араластырғыштар бар. Олар тік құйын тәрізді, гидравликалық секірісті, тес ікті, шайбалы, қалқалы және басқалар.

Соңғы кездері жобалау тәжірибесі мен құрылыста ең көп таралған, технологиялық жетілдірілген болып есептелетін тік құйын тәрізді араластырғыштар.

Тік құйын тәрізді араластырғыштарда 5 араластыру құрылғыларын атап кетуге болады:

Таратушы тесік құбыр; 2. Құйынды аймақ; 3.Айналма жиынтық науа; 4. Науадан қалтаға құю; 5. Суды араластырғыштан әкету құбыры.

Аталған араластырғыш құрылғыларының ішіндегі маңыздысы таратушы тесік құбыр және араластырғыштардың құйынды аймағы. Бірақ араластырғыштың дұрыс жұмыс істеуі мен біркелкі араласу үшін, ең алдымен таратушы тесік құбырда реагент толық араласу, өйткені біз білетіндей таратқышта арынның жоғалу мәні анықталады.

Таратушы тесіктегі арынның жоғалуы сұйық шамасының араласу кезіндегі құйынды қарсылық және үйкелуінен, сонымен қатар таратушы коллектордегі ағын жолында жоғалған су шығынының жылдамдығының азаюына байланысты болады.

Тәжірибеде көрсеткендей тесікті таратушы құбырдағы сумен толық араласпаған коагулянт біркелкісіз мөлшерлеуге әсер етеді де араластырғыш жұмысы бұзылады. Мұндай жағдайларда тесікті таратушыға коагулянт енгізу конструкциясын күшейту қажет, яғни таратушыдағы арын жоғалуды анықтау керек.

Есептеулерді келесі кезекпен жүргіземіз.

1. Жалпы жоғалуды ВНИИ ВОДГЕО ұсынған формуламен анықтаймыз:

. (11)

мұндағы К_w – таратушының конструктивті қатынасы, тесік ауданының қосындысы мен құбыр қимасының ауданына тең;

v_max – таратушының бас жағындағы су жылдамдығын

2. Су жинаушы құрылғы деңгейіндегі кіретін су қозғалысының жылдамдығы

. (12)

мұндағы F_cм – жобадағы араластырғыш секциясының ауданы; А – ұзындығы;

В – ені.

3. Араластырғышқа судың келу уақыты құйынды аймақпен араластырғыш қалтасына келу уақтымен анықтайды

. (13) Араластырғыш қалтасына келетін судың уақыты

. (14)

Айналма науамен судың арын жоғалуын суқұйғыш жұмысының тәжірибелік профилі бойынша анықтаймыз

0,6 · h ≤ δ < 2 · h, (15)

мұндағы δ мен h – науа қабырғасының қалыңдығы және арын жоғалу

Бұл кезде рррр

• h:

. (16)

мұндағы m – Суқұйғыштағы шығын коэффициенті, біздің жағдайда 0,42 тең;

Q_вод – суқұйғыш шығыны, м³/с.

Құрылғылары тесікті полиэтилен құбырларына ауыстырылған араластырғыш 3-сур. ұсынылған (жоғарыдағы есептеулерді ескеріп).

3сур. Тесікті полиэтилен құбыр-ларымен қайта жарақтандырылған араластырғыш схемасы 1-су беретін тесік таратушы құбыр; 2-коагулянт енгізу; 3-араластыр-ғыштың құрамалы айналма науасы; 4-құрамалы қалта; 5-әкетуші құбыр; 6-әк беру;7-араластыру диафрагмасы.

Араластырғыштар бір көлденең бойынша бұрыштық ылдилықта болады (тесікті әкелу құбырының су жылдамдығын перпендикуляр). Ол 40⁰ тең, яғни араласатын су, тесікті құбыр таратушы жұмысына байланысқан басқа жазықтықтағы реагенттермен біркелкі байланысуы қажет.

Құбырдағы жоғары қарсылықты жүйе өңделетін суға ерітіндінің берілуін біркелкі етуді. Судың коагулянт пен түйісу уақыты араластырғыштан суды алып кететін құбырдағы орналасқан ысырма көмегімен қалтадағы судың деңгейін реттеу арқылы орындалады. Түйісу уақыты полиакриламидті тұндырғыш алдында енгізуге де, тұндырғышқа дейінгі әктің енгізілуін қамтамысыз етті. Сілтіліктің төмендеуіне алынған сынамалардың нәтижесіне қарай, біркелкі тарату мөлшерінің уақыты ±10% болды. Бұл бақылаудың дәлдігін көрсетеді. Коагулянт енгізуді өзгерту мен араласудың біркелкілігін қамтамасыз ету бірінші сатылы азарту ғимараттарының жұмыс эффектісін едәуір жоғарылатты. Тұнған судың лайлылығы 12-20дан 6-11мг/л-ге дейін төмендеді.

Ұсынылатын әдебиеттер :

1 нег. [259-264;298-300;314-316;402;403;407;411-422],

9 қос. [48-58;66-70].

Бақылау сұрақтары:

1.Арластырғыштардың қандай типтері болады?

2. Тік құйын тәрізді араластырғышты канша арластырғыш құрылғыларға бөлуге болады?

3. Коагулянт ерітіндісі толық араласпаған жағдайда еріту процесі қалай жүреді?

4. Арын жоғалу есептеулерді кландай кезекпен анықтаймыз?

5.Тесікті полиэтилен құбырларымен қайта жарақтандырылған араластырғыш.

4-дәріс. Жапалақ пайда болатын камераны пайдалану және жұмыс тиімділігін жоғарылату

Суды алдын-ала реагентпен өңдеу процесінде негізгі аяқталушы этап болып жапалақ пайда болу процесі кіреді.

Өңдеудің бұл этапының тиімділігін бағалау болып олардың жақсы адсорбциялық қасиеті мен жапалақ түзу камерасынан тасымалдау кезінен тұндырғыштағы тұну моментіне дейінгі жапалақ түзудің ірлігі жатады.

Бұл процестердің тиімділігі конструктивті және технологиялық өлшемдерін дұрыс таңдауға байланысты болады.

Конструктивтік кемшіліктер камераға келетін судың уақытын азайтады және камераның пайдалану көлемі коэффициентіне зияны тиеді. Бұл кемшіліктерді жою үшін, олардың жұмыс тиімділігін көтеру үшін, мұндай жағдайларда су жинайтын айналма науаларды тесікті құбырлармен жабдықтау қажет. Тесікті құбырлар жүйе өлшемдерінің есебін келесі кезекпен жүргіземіз:

1. Жинаушы тесіктердің жалпы ауданы:

ΣW_тес = К_w · W_ж . (17)

мұндағы К_w – конструктивті қатынастар, К_w = 0,7

W_ж – камерадан су алып кететін айналма науаның бату ауданы, м².

2. Жалпы тесіктер саны:

. (18)

мұндағы W_отв – жинаушы тесіктер ауданы, м² .

3. Айналма науа ұзындығы бойынша бірнеше қатарға орналасқан тесіктер қадамының орналасуы:

. (19)

мұндағы L – айналма науа ұзындығы ,м n₁ – қатар саны.

4. Тесіктердегі жылдамдық:

. (20)

мұндағы Q_ж – камерадағы су шығыны, м³/с.

Есептеулерге байланысты жинау жүйесін қайта құралдандыру пайдалану көлемінің коэффициенті мен бірнеше есе жапалақ пайда болу камерасына келу уақытын жоғарылатты.