36. Перифериялық көктамыр катетеризациясы

Перифериялық көктамыр катетеризациясы – бұл ұзақ мерзімді көктамырға дәрілерді құю үшін көктамыр катетерін қою.Әлемде 1жыл ішінде 500 миллионнан астам перифериялық көктамыр катетері орнатылады. Өндірісте сапалы катетерлердің көбеюі нәтижесінде перифериялық көктамыр катетеризациясын жүргізу әдісі жиі қолданылып келе жатыр. Бұл әдістің тиімді екенін медицина қызметкерлерімен қоса пациенттер де мойындап отыр. Катетеризация пациентті мобильді етеді,қимыл – әрекет кезінде көктамыр зақымдануларының алдын алуға мүмкіндік береді. Көктамыр катетеризациясы жиілігінің өсуімен қатар қан ағымында катетер – ассоциацияланған инфекциялар сиқты асқынулар жиілігі де өсті.Олар нозокомиальді инфекция ішінде үшінші орынды және бактериемия себептері ішінде бірінші орынды алады. Шеткі көктамыр катетеризациясы медицинада жиі қолданылатын инвазивты емдеу әдістеріне жатады.Бұл емшара перифириялық венозды катетер көмегімен орындалады.

Перифериялық көктамыр катетерін қою көрсетпелері:

• Пациент ауыз арқылы сұйықтықтар қабылдай алмаған жағдайда су балансын қолдау және коррекциялау үшін

• Дәрілік ерітінділерді жиі енгізу үшін

• Қан және оның компоненттерін құю үшін

• Парентеральді тамақтандыру

• Ота жасау

• Аймақты анестезия

Перифериялық көктамыр катетері құрылысы,түрлері:

Перифериялық көктамыр катетері келесі бөліктерден тұрады :

• Катетер (жұмсақ,иілгіш)

• Ине – өткізгіш (қатты)

• Бітеуіш (қуыс бекітетін қақпақша)

• Қорғаныс қақпақшасы

• Кейде қосымшақұрылғы – кішкене қанаттар

Катетер және көктамырды таңдаудың негізгі принциптері

Катетер таңдаудың негізгі принципі - қолжетімді перифериялық көктамырлардың ең ірісіне қажетті енгізу жылдамдығын қамтамасыз ететін өлшемі кішкентай катетер қолдану. Катетер таңдауда пациенттің ерекшеліктерін,емдеу жоспарын,катетерді қолдану мерзімін ескеру керек. Перифериялық венозды катетермен жұмыс істегенде асептика қатаң сақтау,стерильді қолғаппен жұмыс істеу,дәрілік заттарды әр енгізген сайын стерильді бітеуішті ауыстырып отыру қажет.

Перифериялық катетер қою үшін көктамырды таңдау:

Көктамырдың келесі қасиеттерін ескеру ұсынылады:

1. Бүйір тамырлары жақсы дамыған , жақсы көрінетін көктамырлар

2. Бүйір болмаған дене жағының көктамырлары оңқайларда – сол жақ, солқайларда –оң жақ көктамырлары

3. Алдымен дисталды орналасқан көктамырларды қолдану

4. Ұстағанда жұмсақ және иілгіш көктамырларды қолдану

5. Оталық араласу жағына қарама қарсы жақтағы көктамырларды пайдалану

6. Диаметрі үлкен болған көктамырлар.

Перифериялық катетер қойылатын анатомиялық орындар:

• Алақанның сырт жағындағы көктамырлар

• Білектің ішкі бетінің көктамырлары.

Перифериялық көктамыр катетеризациясы үшін қажет болған стандартты жинақ

• Манипуляциялық үстелше,клеенкалық жастықша

• Стерильді астауша

• Қолданылған заттарға арналған астауша

• Шприц көлемі 10мл 0,9 % NaCl ерітіндісімен

• Стерильді мақта шариктері мен салфеткалар

• Лейкопластырь

• Қайшы

• Тері антисептигі

• Бұрау

• Перифериялық венозды катетерлер

• Стерильді қолғап

• Бинт

• Утилизацияға арналған контейнер

Перифериялық көктамыр катетерін қою техникасы

Қажет заттарды жинап,көктамырды таңдап алған соң,қолды өңдеп,қолғап киіп канюляцияны бастаймз.Перифериялық көктамыр катетерін дұрыс қою үшін катетерді колденең немесе тігінен ұстаймыз.

Көбіне көктамырды инемен тесуге үйреніп қалған медбикелер көлденең ұстауды таңдайды. Ал тігінен ұстау инені канюляға қарай сенімді бекіту үшін (әсіресе теріс доғал пациенттерде) және иненің канюля ішіне «кетіп қалмауы» үшін қолайлы. Теріні антисептикпен өңдегеннен соң ине канюлясымен енгізіледі.

Индикатор камерасында қан көрінген жағдайда инені әрі қарай енгізілу тоқтатылады. Ине-өткізгіштігі бір қолмен бекітіп,көктамырға әрі қарай тек катетер енгізіледі, ол біртіндеп ине-өткізгіштен шешіледі.Катетер қажетті ұзындыққа енгізілген соң ине- өткізгіш алып тасталады.Содан соң катетер арнайы бітеуішпен жабылады, лейкопластырь немесе арнайы пластырьмен бекітіледі. Порт немесе арнайы жүйе арқылы (портталмаған катетерлерде) катетер жуылады.

Катетерге күнделікті күтім жасау

1. Катетерге әр кез жүйе немесешприцті жалғастыру- бұл инекция егу жолы. Жүйені жиі қолмен ұстауға болмайды,қатаң асептика сақтап тек қана стерильді қолғапта жұмыс істеу қажет.

2. Стерильді бітеуіштерді жиі ауыстырып отыру қажет. Ішкі беті микробтармен ластанған бітеуіштерді қолдануға болмайды.

3. Антибиотиктерді, глюкоза ерітінділерін,қан репараттарыненгізгеннен соң катетерді аз мөлшердегі физиологиялық ерітіндімен жуу керек.

4. Катетерді бекіткен таңғышты жиі байқап,қажет жағдайда ауыстырып отыру керек.

5. Асқынуларды ерте анықтау мақсатымен пункция орнын үнемі қарау керек. Ісіну ,қызару, жергілікті қызба,катетер өткізгіштігінің бұзылуы,катетерден сұйықтық ағу және дәрілерді енгізу кезінде ауырсыну сезімі болған жағдайда дәрігерге хабарлау және катетерді алып тастау қажет.

6. Тромбофлебриттің алдын алу үшін пункция орнын жоғары тромболитикалық майларды (мысалы «гепаринді» «троксевазин») жұқа етіп жағу керек.

7. Әр бір инфузиядан соң катетерді порт арқылы гепаринді ертіндімен (5мл натрий хлоридінің изотониялық ерітіндісіи+ 2500Б гепарин ) жуу қажет.