11.2 Кесте – Тартушы агрегаттардың техникалық сипаттамасы

Көрсеткiштер	Тартушы агрегат
	Тұрақты ток
	ПЭ-2М	ЕL-10	ОЛЭ-1	ОПЭ-2	ОПЭ-4
Тiркелетiн салмақ,кН	3680	3660	3600	3600	2400
Электровоздың тiркелетiн салмағы, кН	1200	1225	1200	1200	1200
Моторлы думпкардың жүк көтерiмдiлiгi, т	45	45	40	40	40
Моторлы думпкарлар саны	2	2	1	2	1
Тиелген моторлы думпкардың тiркелетiн салмағы, кН	1200	1200	1200	1200	1200
Контакт жүйесiнiң кернеуi	3000/1500	10000	10000	10000	10000
Агрегаттың автоматты тiркелу осi бойынша ұзындығы, м	51,3	52,3	57,1	54,1	37
Тепловоз қуаты, кВт	-	-	-	-	-

12 - Дәріс. Кен жыныстар қоспасын автомобиль көлігімен тасымалдау

Автомобиль көлiгi (12.1 - кесте) күрделі топографиялық, геологиялық және қолайсыз ауа райы жағдайында тиiмдi жұмыс жасауына байланысты карьерлерде кең қолданыс табуда. Оның жұмыс жасау принципi тау-кен жыныстары қоспасын кенжарлардан қабылдау пунктiне дейiн тасымалдап төгу болады.

Карьердегi автомобиль жолдары тұрақты және уақытша болып бөлiнедi. Тұрақты жолдар жер бетiнде, ор жолдарда және үйінділерде болады.

Карьерде автомобильдi тиiмдi пайдалану оның кенжарға келу схемасына және оны экскаваторға қоюға едәуiр байланысты болады (12.1 сурет). Жұмыс горизонтын ашуға, жұмыс алаңдарының мөлшерiне және экскаватордың жұмыс жағдайына байланысты автосамосвалдың экскаваторға келуi тура, iлмектi және тұйық айналу болуы мүмкін.

Автосамосвалды экскаватормен тиеу кезiнде ең аз бұрышпен айналатындай етiп қою керек, сонда экскаватордың өнiмдiлiгi артады.. Тұйық айналып келу схемасы iлмектi айналу мүмкіндiгi болмаған жағдайда қолданылады. Тұйық айналып келу автосамосвалдың өнiмдiлiгiн 10-15% -ке азайтады.

12.1 Сурет. Автосамосвалдың экскаваторға келу схемалары:

а, б – тура; в, г – iлмектi айналу; д, е – тұйық айлану

Бiр мезгiлдегi кенжардағы автосамосвалдар санына байланысты оларды тиеуге бiртiндеп немесе қосарлап қояды (12.2 сурет). Қосарлап қойған кезде экскаватордың өнiмдiлiгiнiң жоғары болуы қамтамасыз етiледi.

Автомобиль көлiгiнiң өнiмдiлiгi оның жүк көтерiмдiлiгiне және жүру жылдамдығына байланысты болады.

Автосамосвалдар саны әр экскаваторға бөлек есептеледi. Автосамосвалдардың жұмыс паркi оларды кенжарға уақтылы берiп, экскаваторлар жұмыс паркiн үздіксіз жұмыспен қамтамасыз ету шарты бойынша анықталады. Бiр экскаватормен тиiмдi пайдаланылатын автосамосвалдар саны мына формуладан табылады

(12.1)

мұндағы Тр - рейс ұзақтығы, мин; t_т - автосамосвалды тиеу уақыты, мин;

12.2 сурет. Автосамосвалды тиеуге қою схемалары: а – бiртiндеп;

б – қосарлап

12.1 кесте – Автосамосвалдардың техникалық сипаттамасы

Көрсеткiштер	КрАЗ-256Б	БелАЗ-540	БелАЗ-548	БелАЗ-549	БелАЗ-7519	БелАЗ-7521
Жүк көтерiмдiлiгi, т	12	27	40	75	110	180
Доңғалақ формуласы	6х4	4х2	4х2	4х2	4х2	4х2
Автомашина массасы, т	13,2	21	28	55	85	120
База, мм	-	3550	4200	4200	5300	6500
Шанақ сыйым-дылығы, м3	6	15	21	41	44	90
Габариттерi, мм ұзындығы енi биiктiгi	8100 2700 2800	7250 3480 3580	8120 3780 3700	9700 4900 4400	11000 6100 5000	13200 7400 5750
Ең аз айналу радиусы, м	11	8,5	10	9	12	15
Ең көп жүру жылдамдығы, км/сағат	68	55	55	60	50-52	52,5
Қозғалтқыш қуаты, кВт	17,6	265 жә-не 276	368	735	955	1544
Шина мөлшерi, дюйм	12.00-20	18.00-23	21.00-33	27.00-49	33.00-51	40.00-57

Т_р=t_т + t_ж + t_ту + t_м, мин, (12.2)

мұндағы t_ж, t_{ту ,} t_{м -} жүрудiң, төгудiң және маневр жасаудың сәйкес уақыты, мин.

Сонда автосамосвалдар саны:

(12.3)

Тиеу уақыты

t_т = П_шt_ц, мин, (12.4)

мұндағы П_ш - автосамосвал шанағына экскаватордың тиеген шөмiш саны; t_ц-экскаватордың жұмыс циклiнiң ұзақтығы, мин.

Тасымалданатын тау жыныстарының тығыздығының _т, автосамосвалдың жүк көтергiштiгiнiң q_a, оның шанағының V_ш сыйымдылығының қатынастарына байланысты шөмiш саны П_ш, не шанақтың сыйымдылығымен, яғни , не автосамосвалдың жүк көтергiштiгiмен, яғни шектелуi мүмкін. Сонда автосамосвалды тиеу уақыты

, мин; (12.5)

немесе

, мин, (12.6)

мұндағы Е - шөмiш сыйымдылығы, м³; К_қ -тау жыныстарының экскаватор шөмiшiндегi қопсу коэффициентi; 0,9 - қопсу коэффициентiнiң автосамосвал шанағында өзгеруiн ескеретiн коэффициент; К_н - экскаватор шөмiшiнiң толуын ескеретiн коэффициент; К_ш=1,1 =1,15 - самосвалды толтыра тиеудi ескеретiн коэффициент.

Автосамосвалдың жүру уақыты мына формуламен анықталады

, мин, (12.7)

мұндағы Т_т, Т_б - автосамосвалдың жүкпен, жүксiз жүру уақыты, мин; l₁,... l_n - жүру жағдайы бiрдей жол учаскелерi (жүкпен және жүксiз), км; V₁, V₂, V₃, ... , V_n - осы учаскелердегi автосамосвалдың жүру жылдамдығы, км/сағат.

Автосамосвалды төгу уақыты t_ту шанақты көтеру уақыты мен оны түсіру уақытын енгiзедi. Жүк көтергiштiгi 40 т-ға дейiнгi автосамосвалдар үшін ол 60 с болады, жүк көтергiштiгi одан жоғары автосамосвалдар үшін - 70-90 с.

Автосамосвалдың тиелуге маневр жасау уақыты tм негiзiнен келу схемасына байланысты болып, ол тура, iлмектi және тұйық схемалары үшін 0-10, 20-25, 50-60 с шамаларына сәйкес.

Бiр экскаваторды қамтамасыз ететiн автосамосвалдар санын бiле отырып, карьердегi n экскаваторларды қамтамасыз етiп жұмыс жасайтын автосамосвалдар саны

. (12.8)

Жұмыс жасайтын автосамосвалдар санын мына формуламен де анықтау мүмкіндiгi бар

, (12.9)

мұндағы К_б =1,11,15 - жұмыстың бiрқалыпты еместiк коэффициентi; W_T- карьердiң тәулiктiк жүк айналымы, т; П_а - тәулiктегi ауысым саны; П_а.а - автосамосвалдың ауысымдық эксплуатациялық өнiмдiлiгi, т;

, Т, (12.10)

К_ж - автосамосвалдың жүк көтергiштiгiн пайдалану коэффициентi; Т_а - ауысым ұзақтығы, сағат; Т_р - рейс ұзақтығы, сағат; К_п.а.=0,70,8 - автосамосвалды уақыт мезгiлiнде пайдалану коэффициентi.

Автосамосвалдардың бiр бөлiгi тұрақты тұрде жөндеуде және техникалық қызмет алатын болғандықтан, автосамосвалдардың инвентарлық саны

, (12.11)

мұндағы  = 0,70,8 - парктiң техникалық даярлық коэффициентi.

Әдебиеттер: 1 нег. 96-100