- •60 Билет
- •1 Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •2 Басқару жүйесін есептеу
- •3 Сусымалы материалдардың автоматты дозалауыштары.
- •61 Билет
- •1 Инфрақызыл сіңірілудің газталдағыштары
- •1 Гидростатикалық және ултрадыбыс қысым өлшеу
- •2 Сұйықтар мен газдар мөлшерінің жылдамдықты және көлемдік есептеуіштері.
- •3 Реттегіш сыныптары
- •62 Билет
- •2 Радиациялық
- •3 Сыйымдылықты манометрлер
- •63 Билет
- •1 Сұйықтар мен газдар мөлшерінің жылдамдықты және көлемдік есептеуіштері.
- •2 Инфрақызыл сіңірілудің газталдағыштары
- •3 Реттегіштер сыныптамасы
- •64 Билет
- •1 Басқару жүйесін есептеу
- •2 Реттегіш
- •65 Билет
- •Сұйықтар мен газдар мөлшерінің жылдамдықты және көлемдік есептеуіштері.
- •66 Билет
- •1 Температуралық шкалалар, температураны өлшеуге арналған аспаптардың сыныптамасы
- •Күшейткіштер сыныптамасы
- •Индуктивтілік датчиктері
- •67 Билет
- •1 Фотоколориметриялық газталдағыштар.
- •2 Электр кедергілі манометрлер.
- •3Қателік сигнал қалай жасалады.
- •68 Билет
- •1 Кеңею термометрлері.
- •2 Манометрлік термометрлер.
- •3 Өлшеу және өлшеуші асапаптардың қателіктері.
- •69 Билет
- •3 Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •70 Билет
- •1 Ультракүлгін сіңірілудің газталдағыштары
- •3 Гидростатикалық деңгей өлшеуіштер
- •71 Билет
- •2 Көрсеткіш шыны мен қалытқылы деңгей өлшегіштер.
- •3 Оптикалық пирометрлер.
- •72 Билет
- •1 Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •2 Автоматиканы кеңінен қолдану, сипаты мен тереңдігі техникалық прогресс жүзеге асырылатын жағдайлардағы қоғамдық – экономикалық құрылыммен анықталатын әлеуметтік салдарды тудырады.
- •73 Билет
- •3 Пьезоэлектрлік манометрлер
- •74 Билет
- •3 Қазіргі кездегі автоматты жүйелерде, объектілердің реттелетін шамалары туралы ақпаратты алуға арналған көптеген түрлі құрылғылар қолданылады.
- •75 Билет
- •76 Билет
- •1Қысымның тұрақты құламасының шығын өлшеуіштері.
- •2 Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •77 Билет
- •1 Электропневматикалық және пневмоэлектрлік түрлендіргіштер
- •78 Билет
- •3 Белсенді кернеу датчиктері
- •79 Билет
- •2 Қысымның тұрақты құламасының шығын өлшеуіштері.
- •80 Билет
- •3Электропневматикалық және пневмоэлектрлік түрлендіргіштер
- •81 Билет
- •1 Автоматиканы кеңінен қолдану, сипаты мен тереңдігі техникалық прогресс жүзеге асырылатын жағдайлардағы қоғамдық – экономикалық құрылыммен анықталатын әлеуметтік салдарды тудырады.
- •3Электропневматикалық және пневмоэлектрлік түрлендіргіштер
- •82Билет
- •1 Магнитті күшейткіштер.
- •83Билет
- •1 Қысымның тұрақты құламасының шығын өлшеуіштері.
- •2 Сыйымдылықты манометрлер
- •3 I. Басқару әдісі бойынша асу тп үш топқа бөлінеді:
- •84Билет
- •1 Ультракүлгін сіңірілудің газталдағыштары
- •85 Билет
- •1 Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •2 Ультрадыбысты шығын өлшеуіштер
- •86 Билет
- •87 Билет
- •3 Шығынды өлшеуге арналған аспаптар сыныптамасы.
- •88 Билет
- •3 Электромагниттік шығын өлшеуіштер.
- •38 Сурет. Электромагниттік шығын өлшеуіш:
- •89 Билет
- •90 Билет
2 Ультрадыбысты шығын өлшеуіштер
Қозғалыстағы ортада ультрадыбыстың таралу жылдамдығы осы ортадағы ультрадыбыстың өзінің жылдамдығы мен өлшенетін ортаның қозғалысының орташа жылдамдығының қосындысымен анықталады. Егер тербеліс ағын қозғалысы бағытында таралса, онда ағын жылдамдығы v жоғары болған сайын олар берілген нүктеге тезірек жетеді.
Шығынды өлшеу үшін екі әдіс қолданылады. Біріншісі – ағынның бағытымен және оған кері бағытта таралатын ультрадыбысты тербелістің фазалық ығысуының айырмасын өлшеуге негізделген. Мұндай аспаптар фазалық шығын өлшеуіштер деп аталады. Екінші әдіс ағынның бағытымен дәл келетін және оған кері бағытталған ультрадыбысты тербелістердің импультерінің қайталану жиілігінің айырмасын өлшеумен қорытындыланады. Бұл аспаптар жиілікті шығын өлшеуіштер деп аталады.
Фазалық шығын өлшеуіштің принципиалды сұлбасы 39 суретте кескінделген. Генератор Г сәулеленетін пьезоэлементтерге И1 және И2, жиілігі 1 МГц және амплитудасы 20 В жуық, ультрадыбысты тербеліске түрленетін, үздіксіз синусоидалды электрлік тербеліс береді. Соңғысы сұйық ағынынан өте отырып, сәйкес қабылдаушы пьезоэлементтерге түседі П1 және П2, оларда, араларындағы жылдамдықтары пропорционал фазалар айырмасымен синусоидалды кернеу тудырады. Пьезоэлементтердің П1 және П2 әрқайсысы өзінің күшейткіштері арқылы У1 және У2 фазалық детекторға ФД сигнал береді, онда фаза бойынша салыстырмалы кернеулер жалпы тиелетін резисторда қосылады. Қосынды кернеу ағын бойынша және оған кері өтетін тербелістер арасындағы фазалардың ығысуына тәуелді болады. Өз кезегінде фазалардың ығысуы уақыт айырмасына пропорционал. Фазалық детектордың кернеуі ары қарай стандартты сигналға түрленеді және қайтармалы аспапқа ҚА беріледі.
3 Демодулятор, өлшенетін кернеудің полярлығын айыруы үшін, оның ауыспалы кернеу фазасына сезімталдығы болуы қажет. Мұндай демодуляторлар фаза сезінгіштер деп аталады. Дегенмен бірқатар жағдайларда өлшенетін кернеудің полярлығын анықтау талап етілмейді. Демодуляторлардың қарапайым сұлбасы мен олардың сипаттамалары 12 суретте кескінделген.
12 сурет. Демодуляторлар мен олардың сипаттамаларының сұлбасы
86 Билет
1 Өзінің жұмыс режимін өзгерту мүмкіндігіне тәуелді реттегіштер екі сыныпқа бөлінеді: детерминирленген және күйге келтірумен — экстремалды және адаптивті. Детерминирленген реттегіштер реттеу процесінде өзінің параметрлерін өзгертпейді, ал экстремалдылар — объектінің шығыс шамаларының оптималдық мәнін үздіксіз іздейді. Адаптивті реттегіштерде, объектінің жұмыс істеуі кезінде оның сипаттамаларының өзгеруі кезінде реттеудің оптималды сапасына жету мақсатында параметрлерді күйге келтіру жүргізіледі.
2 Калориметриялық шығын өлшеуіштер. Бұл шығын өлшеуіштердің әрекеті, ағын жылдамдығына пропорционал қыздырғыштан өлшеуішке газ ағынымен тасымалданатын жылулық энергиясын өлшеуге негізделген. Калориметриялық шығын өлшеуіштің сұлбасы 40 суретте келтірілген. Құбырда қыздырғыш Rқ орналастырылған, ол токтың тұрақтандырылған көзінен Uт және қыздыруға дейінгі және кейінгі температуралар айырмасын өлшеуге арналған электрлік кедергілер термометрлерінен Rt1 және Rt2 қоректенеді. Термометрлер тұрақты регистирлі Rl, R2 және реохордпен Rр теңестіруші көпірдің өлшеуші сұлбасында екі жанаспалы иықтар түзейді. Көпірдің қоректену диагоналына cd қоректену кернеуі U0 сыртқы көзден беріледі. Өлшеуші диагоналға ab нөл аспап НП қосылған.
39 сурет. Фазалық ультрадыбысты шығын өлшеуіштің принципиалдық сұлбасы.
Калориметриялық шығын өлшеуіштің жетістігі болып табылатындар: өте аз шығындарды өлшеу мүмкіндігі, тіпті ішкі диаметрі 2—3 мм құбырлардағы; жоғары дәлдіктік (қателік 0,5 – 1 % құрайды); өлшеу диапазонының кеңдігі (10 : 1) және бүлкілді (соққылы) ағындар шығынын өлшеу мүмкіндігі.
40 сурет. Калориметриялық шығын өлшеуіштің принципиалды сұлбасы
3 Күшейтуші элемент, немесе күшейткіш, оған түсетін энергияны шығатын сигналға түрлендіруші болып табылады. Дегенмен, бұл түрлену кіретін қуаттың қатты жоғарылауымен жүзеге асады. Көптеген жағдайларда, күшейткіш ретінде шығатын сигналы кіретінмен физикалық табиғаты бір құрылғыны қабылдайды. Дегенмен, автоматты жүйелерде кеңінен қолданылатын гидравликалық және пневматикалық күшейткіштер сигналдар энергиясы түріндегі қосымша түрлендіргішпен сипатталады.
Атқарушы элементтер (ИЭ) АЭ объектіге реттеуші әсер U ету үшін қызмет атқарады. Атқарушы элемент көп жағдайда сервоқозғалтқыш немесе сервомотор деп те аталады.
Жоғарыда қарастырылған элементтер объектімен біріге отырып реттеуші әсердің өтуіне арналған тұйықталған тізбекті түзеді. Дегенмен, көп жағдайларда мұндай қосылыстар реттеудің автоматты жүйесіндегі жұмыстың талап етілетін көрсеткішін алуды қамтамасыз ете алмайды. Сондықтан жүйенің жалпы сұлбасына, өтпелі процестерді түзету үшін қызмет атқаратын бірқатар қосымша элементтер енгізіледі. Түзетуші элементтер (КЭ) ТЭ, реттеу заңының сәйкес өзгерісін тудыра отырып, реттеудің автоматты жүйесіне қосымша әсер жасай алады. Өте жиі, түзетуші элементтер (КЭ) ТЭ, жүйенің бір немесе бірнеше элементтерін қамтитын қосалқы кері байланыстар көмегімен түзіледі.