3.11 Сурет – Кернеулер мен сыйымдылық токтарының векторлық диаграммасы
Доғалық асқын кернеулерді төмендету мақсатымен сыйымдылық тогын өтемдеу қолданылады.
Бейтарабы өтемделген жоғарывольттік тораптар
Бұл тораптарды да жерге тұйықталу токтары аз тораптарға жатқызады (3.12 сур қараңыз).
3.12 Сурет – Фаза жерге тұйықталғанда бейтарабы өтемделген тораптағы токтардың таралуы
Симметриялы жүйеде бейтарап пен жердің потенциалы бірдей болғасын, қалыпты режимде шарғыға ток ақпайды. Доғасөндіргіш шарғы сыйымдылық токтарын өтемдеу үшін бейтарапта орнатылады.
Бейтарабы оқшауланған тораптағыдай, С фазасы жерге тұйықталғанда, А және В фазаларының кернеуі есе өседі (желілік мәнге дейін), ал бейтарап пен жер арасындағы кернеу фазалық кернеуге тең болады. Кернеулердің осы айырмашылығының әсерінен зақымдалған орыннан шарғыға (IL) және сонымен бірге А және В фазаларының сыйымдылығында (IC) ток аға бастайды. Жерге тұйықталу орнындағы ток IL + IC токтарының қосындысына тең. Шарғының кедергісін шарғыдан өтетін IL индуктивтік тогының шамасы тораптың фазалық сыйымдылықтарынан өтетін 3IC қосынды сыйымдылық тогына тең болатындай етіп таңдайды.
Индуктивтік және сыйымдылық токтар қарама – қарсы бағытталғасын, олар бір – бірін өтемдейді, және доға сөнеді ( 3.13 сур. қараңыз).
3.13 Сурет – Сыйымдылық токты өтемдегендегі токтар мен кернеулердің векторлық диаграммасы
Шарғыны осылай баптауды резонанстық дейді. Іс жүзінде толық өтемдеуге жету қиын, сондықтан зақымдалған орында барлық уақытта қалдық ток бар (шарғы және тораптың активтік кедергісінің болуынан және шарғыны дәл баптай алмаудың себебінен)
ΔI = IL – IC∑.
Мұндай токта доға пайда болмайды және асқын кернеу жоқ. Бейтарабы өтемделген тораптарда асқын кернеулердің ықтималдығы бейтарабы оқшауланған тораптарға қарағанда аз. Негізгі кемшілігі – оқшауламаны күшейту және доғасөндіргіш шарғыны орнату қажет. Құндылықтары – бейтарабы оқшауланған тораптардағыдай: фазалардың біреуінің жерге тұйықталғанында тұтынушы ағытылмайды.
Бейтарабы қатаң жерлендірілген жоғарывольттік тораптар
Мұндай тораптарға номиналды кернеуі 110 кВ және жоғары және жерге тұйықталу токтары үлкен (Iз > 500 А) тораптар жатады. Трансформаторлардың бейтарап нүктесі жерлендіргіш құрылғымен аз кедергі арқылы жалғанады (< 1 Ом). Қалыпты режимде торапта, жұмыс токтарынан басқа, сыйымдылық токтар IC өтеді. Үшфазалық жүйенің симметриясында ΣIC = 0 бейтарапқа ток ақпайды. IC сыйымдылық тогы IL индуктивтікпен салыстырғанда аз.
Жерге тұйықталғанда жерлендіргіш құрылғының, жердің және тұйықталған нүктеден нөл нүктесіне дейінгі желі айланының кедергілерінен тұратын қысқа тұйықталған контур пайда болады (фаза ЭҚК қосылған) (3.14 сур. қараңыз).
Тұйықталған контурдың аталған айландары кедергілерінің аздығына байланысты жерге тұйықталу қысқа болады және РҚ құрылғылары ағытып тастайтын үлкен токтармен ілеседі (секундтың ондық үлестері).
а – сұлба;
б – қалыпты режимдегі кернеулердің векторлық диаграммасы