9.6.1 Тотыксыздандырғыштық және рафинадтық балқыту үрдістерін бір аппаратта біріктіріп жүргізу (дингот-үрдісі)
Рафинадтау алдындағы уранды қайта балқыту үрдісін алып тастау үрдісінің айқын ерекшеліктері және сол арқылы үрдістің қарапайымдануы бұрыннан белгілі болған.
Сондықтан, АҚШ КАЭ-сінің деректеріндегі кейбір зауыттарда (мысалы, Уэлдон-Спринге) тікелей құйма деп аталатын үрдісті қолдану туралы, («дингот - direct ingot) хабарламасы кызығушылық тудырды, яғни бұл жағдайда балқыма масштабын 2т-ға дейін және уран балқымасын бұдан да артық көбейтуге мүмкіндік туады.
Металдық уран алудың (дингот-үрдісі) нобайы 9.5-суретте көрсетілген.
9.5-сурет. Металдық уран алудың нобайы (— - кәдімгі нобайы; -- - «дингот» нобайы; ---- - қайтымды өнім)
9.7 Жылу бөлгіш элементтерді (жбэл-ді) дайындау
Тұтастай металдық уран өзектері бар жылу болгіш элементтерді (ЖБЭЛ-ді) әдетте сымдар, пластинкалар, түтіктер түрінде дайындайды. Радиациялық ықпал ету әсерін азайту үшін, металдың белгілі-бір құрылысын қалыптастыру үшін арнайы шаралар қолданады. Уранды өзектерді герметикалық қабықтарға салады. Қабық материалын таңдап алу реактордың жұмыс істеу шарттарына байланысты, дегенмен де әдетге бұл алюминий, магнокс, циркалой, тот баспайтын құрыш және басқалар.
Жалпы айтқанда, ЖБЭЛ-ді дайындаудың технологиялық операцияларының жалпы нобайы мынадай түрде болады: металдық уранды, оның қосылыстарын кальций немесе магний көмегімен тотықсыздандыру арқылы алу; құймаларды вакуум ішінде рафинадтық балқыту әдісімен алу; құймаларды қажет конфигурацияда немесе әртүрлі температурада қысыммен (соғу, пресстеу, созу) өндеу әдістерімен дайындау; металдың қажетті микроқұрылысын құру үшін өзектерді термиялық өңдеу; өзектерді механикалық өңдеу; қорғағыш қабатты конструкциялық материалдардан жасау.
9.8 Металлургиялық өндіріс қалдықтарын қайта өңдеу
Пирометаллургиялық операциялар сатыларында, сонымен бірге уран құймалары мен ұнтақтарын механикалық қайта өңдеу кезінде алынған, құрамында уран бар қалдықтарға уранның үлкен көлемі және жоғары мөлшері тән. Барлық қалдықтарды үш топқа бөлуге болады:
1) уранға аса бай қалдықтар – құймалар мен сымдар, металл кесінділері мен жоңқалары, жарамсыз бұйымдар. Оларды, әдетте, тазартатын пештерге салады;
2) тотықсыздандырғыштық балқытудың құрамы бай қалдықтары (уран мөлшері 10%-ға дейін), уранды үстел үстіндегі классификациялаудан қалған шламдар, рафинадталған балқыма шлагы. Бұл материалдардың бір бөлігін тотықсыздандыру балқымасы кезінде қайтымды материал ретінде пайдаланады, ал келесі бөлігін құрамы бай уранды концентрат ала отырып, уранның шала тотық-тотығына дейін күйдіреді;
3) тұндырғыштардағы, скрубберлердегі, ұрынды тигельдердегі, сынықтардағы құрамы кедей шлактар, шаң, тұнбалар. Бұларды жинастырады және күрделі гидрометалургиялық қайта өңдеуге түсіреді. Соңғы уақытта, кейбір кезде оларды, фторлаудың аффинаждық қасиеттерін пайдалана отырып, уранды жақсылап бөліп алуға және оны қоспалардан тазартуға мүмкіндік беретін, тікелей фторлауды қолданады. Мұндай әдісті қолдану кезінде уранның жоғалу шығыны өте үлкен емес, бұл құрамында уран-235 изотобы бар, жоғары байытылу дәрежелі урандық қалдықтарды қайта өндеу жағдайында маңызды.