Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
ӨЖЖТТ учпос.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
6 Мб
Скачать
☆

8. Бағыттайтын жүйелер және электрмагниттiк толқынның бағыты

8.1. Бағыттайтын жүйелер

Толқын бағытының айырмашылығы кеңістікте кеңінен таралуы тек бағытталған элементтерде пайда болуы мүмкін. Бағыттайтын элементтер жиынтығын бағыттайтын жүйелер құрады. Бағыттайтын жүйелерді сонымен қатар қуат беру тораптары деп те атайды.

Барлық беру торабын екi үлкен сыныптарға бөлуге болады: беру торабы ашылған түрiндегi және беру торабы жабық түрiндегi. Беру торабының жабық түрінде барлық қуат бір кеңістікте бағытталған және экранның сырты металмен қабатталған. Беру торабы ашық түрiндегi ЭМП тура айтқанда, кеңістікте кеңінен таралған. Дегенмен, ашық жол туралы әдетте атқарылған, ЭМП басым түскен қуаттың бір бөлігі желіден тікелей жақындықта шоғырланған.

8.2 Толқындарды бағыттауды жіктеу

Толқынның бағыты бөлінеді: көлденең, электрлік, магниттік және араласқан. Көлденең және толқын түрі Т толқын деп аталады,таралуы бағытында қуаттың кеңінен бағытталуы электр құраушының және магнит аумағының векторларының болмауынан. және векторлары кеңінен жазықтықта перпендикуляр бағытталған. Электрлік немесе толқын түрі Е толқын деп аталады, басқа электр өрісінің векторларында көлденең құрайтын бойлық ие болады. Магнитті алаңның бойлық векторы нөлге тең. Магниттік және толқын түрі Н толқын деп аталады, басқа магнит аумағының векторы көлденең құрайтын бойлық толқын дейді. Электр өрісінің бойлық құраушысы нөлге тең. Араласқан (гибридті) толқын деп атайды, басқа электрлік және магниттік аумақтың векторларын көлденең құрайды.

8.3 Бойлық және үздіксіз бағыттайтын жүйеде көлденең құрайтын байланыс арасы

Туындының шексіз ұзындығының бағытталған жүйесі Z осіне жағалай бағытталуын қарастырамыз. Осыған орай, бағытталған жүйенің қателігін енгізеді және ол біртекті, сонымен:

  • түпкі қиманың пішіні Z-ке бағынышты болмайды;

  • ЭМП таратқан ортаның параметрлері және шекаралық шарты Z-ке бағынышты болмайды.

Шеткері көздері Гельмгольцтың біртекті теңдеуімен қанағаттануы керек:

және координаталарының тәуелділігі Z -ке көбейтіліп суреттеледі, біртекті Гельмгольц теңдеуінде және алғанда:

(8.1)

Мағынасы

(8.2)

мұнда g – толқын саны.

(8.1) теңдеуде, эквивалентті үш скалярлық теңдеу бойлық үшін және екі көлденеңді құрайды. Көлденең құрайтыны арқылы бойлық ара қатынастардың көмегiмен бiлуге болады және бұдан Максвеллдің дифференциалдық теңдеуі шығады.

Максвеллдің біртекті теңдеуін түрлендіреміз:

(8.3)

Шешімін таба отырып, (8.3) қатысты аламыз:

(8.4)

Сонымен ұқсастығын (8.4) аламыз:

(8.5)

Теңдеу жүйесінің (8.4)-(8.5) көлденең және бойлық құрайтын аумақта декарттық жүйесімен байланысты. Ерiктi координаттар жүйесiне байланысты теңдеулердi векторлық пiшiнге өтемiз. Векторды енгіземіз . Осы теңдеудің орнына қойып және осылардан мәнін (8.4) - (8.5) аламыз:

.

Осының мағынасы

есептей отыра,

аламыз (8.6)

Ұсас теңдіктер шығады.

Қорыта келгенде, толық құрылымның аумағын табуы үшiн екi дифференциалдық теңдеудi шекаралық шарттармен есептеуімен шешiлу керек:

(8.7)

және теңдеудің теңдігі (8.6) көлденең құрауын анықтайды.