- •Өте жоғары жиілікті техника теориясы
- •Негізгі белгілер
- •Гармоникалық жазықтықтың электродинамикалық потенциалдары
- •1.1. Гельмгольца теңдеуі
- •2 Тегіс электромагниттық толқындар
- •2.1 Жалпы мағлұматтар
- •2.2. Тегіс электромагниттық толқындар жоғалтусыз біркелкі изотроптық ортада
- •2.3 Біртекті изотроптық ортада өткізгіштік нөлден ерекшеленетін тегіс толқын
- •2.6. Толқын поляризациясы
- •2.4. Толқынның нақты диэлектрлікте таралуы
- •2.4 Сурет Шеңбер тектес поляризация: сол және оң жақ айналым
- •3. Екі ортаның шекарасында толқындық көріністердің тарауы
- •3.1. Еркін бағдарлы жазық толқындар
- •3.2. Жазық толқынның екі диэлектрлік шекараға құлауы
- •3.2 Сурет Жазық толқынның жазық шекараға құлауы
- •3.3. Бір қалыпты поляризация
- •3.3 Сурет Бір қалыпты поляризация
- •3.4. Қатарлас (параллельная) поляризация
- •3.4 Сурет Қатарлас (параллельная) поляризация
- •3.5. Толқынның екінші ортаға өтудің толық шарты Брюстер бұрышы
- •Екі диэлектрлік орта
- •4 . Беттік эффект
- •4.1. Беттік эффекттің пайда болуы.
- •4.2. Өткізгіште энергияның жоғалуы.
- •Сурет 4.2 Өткізгіш шекарасы үстіндегі ток.
- •4.3. Беттік кедергілер
- •5 Электромагниттық толқындардың сәуле шығаруы.
- •5.1. Жалпы ұғым
- •5.3.Диаграмма бағыты ээи
- •6. Бағытталған және беткі толқын
- •6.1. Толық ішкі шағылысу
- •6.2.Бірінші ортадағы аумақтағы орташа поляризации
- •6.3. Екінші ретті ортадағы аумақ орташа поляризация ретінде.
- •7. Аумақтын кескіні, пайда болатын шынайы металлдық тегіс құлау кезіндегі тегіс толқын
- •7.1.Вектор Ежатыр тегіс түсуде. Электрлік толқын турі
- •7.2.Вектор е перпендикулярлі құлау тегісіне. Магнитті типтегі толқын.
- •8. Бағыттайтын жүйелер және электрмагниттiк толқынның бағыты
- •8.1. Бағыттайтын жүйелер
- •8.2 Толқындарды бағыттауды жіктеу
- •8.3 Бойлық және үздіксіз бағыттайтын жүйеде көлденең құрайтын байланыс арасы
- •8.4. Сындық жиілігі. Сындық жиілігінің толқыны
- •9 Көлденең электромагниттік толқындар
- •9.2 Тұрақты таралуы. Толқынның фазалық жылдамдығы
- •9.3 Кедергілердің сипаттамасы
- •10 Электрлік толқыны
- •10.1 Байланыс аумағының арасында ( және )
- •10.2 Кедергінің сипаттамасы
- •10.3 Фазалық жылдамдық. Дисперсия
- •11 Бағытталған жүйе
- •11.1 Тік бұрышты толқын арнасы. Электрлік толқын ( и ).
- •29 Тақырып. Өжж сәулелену жолының негізгі элементтері
- •29.1. Сызықты берілістегі электромагнитті толқындардың қозуы
- •2 9.1 Сур. Электерлік дірілдеткіш қызметімен дірілдеуі
- •С урет.29.2. Түйме тәрізді дірілдеткішті қолдану Сурет.29.3. Аса төмен толқынынның басылуы
- •С урет.29.4. Hl1 толқынның қозу құрылымы Сурет.29.5. Е01 толқынның қозу құрылымы
- •Сурет.29.6. Аз шеңбер көмегімен қоздырылуы
- •Сурет.29.7. Н10 толқынының қозу сызбасы
- •С урет.29.8. Ойық байланысының көмегімен қозу.
- •29.2. Толқын түрінің трансформаторы
- •Сурет.29.9.Тік бұрышты көлденең қимасынан шеңберге біртіндеп пішіннің өзгертілуінің бірқалыпты өтуі.
- •Сурет.29.10. Переходы между коаксиальной и полосковыми линиями
- •Сызықтар арасының өтілімі
- •29.3. Аттенюаторлар
- •С урет.29.12.Жұтпалы аттенюатор
- •С урет.29.13. Шектік аттенюатор
- •С урет.29.14. Т- бейнелі байланыс с урет.29.15. П-бейнелі байланыс
- •С урет.29.16. Чип-резистор
- •Сурет.29.17. Т-ұясының чип-резисторлерін қолданумен микрожолақты құрылымы
- •29.4. Үштармақтар (тройники)
- •Сурет.29.18. Т-бейнелі үш тармақ с урет.29.19. Y-ажыратылуы
- •Сур.29.21. Н-жазықтықты толқынсудың т-үш тармағы с ур.29.22. Тармақталған ауданында қозушы магнит өрісінің күштік сызықтарының мысалдық құрылымы
- •Сур.29.23. Тармақталған аймақта қозушы электр өрісінің күштік сызықтарының мысалдық құрылымы
- •Сур.29.24. Толқынсудың төмеңгі түрде жұмыс жасаушы толқынның тікбұрышты және шеңбер толқынсу қиындыларынан пайда болған т-үш тармақты толқынсуы
- •Сур.29.25. Тармақталу аймағында электр өрісінің құрылымы
- •С ур.29.26. Жолақты немесе коаксиалды үш-тармақтың эквивалентті сызбасы
- •С урет.29.28. Балласттық кедергілерімен жолақты үштармақ
- •29.5. Фазаайналдырушылар
- •29.6. Поляризациялық құрылғы
- •29.10. Антенналық қосқыштар
- •Фидерлер
- •30 Және 31 тақырыптар. Спутниктік байланыс жүйелеріндегі және байланыс арналарындағы, радиотелескоптағы жергілікті және космостық антенналар сегменті.
- •30.1. Спутниктік және космостық радиобайланысқа арналған антенналар
- •30.2.Радиотелескоптар
- •31.1. Антенна түрлері
- •31.3.Тюнерлер Аналогты ресивердің құрылымдық схемасы
- •Сандық ресивердің құрылымдық схемасы. Структурная схема цифрового ресивера
- •Кейінгі ұрпақтың спутникті ресиверлері.
- •Scpc жерсеріктік байланыстың классикалық технологиясын Mesh толықбайланысты жерсеріктік желімен салыстыру талдауы
- •Бөлінген жерсеріктік арналар
- •Толықбайланысты жерсеріктік желілер
- •1.3 Қр агроөнеркәсіптік кешеніне бейнеконференция ұйымдастыру үшін Mesh жерсеріктік желісін пайдаланудың түсіндірмесі
С урет.29.28. Балласттық кедергілерімен жолақты үштармақ
1 иіннен А және В электрлік қашықтығына дейін тең резистор қосылған, 1 иіні қозғанда А және В нүктесіне бірдей потенциалдар орнатылады және резистор арқылы ток болмайды, яғни резистор 1 иіннен 2 және 3 иіндеріне қуаттың беріліміне әсер етпейді. 2 иін қоздырылған кездегі қуат 3 иінге екі жолмен түседі: резистор арқылы және екі төрттолқындың трансформатор арқылы, яғни 3 иінінде екі толқындар қозады. Осы толқындардың бірдей амплитудасы Rбал резистор шамасының таңдауымен қамтамасыз етіледі. Егер А және В нүктелер арасының қашықтығын толқын ұзындығына жеткілікті аз етсек (әдетте трансформаторлар олардың соңына қосылуға иіледі), онда 3 иіндегі толқынның фаза бойынша жылжуы, әр түрлі жолдан өтуші толқынның π-ге жақынырақ болады. Сондықтан 3 иіндегі толқындар бір-бірін қалпына келтіреді және 2 иіндегі қуат 3 иінге түспейді, ол ішінара 1 иінге келеді және ішінара резисторда шашылады. Үштармақтың толықтай келісімі үшін және 2 және 3 иіндері арасындағы нағыз шешімі үшін олардың параметрлерін келесі формула бойынша алуға болады:
;
;
және
.
Осында
толқындық кедергілер кез келген иінге
түйістіруші сызық еркін таңдалған болуы
мүмкін. Бірдей бөліну жағдайындағы
қуаттар m=1
болғанда және Za1=ZB2=ZB3=ZВ
,
және
шығады.
Егер Ze1=ZB2=Ze3=Za өтуші сызықтардың (т≠1) бірдей емес бөлінуі кезінде бірдей толқындық кедергілерімен қамтамасыз ету керек болса, қосымша төрттолқындық трансформаторлар қолданылады (.29.29 сурет).
Қарастырылатын
сызбадағы иіндердің шынайы келісімі
және шығыс иіндеріндегі тек есептегіш
жиілігінің шынайы шешімі, барлық
трансформатор үшін λ0/4
ұзындығы болады. Бұдан бөлек, қарастырылатын
үштармақтар берілген m қатынасындағы
кіріс сигналдарының бөлінуін және
синфазалық шығыс сигналдарының кез
келген жиілігінің жұмыс диапазонын
қамтамасыз етеді.
Сурет.29.29. Қосымша төрттолқындық трансформаторларымен жолақты үштармағы.
29.5. Фазаайналдырушылар
Фазаайналдырушылар –бұл электртолқындарының олардың кірісіне түсуші фазаның өзгерісі үшін қызмет етуші құрылғы.Тәжірибеде өтуші және шағылдырғыштық фазаайналдырушылар қолданылады.
Өтуші фазаайналдырушылар екіиіндік құрылғы болып табылады. Шынайы жағдайда осындай құрылғы кірістен шығысқа қарай шағылусыз және өшірілусіз, тек Δφ фазалық жылжумен ғана электрмагниттік толқын өтуі тиіс.
Шағылдырғыштық фазаайналдырушылар біриіндік құрылғы болып табылады, шынайы жағдайда оның кірісіне түсуші электрмагниттік толқындарды толықтай көрсетеді. Осыдан шағылдырушы толқынның фазасы түсуші толқынның фазасына қатысты Δφ-ге өзгереді. Фазаайналдырушы енгізген фазалық жылжу, тіркелген немесе басқаурыш болуы мүмкін. Реттегіш фазалық жылжу фазоайналдырушыда Δφ шамасы бірқалыпты (бірқалыпты немесе аналогтық фазоайналдырушы) немесе секірмелі (дискретті фазоайналдырушы) түрде өзгеруі мүмкін. Әдетте енгізуші фазалық жылжуды басқару механикалық немесе электрлік жолмен іске асырылады.Механикалық фазоайналдырушыдаға енгізуші фазалық жылжу бөлек элемент құрылымын ауыстыру салдары арқылы, ал электрде – берілетін электрлік сигналдарың әсерімен жүреді. 1 сызық ұзындықтың берілім кескіні,яғни өтетін электрмагниттік толқын Δφ = 2πl/λ фазалық жылжуды алатындықтан, қарапайым фазаайналдырушылар дың кіріс түрі болып табылады.Δφ өзгерісі үшін l кесіндінің ұзындығын өзертуге болады немесе шектік кескіндегі фазалық жылдамдықтың шамасын өзертуге болады, яғни кесіндінің l/λ электрлік ұзындығын өзгерту,ал 29.30 суретте коаксиалды сызық негізінде құрылған бірқалыпты механикалық фазаайналдырушылар ының өту сызбасы бейнеленген.
Сурет.29.30. Бірқалыпты механикалық
фазаайналдырушылар ының өту сызбасы
Қозғалмалы бөлікті ауыстыру кіріс және шығыс құрылғыларында сызықтың ұзындығының өзгеруіне әкеледі. Сыртқы және ішкі өткізгіштерде тайғанаушы байланыста өтуші толқын шағылысын алдын алуға, қозғалмалы бөліктің орналасуына тәуелсіз барлық сызық қималарының бірдей толқындық кедергілерін қамтамасыз ету керек. Тізбектей қосылған қысқа кескіндердің М коаксиалды сызықтың толқындық кедергілердің үлкен шамасын ZB қарағанда, коаксиалды сызықтың ішкі және сыртқы өткізгіштерінің диаметрінің өзгеруі секірмелі түрдегі орында шағыстыруды орнына келтіру үшін қамтамасыз етіледі. Осындай кесінділердің эквиваленті сызбасы тізбектей қосылған индуктивтілік болып табылады, металдық өткізгіштердің әр түрлі өлшемдерімен коаксиалды сызықтың түйіскен жерінде эквивалентті сызбадағы сыйымдылық әсерін қалпына келтіру үшін шамасы таңдалады.
Сызық кесіндісімен таралушы толқынның фазалық жылдамдығын өзгеруін, осы кесіндіні толықтырушы ортаның параметрлерінің өзгерісі көмегімен өзгертуге болады. Сызық кесіндінің ұзындығын өзгертпей, осыдан енгізуші фазалық жылжуды өзгертуге болады. Н10 толқыны таралатын тікбұрышты толқынсуға толқынсу бүйур қабатына параллель диэлектрикті пластина l ұзындығымен ендірілсін (29.30 сурет). Кескінді кішірейту үшін пластина соңы сүйірленеді. Осы жағдайда пластинаны құраушы толқынсудың ауданында, электрмагниттік толқындардың құрылымы өзгергенімен де, электрмагниттік өріс пластинаның ішінде пайда болады. Бұдан қуаты бөлігі пластина ішіне, ал қалғаны ауа сыртына көшіріледі. Осыдан толтырылмаған Vф0 толқынсудың тараушы толқынына қарағанда , бұл тараушы толқынның жылдамдығы толқынсу ауданындаға Vф –тен аз болады. Толқынсудың пластинасымен толқынның фазалық жылдамдығын есепетеген кезінде, егер ондағы ε тиімді εrэф= Vф0 /Vф диэлектриктің қатысты өтімділігіне ауыстырса, бұл құбылысты ескеруге болады. Тікбұрышты толқынсудың толқынынның талдауы көрсеткендей, εr пластинасы және оның жуандығы арқан сайын, εrзф артады. Бұдан бөлек, Е векторының амплитудасы Н10 толқыны кең қабырғалы толқынсу бойымен синусоидалық заң өзгерендіктен, онда қашықтықты пластинадан тар қабырғаға өзгерте, шамамен 1-ден (пластина тар қабырғаға жақын орналасан ондағы Е векторының амплитудасы нөлге жақын, сондықтан пластина пластина ішінен өтетіні толқын қуаты нөлге тең) кейбір εrзф (пластина кең қабырға ортасында орналасқан, ондағы Е векторының амплитудасы максималды, сондықтан пластинаның ішінен өтетін толқын энергиясы да максималды) максималды шамаларға өзгертуге болады. Бірқалыпты толқынсудың фазаайналдырғышының құрылымы аттенюатордың құрылымына жақын және одан тек диэлектрикті пластинадағы фазаайналдырғышта жұтушы қабаттың болмауымен ерекшеленді (29.12 суретке қара). Пластинада тар қабырғаға дейін қашықтықты бірқалыпты өзгерте, енгізетін бірқалыпты фазалық жылжуды өзгертуге болады. демек көбірек шамасы пластинаны толқынсудың кең қабырғасының ортасына ауыстырған кезде.
Фазаайналдырушылар электрлік басқарумен ТЖЖ коммутациялық диодтарда, магниттелген ферриттерде немесе сегнетэлектрлік элементте орындалуы мүмкін. Коммутациялық диодтағы дискретті фазаайналдырушылар көбірек тарлуды алады. Микрожолақты берілім сызығы және жартылайөткізгіштердің элементтерін қолдану фазаайналдырушылардың құрылымының басылым қабатының немесе ТЖЖ интегралды сызба құрамына қосулы негізінде орындалуға мүмкіндік береді.
Коммутациялық диодтар ретінде әдетте р-i-n-диодтар қолданылады.
Осындай диодтар құрылымы үш қабатты болып табылады(29.31.а сурет.): тесікті қабатымен жақсы өтуші жартылай өткізгіштер арасы (p қабаты) және электронды (n қабаты) өтімділігімен жеткілікті түрде төмен өтімді қабатпен кең (i қабаты) меншікті жартылайөткізгіштің өтімділігіне жақын орналасқан. Диод беті металдандырады және шешімдер ретінде қолданылады. Егер диодқа
Сурет.29.31. р-i-n-диодтар құрылымы
тұрақты кернеу қойса, ауысу деп аталатын, сондай-ақ ауысу көздің плюсі p қабатымен, ал минус n қабатымен, онда i кедергісінң қабаты, яғни осы қабатқа n қабатынан электрондар және p қабатынан тесіктер түсу есебінен барлық диодтар тез қысқарады. Мұндай ауысуды түзу деп атайды. Диодқа кері ауысу кезінде (n қабатымен ауысу көзінің плюсі қосылған) диодтар кедергісі тез өседі, қаншалықты барлық тұрақты кернеу i қабатқа қосымша болса, мұндағы бұл қабаттан еркін зарядтардың жойылуына әсер етуші күшті электр өрісі құрылады.
Сондықтан егер диодқа біруақытта жоғары жиілікті сигналдың жеткілікті аз ауыспалы кернеуінің ауысуын қосса, онда соңғы диод үшін өзін ауысудың полярлық тәуелділігімен әр түрлі ұстайды: түзу ауысудағы бірнеше диод R+ аз активті кедергіге ие (Ом) және оның аз эквивалентті сызба түрінде көрсетуге болады (29.31.б сурет), мұнда диодтың шығару индуктивтілігін ескереді; кері ауысуда диодтың активті кедергісі жеткілікті көп (бірнеше кОм) және оны эквивалентті сызба түрінде көрсетуге болады (29.31.в сурет), мұндағы осы күйде С1 диодтың жалпы сыйымдылығын ескереді (әдетте С1 = 0,3...1 пФ шамасы). Қазіргі уақытта әр түрлі берілетін қуат деңгейі кезінде әр түрлі берілім сызықтарының түрлерінің жұмысы үшін арналған p-i-n диодтарының көптеген құрылымы әзірленген. p-i-n диодтарының негізінде бір кіріс және бірнеше шығыс иіндері бар, қосқыш құрылғылардың сызбасы құрылады. p-i-n диодтарға тура немесе кері ауысуды қойғанда, қосқыштың кірісінде, толықтай бір немесе кез келген шығыс иінінен, жоғары жиілікті сигнал алуға болады.
Диодтың параллель қосылған қосқыштардың сызбасы бар. p-i-n диодтағы өтпелі дискретті фазаайналдырушылардың құрылымын қарастырамыз. Бұл құрылғыда бір немеес бірнеше p-i-n диодтарды басқарушы сигналдың әсерінің шешімі ретінде, тараушы толқындардың оның амплитудаларының өзгертуінсіз енгізілетін фазалық жылжудің жүгіртпелі түрдегі өзгеріс пайда болады. Ереже бойынша, осындай фазаайналдырушылар енгізуші фазалық жылжуды 0-ден 2π-ге дейінгі δφ үзіліспен өзгертуге мүмкіндік береді. Осыдай әр түрлі фазалық күйдегі сан р=2π/δφ, ал енгізуші фазалық жылжудың күйі Δφk =kδφ, где к= 0,1…, р-1 тең болады. Фзаайналдырушыларды мысалы, өтпелі фазаайналдырушылардың m каскадты байланыс түрінде құруға болады (29.32 сурет.), олардың ішіндегі әрқайсысының екі мәні ғана енгізуші фазалық жылжуды 0 немесе π/2q-1, мұндағы q= 1, 2,…m. құрады. Каскад санын m= log2 [2π/Δφ]. формула бойынша анықтауға болады.
Сурет.29.32. Каскадное соединение m өтпелі фазаайналдырушылардың каскадты байланысы
29.33 суретте дискретті фазаайналдырушылардың қосушы сызық кесіндісінің негізіндегі эквивалентті сызбасы көрсетілген.
Сурет.29.33. Дискретті фазаайналдырушылардың қосушы сызық кесіндісінің негізіндегі эквивалентті сызбасы
Сызба енгізуші фазалық жылжудың екі мәнін қамтамасыз етеді. Ол
негізгі сызыққа екі екіарналы қосқыштардың p-i-n диодтардың көмегімен қосылған l1 және l2 әр түрлі ұзындықтағы екі сызық кесіндісінен тұрады. Егер D1 және D2 диодқа түзу, D3 және D4 диодтарға кері ауысу жалғанса, онда фазаайналдырушыладың кірісінен жоғарыжиілікті сигнал оның шығысына l1 кесіндісі арқылы, ал барлық диодтардың ауысу өзгерісінде l2 кесіндісі арқылы түседі. Бұл жағдайда диодтарда енгізілетін фазалық жиіліктің ауысу кезінде 2π(l2-l1)/λ шамасы өзгереді, демек кесіндінің ұзындығын таңдай, талап етілген енгізуші фазалық жылжудың мәнін қамтамасыз етуге болады. Өтпелі фазаайналдырушылардың р-i-n диодта, енгізуші фазалық жылжудың тек екі мәнін қамтамасыз етуші басқа да сызбалары бар.
