Ádebiyat 8-kl
.pdfTawǵa qarap xalıq kele baslaǵan,
Mine jerge túser emes taslaǵan.
Tamashaǵa tawǵa kelgen xalıqtan,
Kórinbeydi asqar taw da alıstan.
Alisher Nawayı lirikalıq qosıqlar menen bir qatarda kóp ǵana epikalıq shıǵarmalar jazadı. Bulardıń arasında 1482— 1485jıllarda jazılǵan «Hamsa» (Bes kitaptan ibarat dástan), 1499-jılı
jazılǵan «Lisanut tayr», «Quslar |
tili» |
shıǵarmaları ayrıqsha orındı |
|||
iyeleydi. |
Ásirese, shayırdıń |
«Hamsa» |
shıǵarması |
Alisher |
|
Nawayınıń dańqın pútkil álemge tanıttı. |
|
|
|||
«Hamsa» jazıw Kúnshıǵıs ellerinde burınnan-aq bar |
dástúr |
||||
bolıp, «Hamsa» dóretiwge eliwden artıq |
shayırlar qatnasqan |
||||
bolsa da, |
bul baǵdarda tek |
tórt |
adam |
ǵana pútkil |
dúnyaǵa |
belgili bolǵan. Bulardan eń birinshi mártebe kórnekli ázerbayjan shayırı Nizamiy Ganjaviy (XII ásir) «Hamsa» jazıwdı baslaǵan bolsa, bunnan eki ásir keyin hind elinde Hısraw
Dehlaviy, Nawayınıń zamanlası kórnekli parsı-tájik shayırı
Abdiraxman Jámiy hám Alisher Nawayı da «Hamsa» |
dóret- |
||||
ken. |
Bul |
«Hamsa»lar, negizinen, |
bir derekke |
tiykarlanǵan |
|
bolsa |
da, |
lekin, olardıń hárbiri |
bir-birinen |
parıq |
qıladı. |
Sebebi, hárbir shayırdıń «Hamsa»sında jaratılǵan obrazlarda shayırlardıń jasaw dáwirine qarap ádewir ózgesheliklerge iye bolǵan. Bul jaǵdaylar kóbirek Xısraw, Bahram, Farhad hám Shiyrin obrazlarında ádewir kózge taslanadı. Bunnan tısqarı Nizamiy, Dehlaviy, Jámiyler Hamsanı parsı tilinde jazǵan bolsa, Alisher Nawayı túrkiy tilinde jazadı. Nawayı «Hamsa» jazǵanda da ózinen aldın ótken ustazlarına úlken húrmet penen qaraydı. Eń birinshi mártebe «Hamsa» jazıp qaldırǵan
Nizamiy Ganjaviydi alǵıslap:
Emes ańsat, bul zaman ishinde turmaq,
Nizamiy pánjesine pánje urmaq,
— dep ayta kelip, «Hamsa» avtorları bolǵan úsh ustazına da úlken minnetdarshılıq bildirmekshi boladı, yaǵnıy:
Jollasa bul jolda Nizamiy jolım,
Qollasa Hısraw menen Jámiy qolım,
— dep jazıp, bul húrmetli ustazları aldında bas iyedi.
331
Nawayı bul ájayıp «Hamsa»nı jazıwda óz ustazları sıyaqlı bes kitapqa bóledi: 1. «Hayratul-abrar» (Jaqsı adamlardıń hawlıǵısıwları), 2. «Farhad hám Shiyrin», 3. «Láyli hám Májnún», 4. «Jeti ıqlım», 5. «Saddi Iskandariy» (Iskender diywalı). Bul besewi de tematikalıq jaǵınan basqa Hamsalarǵa oǵada jaqın. Biraq Nawayı bul temalardı ózinshe rawaj-
landırǵan. Nawayınıń «Hayratul-abrar» |
dástanı |
óz |
zamanına |
||||
bolǵan |
filosofiyalıq |
kózqaraslarında |
payda bolǵan. |
Sonıń |
|||
ushın da, onı filosofiyalıq, |
social-ekonomikalıq, |
tárbiyalıq |
|||||
máseleler tiykarında bahalaw múmkin. |
|
|
|
|
|||
«Láyli hám Májnún», «Farhad hám |
Shiyrin», |
«Jeti |
ıqlım» |
||||
da ıshqı-muhabbat máseleleri menen |
birgelikte |
ádalatlı |
hám |
||||
ádalatsız |
patshalar |
obrazı |
menen ushırasamız. |
Álbette, bul |
|||
dástandaǵı syujetler Kúnshıg'ıs ellerine burınnan-aq kóp tarqalǵan arablardıń «Qays hám Láyli», Mısr hám Assuriyanıń
«Jeti |
gózzal», «Mehribanıw |
hám Shiyrin» qıssalarınan alın- |
ǵan. |
Solay bolsa da, bul |
obrazlardı Nawayı óz dáwirine |
ádewir jaqınlastıradı. Usınday sebepler menen hár Hamsa da
patshalar |
obrazları hár |
qıylı |
beriledi. Hısraw menen Bah- |
||||||||||
ram. Bahram geyde |
ádalatlı, |
geyde |
ádalatsız |
bolıp |
kórinedi. |
||||||||
Ashıqlar obrazında da tap sonday ózgeshelikler bar. |
|
|
|
||||||||||
Al, |
Farhad |
obrazı |
bolsa, |
«Hamsa»da |
pútkilley |
jańa |
|||||||
obraz. Bul erte dáwirdegi |
qıssalardıń |
hesh |
birewinde |
de |
joq. |
||||||||
Sonıń ushın da, Nawayı bul |
obrazdı sol |
waqıttaǵı |
Xorasan- |
||||||||||
daǵı suw |
tamtarıslıǵı |
sebepli |
ózi |
oylap |
tapqan |
háreketshil |
|||||||
obraz |
sıpatında |
súwretlegen. |
Ol |
xalıq arasınan shıqqan |
ápi- |
||||||||
wayı hám ádalatlı, opadar hám batır jigit sıpatında |
sáwle- |
||||||||||||
lengen. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Sorawlar hám tapsırmalar:
1. Dástanda miynetkeshlik, haqlıq, hadallıq qalayınsha óz súwretleniwin tapqan?
2. Farhad Shiyrin menen qay jerde ushırasadı?
3. Shiyrin neni árman etken edi?
4.Farhad Shiyriniń ármanın orınlaw ushın qanday isti orınlawǵa kirisedi?
5. |
Farhad qalayınsha tastan saray salıwǵa |
erisedi? |
6. |
Dástandı oqıń «Miynet baxıt keltirer» |
temasında gúrriń jazıń. |
332 |
|
|
ÁDEBIYAT TEORIYASÍNAN MAǴLÍWMAT
ǵázzel, muxammes, rubayı haqqında túsinik
ǵázzel (arab sózi) — Kúnshıǵıs xalıqlarınıń poeziyasında
súyiwshilik |
mazmundaǵı lirikalıq |
qosıq. |
Ǵázzel |
eń |
dáslep |
|||||||||
arablarda VII ásirdiń basında payda bolǵan. Onıń |
tiykarǵı |
|||||||||||||
mánisi «sırlasıw» degendi ańlatadı. Burın |
|
ǵázzeller |
|
tarlı |
||||||||||
ásbaplardıń járdemi menen atqarılatuǵın bolǵan, |
bul |
qásiyet |
||||||||||||
búgingi kúnge shekem saqlanǵan. Ulıwma |
|
Kúnshıǵıs |
|
poe- |
||||||||||
ziyasında ǵázzeller, romans dep atalatuǵın |
súyiwshilik |
lirika- |
||||||||||||
sına júdá jaqın. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Ǵázzellerdi Orta Aziya xalıqlarınıń ádebiyatında |
óziniń |
|||||||||||||
joqarı dárejesine |
jetkergen Hafız, |
Lutfiy, |
Nawayı |
hám |
t.b. |
|||||||||
shayırlar |
boldı. |
Ǵázzel |
birneshe |
báytten |
|
turadı. |
|
Olardıń |
||||||
ulıwma sanı on ekiden aspawı kerek, rifması: |
aa |
ba |
va |
ga |
||||||||||
hám t.b. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ǵázzel áweli ıshqı-muhabbat qosıǵı sıpatında |
payda |
bolsa |
||||||||||||
da, Nawayı |
dáwirinen XIX |
ásir |
aralıǵında |
|
onıń |
tematikası |
||||||||
keńeydi. Ǵázzel filosofiyalıq oy-pikirdi, aqıl-násiyat, |
|
hátteki |
||||||||||||
satiralıq |
mazmundı beretuǵın janrǵa |
aylanıp |
ketedi. |
Buǵan |
||||||||||
XIX ásirdegi ózbek shayırları Muqimiydiń, Agahiydiń, |
Fur- |
|||||||||||||
qattıń ǵázzelleri mısal bola aladı. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
Muxammes |
(túrk |
sózi |
beslik) — túrk |
tilles |
xalıqlarında |
|||||||||
bes qatardan |
on |
bes, |
on |
altı |
buwınnan |
turatuǵın |
qosıqtıń |
|||||||
forması. Ol Nawayı, Maqtımqulılardıń shıǵarmalarında da ushırasadı. Bul formanı qaraqalpaq ádebiyatında eń dáslepki qollanıwshı shayırdıń biri — Ájiniyaz. Muxammes qaraqalpaq
ádebiyatında «muxalles» atı menen belgili. Bul |
formanı |
Ájiniyaz Shıǵıs poeziyasın tereń úyreniw hám |
ózlestiriw |
arqalı iyelegen bolıwı kerek. Óytkeni, Ájiniyazǵa shekemgi qaraqalpaq shayırlarında bul forma ushıraspaydı, shayırdıń
qaraqalpaq |
poeziyasındaǵı |
bul |
kirgizilgen muxalles |
forması |
||
naǵız poetikalıq jańalıq bolıp tabıladı. |
|
|
|
|||
Muxalles |
qosıq qurılısı |
boyınsha |
aruz |
ólsheminde |
jazılatu- |
|
ǵın lirikanıń |
bir túri. Ol |
bes |
qatardan |
ibarat birneshe bánt- |
||
lerden turadı, aaaaa-bbbba-vvvva-gggga tárizinde uyqasadı.
333
Ǵázzeller qanday tematika hám mazmunǵa iye bolsa, muxammesler de sonday tematika hám mazmundı sáwlelendiredi. Mısalı, Ájiniyazdıń «Shıqtı jan» muxammesinen mısal keltireyik:
Kóp sálem mendin biradar, ashnayıw duw jáhán, Shiddatiy ruzıy judalıqdur qıyametdin yaman,
Altı san alashnı gezdim, tapmadım namiw-nıshan,
Inshalla, gúzge bararman, bolsam aman,
Ah dariyǵa, waq dariyǵ, mıń sanı árman shıqtı jan.
Rubayı (parsı sózi, tórtlik) — Kúnshıǵıs xalıqlarınıń poe-
ziyasında tórt qatardan turatuǵın qosıqtıń |
túri. Álbette, tek |
|
tórt qatar qosıqtan quralǵanlardıń bári rubayı |
bola |
bermeydi. |
Rubayı mazmunı boyınsha kóbinese filosofiyalıq, |
didaktika- |
|
lıq, geyde ashıqlıq temalarındaǵı oy-pikirlerdi beredi. Onda oypikirlerdi oǵırı ıqsham hám ótkir etip jıynaqlap beriw, aqıl-násiyat
beriwshilik sıpat, |
geyde |
astarlı |
mánilerdiń de kúshliligi |
anıq |
||||
kózge |
taslanadı. |
Kompoziciyası |
boyınsha shártli túrde tórt |
|||||
qatardan ibarat boladı hám usı |
tórt |
qatarda |
juwmaqlanǵan |
|||||
tema, ideya beriledi. Usı tórt |
qatar qosıq óz aldına pútin bir |
|||||||
ádebiy shıǵarma sıpatında kózge taslanadı. |
|
|
||||||
Rubayınıń hárbir qatarı kópshilik jaǵdaylarda |
juwmaqlan- |
|||||||
ǵan oy-pikirdi bildiretuǵın |
óz |
aldına |
sintaksislik |
forma |
(gáp) |
|||
bolıp |
keledi. Rubayılar kóbinese |
aaba yamasa aaaa |
túrinde |
|||||
uyqasadı.
Parsı-tájik ádebiyatınıń kórnekli wákili Omar Hayyam rubayısınan bir mısal keltireyik:
Dúnyanıń maqsetli gáwhar tasımız, Aqıldıń kóziniń aq qarasımız, Jáhándi dóńgelek saqıyna desek.
Áne sonıń jalt-jult etken qası biz.
Rubayılardıń ájayıp úlgileri Rudakiy, Hafız, Omar Hayyam sıyaqlı t.b. danıshpan shayırlardan miyras bolıp qaldı. Ulıwma rubayı shayırdı ıqshamlıqqa, jıynaqlılıqqa úyretedi.
334
|
|
|
ABDULLA ARIPOV |
||
|
|
|
(1941 — 2016) |
||
|
Abdulla Aripov 1941-jılı 21-martta |
||||
Qashqadárya |
wálayatı Koson |
rayonı- |
|||
nıń |
Nekuz awılında tuwılǵan. 1958- |
||||
jılı |
ulıwma |
bilim beretuǵın |
mektepti |
||
altın medal menen tamamlaydı. 1963- |
|||||
jılı |
Tashkent |
mámleketlik |
universiteti- |
||
niń |
jurnalistika |
fakultetin |
pitkergennen |
||
soń, 1963 — 1974-jılları baspasózde |
|||||
isleydi. 1974 — 1980-jılları «Sharq |
|||||
yulduzi» hám |
«Gulxon» |
jurnallarında, |
|||
1980 — 1985-jılları Ózbekstan Jazıw- |
|
|
shılar awqamında juwaplı lawazım- |
|
|
larda, sońınan Ózbekstan avtorlar huqıqın |
qorǵaw |
mámle- |
ketlik komitetin basqaradı. |
|
|
A. Aripov «Húrmet belgisi» ordeni hám |
Hamza |
atındaǵı |
mámleketlik sıylıqtıń laureatı. 1981-jılı qosıq penen jazılǵan «Hákim hám ájel» dástanı ushın Ózbekstan Mámleketlik
sıylıǵına, 1990-jılı dóretiwshilik xızmetleri |
ushın |
Ózbekstan |
|||||
xalıq shayırı», 1988-jılı |
«Ózbekstan |
Qaharmanı» |
húrmetli |
||||
ataqların alıwǵa miyasar |
boldı. |
Shayır |
Ózbekstan |
Respublika- |
|||
sı gimniniń avtorı. |
|
|
|
|
|
|
|
Shayır dáslepki qosıqlarınıń birinde «Men jırlayman bul |
|||||||
dúnyada, záberdes |
xalqımdı |
mudam» |
dep |
jırlaǵan |
bolsa, |
||
usınday el-xalıq hám |
Watan tuyǵısı shayır poeziyasınıń ózegi |
||||||
boldı. Hárbir insannıń |
tuwǵan |
anası |
birew |
bolǵanı |
sıyaqlı, |
||
ana Watanı da birew degen ideyanı poeziya tili |
menen |
||||||
bılayınsha tásirli jetkeredi: |
|
|
|
|
|
||
Bul jarıq dúnyada Watan birewdur,
Birewdur dúnyada ana degen de.
Óz xalqınıń quwanıshı menen quwanıp, qayǵısı menen ortaqlasqan shayırdıń kópshilik qosıqlarında ana Watan, xalıq, tuwǵan jer, el, jurt sózleri jiyi-jiyi tilge alınadı. Shayır xalqımızdıń hadal miynet etip, toq jasap atırǵanlıǵına
335
súysinip |
qarasa, |
ayırım adamlarda |
mehir-muhabbattıń, ha- |
qıyqatlıq |
penen |
sadıqlıqtıń joǵalıp |
baratırǵanlıǵına ashınıp |
qaraydı. Usınday adamlarǵa shın kewlinen kúyinip «Aldıńda hásiretli oyǵa talaman, qashan xalıq bolasań, áy sen alaman?» dep jar saladı. Shayırdıń «Bajıxana», «Teńizge»,
«Saratan» sıyaqlı qosıqları miynetkesh xalıqqa bolǵan tereń isenimnen hám xalıqtıń ǵam-qayǵısına sherik bolıp jasaǵanlı-
ǵınan derek beredi.
A. Aripov óz xalqınıń tábiyatına tán bolǵan mehir-mu- habbattı, joqarı adamgershilik pazıyletlerdi ulıǵlap qoymastan, xalıqlar doslıǵı temasında da kóplegen qosıqlar dóretti.
Talantlı sóz sheberiniń «Ármanıstan», «Qazaqstan», |
«Qır- |
ǵız diyarı», «Ózbekstan», «Sawǵa», «Qaraqalpaǵım» |
qosıqla- |
rında xalıqlar doslıǵı hám tuwısqanlıǵı kóterińki ruwxta
súwretlenedi. Mısalı, shayır |
«Qaraqalpaǵım» |
qosıǵında |
ózbek |
|||||
hám qaraqalpaq xalqınıń ázelden dos |
hám |
tuwısqan |
ekenli- |
|||||
gin maqtanısh sezimleri menen jır etedi. |
|
|
|
|
||||
Shayırdıń tuwısqan ellerde, |
hátteki |
shet |
ellerde |
|
bolǵan |
|||
saparları bazıbir |
lirikalıq |
qosıqlarına |
jańa |
mazmun, |
jańa |
|||
tema alıp keldi. Endi shayır |
tek |
ǵana óz |
xalqınıń |
emes, |
||||
jáhán xalqınıń quwanıshlı hám |
qayǵılı |
ómirin óz |
júreginen |
|||||
ótkerip jazıwǵa umtıldı. |
|
|
|
|
|
|
|
|
Shayırdıń qaysı qosıǵın alıp qarasaq ta, |
filosofiyalıq oy- |
|||||||
pikir menen birge |
lirikalıq |
sezim |
sulıwlıǵı |
qarısıp |
ketkenli- |
|||
gin kóremiz. Shayırdıń «Ózbekstan», «Munajattı tıńlap», «Áwladlarǵa xat», «Oylarım», «Báhar», «Sen báhardı saǵınbadıń ba?», «Birinshi muhabbatım», «Júzbe-júz, «Otello», «Gúz», «Saratan», «Teńizge» h.t.b. qosıqları kórkemligi hám oy-pikir- leriniń tereńligi menen házirgi ózbek ádebiyatında klassik shıǵarmalar sıpatında joqarı bahasına iye boldı.
|
A. Aripov |
awdarma |
tarawında |
da |
kóbirek |
qálem |
terbe- |
||
tip |
kiyatır. Ol |
dúnya |
ádebiyatı |
dúrdanalarınan |
Pushkin, |
||||
Shevshenko, Nizamiy Genjaviy, Qaysın Quliev, I. |
Yusupov |
||||||||
sıyaqlı birneshe |
talant |
iyeleriniń |
shıǵarmaların |
hám |
|
Dante- |
|||
niń |
«llahiy |
komediya» |
shıǵarmasın |
ózbek tiline awdaradı. |
|||||
Usı shıǵarmanıń awdarmashısı sıpatında bir neshe |
|
mártebe |
|||||||
Danteniń watanı |
bolǵan |
Italiyaǵa |
barıwǵa hám |
ózi |
|
kórgen |
|||
eldiń tábiyatı, |
mádeniyatı, kórkemlik |
dúnyası |
menen |
jaqın- |
|||||
nan tanısıwǵa miyasar boladı hám usı el haqqında «Búlbúli
336
bar deydi hárqanday bostan» dep atalǵan qosıqlar dúrkinin dóretedi. Shayır ondaǵı tórtliklerinde:
Insan ullılıǵı puldan ziyada,
Eńbegim esh bolmay tolqıp turıppan,
Dante sebep kelip Italiyaǵa,
Húrmetke sazawar bolıp turıppan.
Ómir bar inamın baǵıshlar pútkil,
Pisigin, shiykisin bárin de juttıń, Saparǵa shıqsań da, qayda barsan da,
Óz jurtıńnıń atın azada tuttıń.
— dep ómir tájiriybesine súyene otırıp tereń pikir júrgizedi.
NE USHÍN SÚYEMEN ÓZBEKSTANDÍ
Ne ushın súyemen Ózbekstandı
Topıraǵın kózime áylep totıya,
Ne ushın Watan dep jer hám aspandı,
Muqaddes atayman, atayman tánha.
Haslında dúnyada tánha ne zat bar,
Paxta óspeydi me ózge elde ya?
Yaki quyashı ma sewgime sebep?
Aqırı quyashlı ǵoy, pútkil Aziya.
Men, ne ushın súyemen Ózbekstandı?
Baǵların jánnet dep kóz-kóz etemen.
Ne ushın ardaqlayman topıraǵın men,
Súyemen: «Topıraǵıń biybaha Watan».
Haslında topıraqtı ádil tábiyat,
Taqsım áylegen ǵoy, jer júzine teń.
Nege bul topıraq dep jıladı Furqat?
O, Qashǵar topıraǵı, jarlımediń sen?!
Xosh, ne ushın súyeseń Ózbekstandı?
Aytqıl sebeplerin deseler maǵan.
Shayırana gózzal sózlerden aldın,
Men tájim etemen ana xalqıma:
22 — Ádebiyat, 8-klass. |
337 |
Xalqım, tariyx húkmi seni eger de
Máńgi muzlıqlarǵa súrgin qılsa da,
Qarlıqlardı mákan etken bolsań da,
Mehrim bermespedim sol qar, muzlarǵa?
Watanlar,
Watanlar,
Meyli, gúllensin,
Baǵ ónsin máńgilik muzlıqlarda da,
Biraq, jurtım, seni baylıqlarıń ushın,
Súygen perzent bolsa, keshirme hasla!
DÚNYANÍ QÍZǴANBA
Dúnyanı qızǵanba mennen, áziyzim,
Men seniń kósheńnen ótpespen zinhar,
Meniń bul álemde óz aytar sózim,
Hám ózim sıyınar mazarlarım bar.
Dúnyanı qızǵanba mennen, áziyzim,
Sen ishken bulaqtan ishpespen hasla. Sen júrgen tawlarda qalmaǵay izim,
Sen keshken dáryadan keshpespen hasla.
Dúnyanı qızǵanba mennen, áziyzim,
Qálbińdi jaqpasın shubha hám soraq,
Men ózge mánzilge tikkenmen kózim,
Ol seniń shatpańnan júdá hám jıraq.
ILTIMAS
Saǵan bálki ayan, bálki naayan,
Bir ómir hádisin áyleyin bayan,
Meyli suwlar keship, meyli otta jan,
Hárgiz iltimasqa kúniń qalmasın.
Táme degen na'rse dúnyada jalǵan,
Nan berip reńkińdi etedi saban,
Aqılıń pútin bolsa, tórt músheń aman,
Hárgiz iltimasqa kúniń qalmasın.
338
Qasqır emes deyseń adam-adamǵa,
Kózińdi ashıńqırap qara zamanǵa,
Birew atama der, birew anama,
Hárgiz iltimasqa kúniń qalmasın.
Saqawat tamanǵa geyde júz burdım,
Geyde hayran qalıp lal bolıp turdım,
Nardıń iyt aldında shókkenin kórdim,
Hárgiz iltimasqa kúniń qalmasın.
Eh, dostım, deme sen qaydan bul tuyǵı,
Qosıǵım sen ushın bolsın aynaday misli,
Meniń bir ápiwayı filosofiyam usı:
Hárgiz iltimasqa kúniń qalmasın.
AS HÁM TAS
Dúnyanıń isi kóp, bizge saq bol der,
Deyik jıl ótti me — ótti demek jas.
Sen qaysı awhalǵa túser ediń eger,
Jep turǵan asıńnan shıǵıp qalsa tas.
Ǵarsh etip tisińe ol tiygen zaman,
Miyiń shıtnap keter, ot búrker kóziń. Tamsanıp qoyasań bildirmey pinham,
Ózińnen ótkenin bilerseń óziń.
Taǵam ǵoy, nesiybe, náǵmetdur ázel,
Buyırsın hár kimge ózlik asları.
Biraq oylap deymen men geybir máhál,
Nege asımızdıń kópdur tasları.
Abdulla Aripov poeziyasında |
ana watan — Ózbekstan ob- |
|
razı keń hám tereń túrde, óz |
sáwleleniwin tabadı. |
Ana- |
Watanǵa hám miynetkesh xalqımızǵa mehir-muhabbat |
tuyǵısı |
|
shayır dóretiwshiliginiń tiykarǵı |
ideyalıq mazmunın quraydı. |
|
A. Aripov |
ana-watan tuyǵısınıń qanshelli muqaddes, qanshelli |
||
biybaha ekenligin, bul tuyǵını basqa |
heshqanday |
sezimge |
|
almastırıp |
bolmaytuǵınlıǵın shın júrekten jırlaydı. |
Shayır |
|
|
|
|
339 |
«Ne ushın súyemen Ózbekstandı» qosıǵında ózi tuwılıp |
ós- |
||||||||||||
ken, kindik qanı tamǵan tuwılǵan jerin, ana |
Watanın |
eli- |
|||||||||||
xalqın kózlerine súrme |
etip, |
bul |
topıraqta |
ósip-óngen |
hárbir |
||||||||
giyası menen baǵıw-baqshasın jánnet |
mákan |
|
dep biledi. |
Ol |
|||||||||
usı jurttıń sadıq bir perzenti sıpatında |
ana-Watanına |
|
bolǵan |
||||||||||
tereń súyispenshilik sezimlerin beredi. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
Shayırdıń kópshilik lirikalıq qosıqlarına nama jazılǵan. |
|||||||||||||
«Dúnyanı |
qızǵanba» |
qosıǵınıń |
lirik |
qaharmanı |
bul |
dúnya |
|||||||
keń, onda |
meniń |
de, |
seniń |
de óz |
aytar |
sózimiz, |
|
júrer |
|||||
jolımız bar. Sonlıqtan da, dúnyanı qızǵanba |
ol |
maǵan |
da, |
||||||||||
saǵan da jetedi dep jırlasa, «Iltimas» |
qosıǵında |
bolsa |
adam |
||||||||||
balasınıń bir nársege oǵada zárúr |
hám |
mútáj |
bolǵanda |
ǵana |
|||||||||
ekinshi adamnan |
járdem sorap |
iltimas |
etetuǵınlıǵı, |
eger de |
|||||||||
on eki músheń saw, aqıl-esiń pútin |
bolsa, |
birewden |
járdem |
||||||||||
sorap yamasa táme etip jasaǵannan kóre |
hadal |
miynet |
etip |
||||||||||
jasawǵa, ómir súriwge erisiwiń múmkin |
ekenligin |
|
«hárgiz |
||||||||||
iltimasqa kuniń qalmasın» dep atap otedi. |
|
|
|
|
|
|
|
||||||
«As hám tas» qosıǵında insannıń |
ómirde |
hadal |
pák |
ja- |
|||||||||
sawı kerekligi haqqında filosofiyalıq pikirlerin bildiredi. |
|
|
|
||||||||||
Sorawlar hám tapsırmalar: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
1. Ózbekstan xalıq shayırı, Ózbekstan |
Qaharmanı |
A. Aripovtıń |
|||||||||||
ómiri hám atqarǵan xızmetleri haqqında nelerdi bilesiz? |
|
|
|
||||||||||
2. Shayırdıń qanday qosıqlar toplamları |
basılıp |
shıqtı? |
|
|
|
||||||||
3.Shayırdıń «Ne ushın súyemen Ózbekstandı» qosıǵında Watan haqqındaǵı ishki sezimleri qalay sáwlelengen?
4.«Dúnyanı qızǵanba» qosıqlarında qanday filosofiyalıq pikirler sáwlelendirilgen?
5. |
«lltimas» qosıǵında qanday didaktikalıq pikirler orın alǵan? |
6. |
Qosıqlardı oqıp, mazmunın aytıp beriń. |
7.Shayır «As hám tas» qosıǵında astarlı mánide neni aytpaqshı bolǵan?
8. «Watanımnıń bir perzentimen» temasında kishi tekst dóretiń.
9.El-xalıq hám Watan tuyǵısı shayır poeziyasında qalayınsha sáwlelengen?
10.A. Aripov peoziyasınan didaktikalıq pikirlerge mısal keltiriń.
340