Qiriq qiz dastani

Kórset maǵan ǵayratıńdı, kúshińdi.

Giyneń bolsa aytıp qalıń awlaqta,

Men seni tapsırdım xalıq etken haqqa,

Men teńimdi baǵısh ettim jolıńa,

Házirinshe qoymań meni uyatqa.

Belime toltırıp sadaq orayman,

At oynatıp átirapıma qarayman,

Aman-esen paraxatqa shıqqansha,

Dostım sennen ıqtıyarım sorayman.

Ne desem sózimdi qabıl alasań,

Uzaqta jawım bar sapar tartpasań,

Zarımız bar, zorımız joq,

Jan dostım qalay kóreseń.

Astıma minip em saylap Qarager,

Qalmaq zalım biziń ushın talapker,

Sol zalımnan qutqarıwǵa jan dostım,

Dos bolsańız ashıǵıńa járdem ber.

Maydanda tókpeńiz namıs pen arım,

Kórsetkeyli hár kim ishte ne barın,

Men er bilip shalǵayına asıldım.

Ashıǵıńa kómek beriń qaysarım.

Alqıssa sonı aytqan soń,

Batırdıń kewili jay boldı,

Tórt túligi say boldı,

Irza bolıp yarına,

Kewili quwanıshqa toldı.

Adasıp júrgen sorlı edi,

241

Tartıp batır keń joldı,

Eki ashıq sol jerde,

Artıq-kemin aytısıp,

Bir-birine qol berdi,

Hám urıstı, hám tarıstı,

SHıntı menen kewil ashtı,

Pikirlerin aytısıp,

Kúshi dárya kibi tastı,

Qabıl alıp bir birewin,

Wádelesip basın qostı,

SHın dos bolıp batırlar, Margiyaday qaynap yoshtı. At shapqan maydan taqırdı, Etti oyın daqıldı,

Tártip berip qızlarǵa, Birewlerdi aldırdı. Asıǵısta albırap, Atlarǵa erler saldırdı. Belgili sırlar aytpaǵa, SHólde sapar tartpaǵa, Asıǵadı Gúlayım, Elatına qaytpaǵa. Qayǵı-ǵamdı joyıtadı,

Quwanıshı kem-kem artadı, Asıǵısta atlanıp,

On eki ayda aynalıp, Gúlayımday periyzat, Elatına qaytadı,

Qapalı kewili xosh bolıp, Kewilleri yosh bolıp, Neshshe jılǵı intizarı, Ashıǵı menen dos bolıp, Túrkstanǵa qaytadı,

Gúlayım batır bas bolıp,

242

Alla, alla, alla dep,

Dáskirlik etkil pana dep,

Erenler jolım jolla dep,

Atlardı jolǵa saladı,

Tuwǵan elin saǵınıp,

Asıǵısta atlanıp,

Jollarǵa rawan boladı. El saǵınǵan bedewler, Artqı ayaǵın tiredi, Aldıńǵısın keredi. Ór qoyanday oynadı,

Quba úyrektey qalqıdı, Sarıbas quwday sarqadı. Jer tanabın tartadı. Qızlardıń beli taladı,

Sekirgende bedew atlar,

Bir tanap jerler aladı. Attıń jonı qızǵan soń, Polattan suwlıq shaynadı, Saǵrısı tasıp qaynadı, Gáwharday kózi jaynadı. Bir birine jarasıp, Astındaǵı bedewler, Ontórt jasar qızlarday, Jılwa taslap oynadı,

Sol biynede qırıq batır, On kún jollar tartadı. Bayqas etip jolların, Kewiline jayladı. Tajına shegip tulparǵa, Eglenbey sapar tartadı. Kúshi tasıp eleslep,

Mezgilme-mezgil artadı.

Iyini kelgen jerlerde,

243

Dáryalarǵa boyladı,

Qulan jortpas qıyırdan,

Sarıbas quwday sarqadı,

Jol júrip meyiri qanadı,

Sarǵayadı soladı,

Atlanǵalı batırlar,

Jigirma bes kún toladı.

Gahı shawıp, gá jeledi,

Asarlıq jatqan bel edi,

Jigirma bes kún tolǵanda,

Jádde daǵına keledi.

Maydandı jerdiń alabı,

Astındaǵı bedewler,

Tarttı jerdiń tanabın,

Esap etip qarasa,

Xorezmniń oyına,

On kúnlik jol qaladı,

Qıran batır sol jerde,

Gúlayımday batırdan,

Máwlet sorap qaladı.

At shapqan tawdıń qıyaǵı,

Saqtıyanday bar sıyaǵı,

Tasqa tiyip osılıp,

Tulparlardıń tuyaǵı.

Qarshıǵaday qanatlap,

Maydanda segbir saladı,

Tapsırǵan erler amanat.

Jaqsılıqtı etip yad,

Kún kórmegen batır qızlar,

Maydanda qurıp saltanat,

Aman-esen kiyatır,

Bolmadı hárgiz biymurat.

Aldınan gúwlep jel esip,

Elatım dep jannan keship,

244

Qálegen miywasın jesip,

At shabısıp kiyatır,

Maydanda oynap-kúlisip.

Asır-asır tawdıń qarı,

Talqan etti jerdiń júzi,

Esap etse Gúlayım,

Qırıq kún tamam boladı,

Aldına serlep qarasa,

Baydaq, Saydaq kórindi,

Xorezmniń minarı.

Ada bolmas shól edi,

Qırıq kún uday segbir tartıp,

Túye tawına keledi.

Alla baǵın ashadı,

Túrli dártke shól asadı,

Aman-esen Gúlayım,

Eline aralasadı.

Ashılǵan baǵda lalaǵa,

Nalıs qılıp bir allaǵa,

Sáhár waqtı kelip kirdi,

Sarkop degen qalaǵa.

Qırı menen oyına,

Qayǵısı tolıp qoynına,

Talqan etip jahandı,

At oynatıp keledi,

Jańadáryanıń boyına.

Toǵızınshı bólim

Alqıssa qatarında nar edi,

Gúlayımǵa bata almay,

245

Sırtınan intizar edi, Qalmaqlardıń patshası,

Eleksan degen bar edi,

Ólgeyliden shın ashıq, Gúlayımǵa qarıydar edi Ǵubbatil degen qalada, Hesh qolayın taba almay, Moynın sozıp alıstan, Sırtınan xabardar edi.

Elshi salıp araǵa,

Gúlayım elden ketkennen,

Zalım xabardar edi.

Aradan bir ay ótpey-aq,

On bes mıń nókerin aydap,

Noǵaylınıń eline,

Sapar tartıp kelipti,

Aybınarǵa basshı joq,

Qolayın eldiń alıptı,

Qaplap alıp Sarkoptı,

Qalasın buzıp jol etip,

Qaqpasın buzıp gúm etip,

Keregin talap alıptı,

Qast etkenin óltirip,

Hámirine kóndirip,

Awlaqta qutırǵan,

Júdá qurıshı qanıptı,

Arqayınlap qutırǵan,

On kún bir ay jatıptı,

Záwlim salıp basına,

Reyim etpey kóz jasına,

Xalıqtı salıp aldına,

On eki mıń adamdı,

Mal aydatıp ketipti.

Tawıp hár jaqtan qatasın,

246

Opat qılıp ordasın,

Sawdaǵa salıp saw basın,

Buwrabayday atasın,

Túrli bálege shatıptı,

Boz ordasın qulatıptı,

Qulaq salmay nalasına,

Qaq mańlaydan atıptı,

Kepini joq, góri joq,

SHańlaǵında qalıptı,

Onı kórip Gúlayım,

Atasınıń haqqına,

Besh-altı awız tolǵaptı:

Qaray almay ońǵa, solǵa, Topıraq shashıp qırıq mıń qolǵa, SHayday talası barqulla,

Árman menen ólgen atam.

Kópshilikti susı basıp,

Dushpan menen qarsılasıp,

Qas dushpan menen atısıp,

Zorlıq kórip ólgen atam.

Keskir qılısh qolǵa alǵan,

Jawǵa qaytpay samar urǵan,

On kún uday urıs salǵan,

Zorın tawıp ólgen atam.

Maydandı etken tas-talqan, Qarsı dushpanım tókken qan, Ǵapılda bergen shıbın jan, Árman menen ólgen atam.

Qızınıń kúshin kóre almay,

247

Qol qanatıń bir quralmay, Dushpanǵa qılısh uralmay, Ǵapıllıqta ólgen atam.

Dushpan menen qarsılasıp, Taysalmastan oq atısıp, Hám gúresip, hám ayqasıp, Ǵayrat salıp ólgen atam.

Jekkelik kelip jawradıń

Pitpedi maqset-muradıń, Járdemshi bolmay áwladıń, Árman menen ólgen atam.

Suǵanaqlar qolın salıp, Ǵapılda qamawda qalıp, Járdem tappay kúyip-janıp,Zorın tawıp ólgen atam.

Quwıp dushpanlardı shanshıp, Qarsılasıp nayza basıp, Eliń ushın janıń ashıp, Janın qurban etken atam.

Kózge ilmey sini salın. Talap etip dúnya-malın, Xalqı ushın shashıp qanın,Janı qurban bolǵan atam.

Arılmay bastan ǵawǵası, Qalmaqqa júklep gúnasın, Kóre almay bala-shaǵasın, Ármanlıqta ólgen atam.

248

Atımdı qoydıń Gúlayım, Dushpanlar tapıp qolayın, Alǵan qalmaqlar ayıń. Árman menen ólgen atam.

Neshshe kún ayqasıp uday, Abıraylı etpey bir quday, Aqırı bolıptı munday, Ǵapıllıqta ólgen atam.

Perishte aldıńdı sholǵay,

Xalıq etkenim názer salǵay,

Ruwhıń jánneti bolǵay,

Iymanlı bol ǵárip atam

Sonı aytıp Gúlayım, Áńgimesin tuwarıp, Ishten debdiw shıǵarıp, Árman menen tawlanıp, Qalmaqlardıń qorlıǵı, Júregin jaman tırnadı, Ózin ózi óltiriwge, Hesh bir ilaj bolmadı.

Qalada atlar oynattı,

Qırıq qızın basın quraptı

Jayday beli qayıstı,

Názik beli mayıstı,

Basın qurap qızlardıń,

Túrli aqıl oylastı.

Arı kelip arlanıp,

Bólingen qoyday shuwlastı.

Aqılına juwırtsa,

Dártke dártler ulastı.

249

Ne qıların bile almay, Aqılınan adastı. Astındaǵı bedewler, Kókke qarap tuwlastı. Údetti alǵa talaptı, Tumlı-tusqa at shaptı, Kóshelerde dabıl qaqtı, SHıbın janın otqa jaqtı, YAd etti quda barhaqtı, Tayarlandı Gúlayım.

Quwmaqshı bolıp qalmaqtı, Elatına jetkermey, Kegi-óshin almaqtı, Dúnya-malın etip talan,

Opat etip kelse qoldan,

Quwıp jetip jarı joldan, Jelkelerin qıyǵayman. Basshıların qırıp, joyıp. SHalıp qanlarına toyıp, Elek xannıń kózin oyıp, Gellesin kesip alǵayman, Qarsılassa urıp jıǵıp,

Quwıp ókpelerin sıǵıp, Qamap tar jerine tıǵıp, Eline wayran salǵayman, Usı aytqanım bolmasa, Qara jerge kirgeymen dep.

SHárt aytıp Gúlayım,

Qarager atqa minedi,

Qırıq qızdıń bárin jıynatıp, Qatara basın quraptı, Jaqsılıqqa niyetlep.

Oyladı maqset-murattı, Kótergenshe qızlarǵa,

250