Qiriq qiz dastani

Juptı qılǵan bir qudayım

Qashsańız izlep tabadı,

Mıń jıl dozaqqa jaǵadı,

Aytqanına sen júrmeseń,

Isiń nasırǵa shabadı.

Oyla tuwrı jol burınǵı,

Sózin keltiriń orınǵa,

Qarsı bolsań sen qudayǵa,

Ketedi isiń qırınǵa,

Barasań túbinde erge,

Qarsı qılma ulıq pirge

Aytqan sózin qabıl aldım,

Aynalayın Gúlayım,

Atańdı qılma sermende.

Jetiń allanıń dedigine,

Túbinde barasız bir yerge,

SHalabaydı qabıl alsań,

Barasań beyishtiń tórine.

Oǵan kewil bermeseń,

Sen jerkenip tazsha deseń,

Qarsı bolıp payǵambarǵa,

Erteń-bir kún sen óleseń.

Perzentim tilegimdi alshı,

Atańnıń uyatın arshı,

Bul dúnyada jasamaysań,

Bolsań qudayǵa qarsı.

Tıńlasań asıǵıń alshı,

Qulıń bolar shopan — jalshı,

Tazshanı sen qabıl alsań,

Bolasań xalıqqa basshı.

Awır kórme aytqanımdı,

Atańa kewiliń ashshı,

Arzımdı qabıl almasań,

Alıp ketedi uzaqqa,

141

Túseseń qaqpan duzaqqa,

Perishteler aydap barıp,

Saladı saqqar dozaqqa,

Qorlıq-azapqa qanasań,

Halımız qıyın oylasań,

Qudaydıń hámirin buzsań,

Dozaqta mıń jıl janasań,

Dúnyanıń júzin sholayın,

Tappadım qızım qolayın,

Qosıl balam SHalabayǵa,

SHıraǵım ırza bolayın,

Taymasın baǵım qolımnan,

Adastırma qızım jolımnan

Aq otaw saylap tiktirip,

Enshi bereyin kóp malımnan

Senseń kewilimniń toǵı,

Tiymegeyseń ájel oǵı,

Ayıp kórme perzentim, Erli-zayıp burınnan, Babamızdan qalǵan jolı. Keregin eteyin tayın, Túrli báleńnen qorǵayın. Atań kelip basın iydi, Ne qılasań Gúlayım? Alqıssa sonı bayanlap, Ájelge ózin tayarlap.

Qızınıń kewilin awlap,

Buwrabay bir zaman way-way saldı.

Gúlayım bunı esitip, Zar-zar jılap, Kóziniń jasın bulap, Atasınıń sózinen, Júregi suwlap, Miyi aynalıp,

142

Túkleri duwlap,

Ne qılsa da atasınıń,

Kewilin awlap,

Jılay berdi Gúlayım, Atasına sózin tolǵap, Dáwletiń tasqan bay ediń, Tórt túligiń say ediń, Meniń ushın quwanıp, Kewiliń tasqan jay ediń, Men dúnyaǵa kelgende, Qonaq sıylap qoy berdiń, At shawıp mánzil qıyaǵa, Uldan beter ádiwlep, Kórdiń on uldan ziyada, Xalıqqa dabıl tarattıń, Jıynap awzıńa qarattıń, Tolı jurtqa toy berip, Jolıma meniń arnattıń, Bunda ármanım qalǵan joq Ullı toydı basladıń, Toltırıp tabaq shashladıń, Xalayıqtı jıydırıp,

Báriniń kewlin xoshladıń, Bálentten dar qurdırıp, Altın qabaq attırdıń, Jorǵa baylap jolına, Alısqa at shaptırdıń. Qolǵa alıp qolma-qol, Áshirepidey baqtırdıń, Bunnan ármanım qalmadı. Ulıqqa sarpay japtırdıń, Jarasıqlı bolsın dep, Basıma gáwhar taqtırdıń, Beti ayday bolsın dep,

143

Dúrden shıraq jaqtırdıń,

Xalıqtan zıyat bolsın dep,

Atımdı qoydıń Gúlayım,

Bunnan ármanım qalmadı.

Jas qızlardı jıydırıp,

Otırǵızdıń qasıma,

Altınnan ay soqtırıp,

Ildirgizdiń tusıma,

Tenim jerge tiygizbey,

Jetkerdiń jeti jasıma,

Bunnan ármanım qalmadı. Áyne onbir jasımda,

Jawǵan qarday boradım,

Kewilimdi jiberip,

Alamdı shalqıp oradım,

On altıǵa shıqqanda,

Sarkoptan qala salıwdı, Aldıńa kelip soradım. Iqtıyar berdiń ózime, El ishinen qıdırıp,

Qırıq qızdıń basın quradım, Maqsetime jetkerdiń, Bunnan ármanım qalmadı. SHámen gúlim jaynattıń, Dushpannıń ishin qaynattım, Qırıq qız jıynap qasıma, Baǵ ishinde oynattıń, Bunnan ármanım qalmadı. Oylap sońına turaǵım, Jıynap berdiń óz uranım, Qızım batır bolsın dep, Ánjam ettiń at-jaraǵım. Bunnan ármanım qalmadı. On sákkizge shıqqanda,

144

Júyrik atqa mindirdiń,

Júregi óskin bolsın dep,

Qashqan jawdı quwdırdıń,

Moynın sozǵan baylardıń,

Janǵan otın sóndirdiń,

Bunnan ármanım qalmadı.

On toǵızǵa shıqqanda,

Dúnya-malǵa qızbadıń,

Jaya menen pal qoydıń, Ishetuǵın asıma, Neshe baylar at saldı. Jolatpadıń qasıma, Dúnya-malǵa qızıǵıp,

Salmadıń sawda basıma, Bunnan ármanım qalmadı. Ármanu, sherge torlandım, Qattı kettim be, qáyteyin Saǵaǵımnan baylandım, Írza emespen qudayıńa, Iytten beter qorlandım. Sóz benen ishim qarnadıń, Mánisin sózdiń barladım, Bolar isler bolıptı, Íǵbalımdı ańladım, Ozaldan ǵamın jeppediń, Aqıl sorap hesh waqta. Aldıma sirá keppediń, Qorqıp keldiń aldıma, SHopan túwe patshaǵa, Bereyin meni deppediń? Qızıl júzim solıptı, Ómirlikte yadta joq, Bolmas isler bolıptı, Bizge doslar zar jılap,

145

Dushpan bolǵan kúlipti,

Aldı-artın bayqasam,

Paymanamız tolıptı,

Bir iymansız zar jılap, Xalıq etkenge sayıptı, Biylikti alıp dushpanım, Xalayıqqa jayıptı,

Asa ketken bay edim,

Basımnan baǵım tayıptı, Dushpanıńa bildirme, Basıp ketken izińdi,

Ata hámiri, quda hámiri, Tómen qıldıń júzińdi, Iǵbalıma qayılman, Ózi ólim bolsa da, Qabıl aldım sózińdi, Erkimdi berdim qolıńa, Ushırattıń jan ata, Qayǵılı sherdiń molına, Júziń tómen bolmasın, Ómirimdi sarp ettim, Baǵısh ettim jolıńa,

Kewilimdi páske burdım, Gúl edim, ashılmay soldım, Perzentińmen qayılman, Dártińe seniń taq turdım, Gáptiń keyni ulǵayıp, Ketti xalıqqa en jayıp, Atasına wáde berip,

Ketti baǵına Gúlayım. Alqıssa, jolamay altın taǵına, Jalın sharpıp ıǵbalına,

Ne ekenin bile almay,

Gúlayım sıymadı baǵına,

146

Esitip qızınıń sózin,

Buwrabayday ladanıń,

Quwanıshı sıymadı qoynına,

Qudaydan kelgen parızdı,

Qoydı qızınıń moynına. Qarsı bolmay Gúlayım, SHıqtı baydıń ońına, SHalabanday shopannıń, Júredi qarap sońına, Adam arnap aldırdı, YAdına onıń saldırdı, Óz aldına at jollap, Buwrabayday bayıńız, SHopanın xabarlandırdı.

Bolmay hesh bir jánjel-ǵawǵa, Qoy baǵıp Qarsaqlı tawda, Xabarshı bardı at salıp, Tazshaǵa xabar aytıp,

Mınanı aytadı eken:

Kewlińe alma qıylı qal,

Mingen atım Qarajal,

Atańnıń atqan oǵıman,

SHopan jora, qulaq sal.

Namálimdur toǵıń, ashıń,

Dáwran etken qara basıń,

SHopan jora tez ǵamlanıń,

Qabıl boldı kózde jasıń.

Qoy baqtıń shólde udayı,

Jarqırap tuwdı kún, ayıń,

Izime er tezden tur,

Jarılqadı qudayıń,

Tasla qıymay qabaǵıń,

Jayna shobıt penen jabaǵıń,

147

Baxıtlı ayıńız tuwdı,

Kózińdi ash, gúllendi baǵıń.

Neshshe jıl jábir tartqanıń,

Umıttır suwıqqa qatqanıń,

Tur ha zańǵar, tez ǵamlan,

Xalayıq keynińe erdi,

Baǵman baǵıńnan gúl terdi,

Tur ha, tur ha enaǵar,

Maqsetińdi quda berdi,

Bedewdiń jalın taradı,

Maqsetiń dártke jaradı,

Tur ha, tur ha, SHalabay, Qudayıń tuwra qaradı. Tartıldı arnawlı payıń, Turıptı jolıńda tayın, Ashıq boldı sırtıńnan, Baydıń qızı Gúlayım. Attıń jalın ereseń, Aq moynıńa qol salıp, Ashıqlıq dáwran súreseń, Tur ha, tur ha eneǵar, Keynime ereseń,

Tezden barıp atańa, Wákilińdi bereseń.

Arnap keldim men Máten biy, Qızǵa kúyew bolasań, Hasıldan tawıp kiyim kiy, Ashıq boldı Gúlayım, Buwrabayday atańa,

Tezden barıp basıńdı iy. Alqıssa tazıń esitip, Kókiregi taspadı,

Hesh bir quwanısh baspadı, Kewil burıp sózine,

148

Hesh bir kewil qospadı.

Anıqlap qulaq salmadı,

Qarshıǵaday qılǵınıp,

Sulıw qızdıń xabarına,

Sirá tilek bolmadı. Kókirekte qayǵı joq,

Taban tirep, kewili joq,

Ushıp, ushıp quwanbaydı,

Sóz aytadı kek penen dıq mınaday: On bes jıl qulman bul bayǵa Ómirlik shopanman qoyǵa,

Naǵıp qızın beredi eken, Gúnalı bolǵandı qudayǵa. Qılǵan isi yadtan qalmas, Adam esebine almas,

Maǵan neǵıp qız beredi, Anıqlamay barıp bolmas. Ótkinshi bolsań óte ber, Men bayıńa shıp gúnakar, Dártime tiymey kete ber,

SHártin kórmey barıp bolmas. Janımdı kózim qıymaydı, Basımnan ótken islerim. Ishime sirá sıymaydı,

Hár bir qılǵan isleri, Júregimdi tırnaydı, SHártin kórmey barmayman,Maǵan bergen azabı,

Hesh bir nırqqa sıymaydı, Ashıǵan iship tur tulıbına Qurtları tamshılap qoynına Xabarın qızdıń esitip, Qozǵalmadı ornınan. Qılmısım kóp meniń bayǵa

149

Ilayıqpan ba ondayǵa,

Naǵıp ashıq bolıp júr,

Eldi tozdırǵan biyhaya.

Alqıssa Máten biy,

Qattı ashıwı kelip,

Izine qayttı.

Sol máhál kelip, Tazdıń kewlindegi, Ándiysheni bilip,

Buwrabayǵa ne juwap ayttı:

Ishime toltırdı meniń, namıs-ar,

Aldına barıp em boldım gúnakar,

Sózińdi arnap barıp edim tazıńa,

SHopanıńnıń awır, awır sózi bar.

Atqa taqtım tilla marjan sádepti,

Ańlap turman bir jaǵınan kúsh pátli,

Sóziń arnap barıp edim tazıńa,

Aldıma juwırıp kópektey qaptı.

Sen júripseń keshe-kúndiz alla dep,

Kelse boyma ózi salamın berip,

Xabar aytıp barıp edim qasına,

Kópektey taladı atańa nálet.

Miyime xalıq etken bále salmasa,

Tapqan shıǵar qolaylı bap tamasha,

Sasqınlap, aǵajan, qorqpasań boyma,

Bálesi bar zeynim shirigen bolmasa.

Xabar salıp sorasayıq qır oyǵa,

Juwırtayıq kúshti salıp aqıl men oyǵa.

Násiyatım qudaydan bolǵan is emes,

150