Qiriq qiz dastani

Qańǵalap soqlıǵıp jarǵa, Aytalmay sırın adamǵa, Bárhama túsip tabanǵa, Qoydı baǵıp júr edi, Qıya dala tabanda.

Jerdiń júzi tar edi, Káspi xalıqqa jar edi, Káspi menen kár edi,

El aralap pal ashıw, Hasıl kári duwaxan, Zayırlıǵı bar edi, Xalıq awzına jayılǵan, Pástek molla der edi. Mákanı joq, úyi joq,

Awıl qoymay haqlaǵan, Sálem berip úyme-úy, Hárkimniń awzın baqlaǵan, Eki adam urıssa,

Ázzi betin jaqlaǵan, Alıp bárha ońında, Kewilińdi baqlaǵan,

Qorlıq kórgen bar ma dep, Qaraqshı iyttey jalaqlaǵan Izine tússe birewdiń, Qudayınan taptırǵan.

Hár jerge salǵan alǵula, Eki adam urıssa, Esigin jaqlap bárqulla, Hasasın alǵan qolǵa,

Talabı megzer shuǵılǵa, Belgili kári duwaxan, Ataǵın sorasań Pástek molla

Tazdan xabardar edi,

Maydanǵa izlep baradı,

91

Tazshanı tawıp aladı,

Qıya shólde azǵırıp,

Mınaday sóz aytadı:

Alındı hárkimnen ayıń, Segbir tarttım seniń ǵayıń Halıńnan xabardar edim, Jaqsılıq xabar aytayın Silteymen sarras jolıńdı, Jasırmay aytsań oyıńdı, Atım meniń Pástek molla, Maǵan berseń qolıńdı, Aytqanıma ermeseń,

Bir qudadan kórermiseń, Gúlayımdı alıp bersem, Eki yúz qoy berermiseń, Meniń ǵayratıma qansań, Haqıyqat piriń tanısań, Gúlayımdı áperemen, Pir bilip maǵan sıyınsań. Bolsań anıqtan talaman, Atıń tutıp keldim saǵan, Gúlayımdı ápperemen,

Eki yúz qoy berseń maǵan. Dabılıńdı yadtan bildim,

Batırı ataqlı eldiń, SHıǵıp qasasıd duwasın, Ústińe sorawsız keldim, Saǵan kóp kóredi baqıyıl. Sózlerimde joqdur daqıl, Tartınbay sózime erseń, Aytayın hár túrli aqıl. Tartıp úyretiw aǵadan, Ala ketpeseń jaǵadan, Mártlik etip sen tabınsań,

92

Baxtıń ashılar saǵadan. Tazsha onı esitip,

«Jaqsı sóz—jarım ırıs» degen,Tazdıń aqılın aladı,

Kewil berip awalandı, Palkerdiń sózin esitip, Ushıp-ushıp quwandı, Zıǵırdanı qaynadı, Eshitip mına awhaldı, Keregiń seniń qoy bolsa, Al jora dep qozǵaldı, Hasılıńdı ayt diyip, Juwırıp kelip qol aldı, Quwqıllıǵın asırıp, Túrli hiyle qollandı,

Ayırılmas dostım sen diyip Tekserip aqıl soradı.

Keyinine eremen,

Bolar istiń barlıǵın, Men qudadan kóremen, Íras bolsa aytqanıń,

Ne tileseń beremen,

Ne qılsań da jorajan, Gúlayımǵa qostar et. Eshteme kelmey qolıńnan, Bolıp júrme qara bet. Kerek bolsa saǵan qoy, Áne házir aydap ket. Onday iske jetse halıń, Saz bolsa hár túr quralıń, Ayrılmastay dos boldım, Qızǵanbayman bay malın. Kóp bolsa sende aqıl-oy, Men bereyin tamasha toy,

93

Gúlayımdı súydirseń,

Júdá bereyin eki yúz qoy.

Attıń basın tartpay shap,

Jora hár túrli aqıl tap,

Eki yúz qoy bereyin,

Gúlayımday sulıwǵa,

Tez barıwdıń ǵamın et.

Erkimdi berdim qolıńa,

Ildirme dushpan torına,

Seniń menen dos boldım,

Eki júz qoy jolıńa,

Aldım biyik, artım jar,

Aynalarǵa jerim tar,

Jasırmay ayt jorajan,

Qanday aqıl sóziń bar.

Alqıssa onı esitip,

Pástek molla ne dedi:

Qıyın eken sendegi hal,

Sezbesin sırıńdı

Kók jal,

Sırımdı saǵan aytayın,

SHalabay dostım qulaq sal.

Maqsetińe jeterseń,

Sózlerimdi qabıl al,

Burın sende qastım joq,

SHını dospan biymálel,

Qayırı joq, zakat joq,

Baydıń malı bizge hadal,

Iske asır oyındı,

Aytqan násiyatımdı al.

Kúni-túni sen baqlap,

Buwrabaydan xabar al.

94

Bay biyǵapıl jatqanda,

Mınaday etip hiyle sal, Sezbesin hesh kim sırıńdı, Ázirayılǵa megzet túrińdi, Ayıw tırnaq qolǵap kiy, Aybatlı qıl qolıńdı, Ázirayılman saǵan dep,

Bayǵa kórset qırıńdı. Aq sálleli, aqsaqallı, Eki dúnyadan xabarlı, Atıńdı qoy payǵambar, Bay biyǵapıl jatqanda,

Sen qaptaldan jetip bar,

Kórgende esinen tanıp, Masaladay kóziń janıp, Zerebendi úyirip, Qolıńa jılan qamshı alıp Batırlıǵıńdı bayıt, Kúshlerińdi júdá molayt,

O dúnyadan keldim dep, Bay babańa gúrriń ayt, Abay qılıp qorqıtıp, Bayǵa záhárińdi molayt, Sır bildirme xalıqqa, Hawlıqpa, sirá qorıqpa, Bendege túriń tanıtpa, Saǵası yalǵan bolsa da, Isińdi shıǵar anıqqa, Pándi aytar násiyat xatım, Ózińdi sirá tanıtpa, Orınlasań aqılım, SHıǵasań bir jarıqqa. Órnek bolıp isleriń,

Atıń qalar tariyxta.

95

Qorqaq penen uyalshaq,

Hár jerde qalar artta,

Pándi-pándi násiyatım,

Qasıńa adam jolatpa,

Bir yaman sezip isińdi, Qalmaǵaysań uyatqa. Iyshalla sózin jol tabar dep Tazǵa berdi pátiya. Tapqan kúniń qolayın, Men baǵayın qoyıńdı, Adamzatqa kórsetpe, Esbireygen boyıńdı,

Iske assa alaman,

Men eki yúz qoyıńdı, Ǵayrat salıń, jorajan, Iske asır oyıńdı.

Alqıssa mına sózdi esitip, Quw tazsha turıp jubandı, Gáp sońına túsinip, Ushıp-ushıp quwandı, Kórgenniń kózin baylaǵan, Qasasıl duwasın aldı, Ábireyin jabadı,

Esitip zeyni qabadı, Aytqan sózin baǵdarlap, Tazıń aqıl tabadı.

Hár qıyaldı oyladı, Júni ósik bir qarıs

Bes aq eshki soyadı.

Kerip-sozıp terisin, Túrli reńge boyadı, Bet-awzına orın qoyıp, Qılqa tigip aladı. Tógildirip kirpik-qasın, Zińkiytip murnın qoyadı,

96

Saqalı bar bir dáste,

Murtların tawlap buradı,

Masaladay jaynatıp,

Qızılǵa kózin boyadı,

Túkleri bar tebendey,

Tassız qońıraw taǵadı,

Etigin jerge súyretip,

Tazın kiyip aladı. Tum-tusınan asınıp, Ázireyliniń quralın, Mısal tajjalǵa ılayıq, Kórgenniń aqılın aladı. Kórgen qorqıp jan bergen. Mısal tajjal boladı. Beline jılan baylaǵan, Kózleri ottay jaynaǵan, Mısal Ázireyil boladı. Ayıw tırnaq qolǵabın, Qolına kiyip aladı.

Aq sállesi basında, Buwrabaydı azǵırıw,

Belli maqset-muradı, Jılǵa menen say menen, Awılǵa adım uradı, Janlı janǵa sezdirmey, Jasırınıp júrip baradı. Zeyin salıp jolına,

Jolamay meshit qawımǵa, Bir kún uday jol júrip, Namazshamnıń waǵında, Jasırınıp kirdi awılǵa. Jeline qulın saylaǵan, Erkke qonıs saylaǵan, Qımız uyıtıp ishiwge,

97

Tikken edi aq úydi,

Qoltıq kól degen jaylawǵa Awlaqshılıq ájep jay, Mádatker bolǵay bir quday, Úyin tigip jaylawǵa,

Hesh nárseden xabarsız Jatırǵan eken Buwrabay. Oranıp hasıl torqaǵa, Qulını jayǵaspay qoraǵa, Dizden tósek saldırıp, Jaylawǵa qurǵan ordaǵa, Qalıń salıp tósegin, Áyne sáhár waǵında,

Jatqan eken bay baba. Qayda bar dep jánjel ǵawǵa Túri megzep qarsı jawǵa, Áyne sáhár waqtında, Jaqınlap bardı otawǵa, Kúnler edi ıssı jaz, Ańlıwda turdı biraz, Uyqıǵa bay kirgen soń, Bildirmey úyge kirdi taz. Aq sállesi basında, Azǵırıwdıń qastında, Qarańǵıda qarmalap,

Keldi bandıń qasına, Qanjarın alıp dástine, Xabar tapqızbay dostına, SHırt uyqıda jatqanda, Mindi baydıń ústine, Ushqındırıp húrresin, Ókpesin osıp quw tazıń,

SHala jansar qıldı gewdesin, Baydıń sestin shıǵarmay,

98

Alqımına saladı,

Ayıw tırnaq pánjesin. Aqıretke jollandı,

SHala jan bolıp qorlandı, Hazar jetip janına,

Bay seskenip oyandı, Jabayı iyttey taladı, Bir báleni ańladı, Kóziń ashıp bay baba, Kelbetine qaradı.

Aydarhaday kelbeti,

Basında aq sállesi, Gúmbezdey bar gellesi, Aq ayıwday gewdesi, Búrkit yańlı pánjesi, Otır eken bir bále, Hayran boldı bay baba, Bu qay dinniń bendesi, Saqalı bar bir qushaq, Hár murtı bar jebedey,

Sawdıraǵan bári pushqaq, Jalbıraǵan túkleri, Ústi-bası qońıraw shashaq, Jırtqıshqa megzer ózleri, Pisken teridey júzleri, Túri júdá ájayıp,

Qurday qızarǵan kózleri, Beline qanjar baylaǵan, Awzın kórseń jıraday, Kózi ottay jaynaǵan, Baylanbaǵan kóp jalǵawı, Qudaydıń siltegen jawı, Tartsa, qarǵa irkilmes, SHapshaqtay bar tanawı,

99

Hár túrli nárse ańlatır, Qarsılasa almas qas batır. Ókpesin sıǵıp baratır,

Bay kókiregin basadı,

Ókpesi tıǵıp osadı, YA óńim be,

ya túsim be dep, Tuwlap kózin ashadı, Táǵdirge qayıl boladı, Aqıl-esten ayırılıp, Qızıl júzi soladı.

Jazdır hámirińe qayılman dep, Kim ekenin soradı,

Dáliline ılayıq, Tazıń sózin basladı.

Jón bilmeyseń haslı jahıl, Jollanasań darıl-panıl, Waqtıń tolı izlep keldim, Atım meniń Ázirayıl.

Bir qudaydı yadıńız yada, Keldim janıńdı almaǵa, Izlep kelgen Ázirayılman, Ómiriń seniń boldı ada. Ayt iymanıńdı, tayınlan, Buyrıq keldi lahidan, Janıńdı seniń almaǵa, Quwıp kelgen Ázirayılman. Juttıń ba tutıp qunaba, Jıyǵanıń tústi talanǵa, Qıdırdım jeti kún uday, Janıńdı seniń almaǵa. Hámeliń bolsa tayınlan, Usla jaǵańdı qayımlan, Buwrabaydıń janın al dep,

Buyrıq boldı qudayımnan.

100