Qiriq qiz dastani

Gápleseli aq deneli arıwlar,

Qabıl alsań qalmas edi ármanım.

Alqıssa sonı esitip.

Qoynıńa sıymay quwanıshı,

Jer jańǵırtqan nalası,

Hallaslap kewil qalası,

Dushpanbeken, dospeken,

Bolmaǵay isim shalası dep, Xabarsız jatqan qırıq batırdı, Seskendirdi dawısı.

Aldırıp júdá ayın, Seskendirdi dıbısı. Qurdı qıyamet qayımın. Aybatınan seskendi, Erden erdiń qáwpi bar, Uyqıda jatqan Gúlayım. Aybatı, susı basadı,

Kim ekenin bilmegenshe,

Bereketi qashadı. Uyqıdan turıp Gúlayım. Kórip kózin ashadı.

Serpip taslap jelegin,

Gáwharday nurın shashadı, Ústime jaw keldi dep, Aqılınan sasadı.

Qızlardı tezden oyatıp. Másláhattı quradı. Aqılına, oyına, Qıyınǵa kewili buradı, Qılıshların qolǵa alıp, SHabısıwǵa tayarlanıp, Qatar tutıp ǵamlanıp, Saltanat tutıp shıǵadı

221

Qáhárlenip jámlenip,

Aldında qatar turadı

Tum-tusqa názer saladı.

Tutqan saltanatına,

Batırdıń miyiri qanadı.

Ya óńim be, túsim be,

Aqılı hayran boladı. Ishi bilip Gúlayım, At shapqan taqırdı, Etti oyın daqıldı, Biynesinen, túrinen, Ótken isti ańladı, Aldındaǵı batırdı, Qaptalına shaqırdı. Batır turıp oylandı, Ótken jıldıń ishinde,

Piyshembi kúni keshinde, Gúlayımday sulıwdı,

Qol alısıp, quwanısıp, Kórgen edi túsinde, Diydarına qanadı. Júzleriniń ráwshanı, SHoqtan beter qarıdı, Gúlayımday sulıwdı, Kórgen jerden tanıdı. Sol waqtında Gúlayım, Ishki sırın biledi, Júzleriniń ısıǵı,

Júrek baǵrın tiledi, Aqıl-esin aldırıp, Mıyıǵın tartıp kúledi, Irke almay kózin batırıń Gúlayımday sulıwǵa, Sálem berip sóyledi:

222

Júzińnen jarqırap jaynadı jáhán,

Qabıl alǵay sizdi bir lawqı qalam,

Nesip aylap bul jaylarǵa jetipseń,

SHın júrekten berdim táńiri sálem.

Súygen doslar sırıńdı etpes jariya,

Buyımıń túspegey simsik arsızǵa,

Biziń ushın qayır bolsın qádemiń,

Qız palwanlar aman-esen barsız ba?

Júregimde tolı árman-sherlerim,

Muratqa jetkizer sıyınsań erlerim,

Jón soraspaq payǵambardan súnletli,

Gúlayımjan shıntı menen qol beriń.

Maydanǵa qurıpsız qatar shatırlar,

Suyew bolar zamanlas pen qatarlar,

Biziń ushın qayır bolsın qádemiń,

Amansız ba bir tuwısqan batırlar.

Uzaqqa at shabar erdiń erleri,

Yadtan qalmas nakaslardıń dártleri,

Nesip aydap bir-birewge dus keldik,

Amansız ba Túrkstannıń mártleri.

Oylasam sózimniń joqdur yalǵanı, Úsh jıl boldı jolıńda sebil bolǵalı,

Biziń ushın qayır bolsın qádemiń,

Amansız ba Túrkstannıń palwanı.

Baslarıma tústi hár túrli ǵawǵa,

Qıyın dártlerińe bolmay ma dawa,

Nesip aydap taq ústine kelipseń,

Waqtıń xosh bárshe denińiz saw ma?

223

Úsh jıl boldı esitkeli xabarıń,

Sergizdan jolıńda súygen qarıydarıń,

Sebil boldım tuwrı jolıń tabalmay,

Kórdim, shúkir búgin ayday diydarıń.

Sol waqtında Gúlayım, SHın ashıǵın ańladı, Ózegine ot salıp, Sózleriniń salmaǵı, Intizar bop júr edi, Allası isin ońladı, Aqıl-esten ayırılıp, Túrli jaqtan boljadı, Intizarı tabılıp,

Bolar isti ańladı,

Qırıq qızınan iba saqlap, Pinhámi kózin saladı. Barlıq ashıwı tarqap, Qanı qaynap taradı, Nurın tegip alamǵa, Batırǵa nur shashadı. Balqıp barlıq tenesi, Júzi gúldey janadı, Neshe jılǵı intizarın, Kórip miyiri qanadı. Júzin kórip bir-biriniń Qıran qustay qabadı. Ótken kún túsip yadına, Ármanlı sezin torladı.

Tawdan aqqan bulaqtay,

Ármanlar tasıp toladı. Dártin aytıp kewlindegi,

224

Gúlayımday periyzat,

Batırınan soradı,

Qıran batır aylanıp,

Sóz benen aldın oradı,

Bir-birine tuwrı qarap,

YAńlı báhár sóz aytadı.

Gúlayım:

Qızıqlı máháller ármanda ótken,

Kelbetińiz júrek baǵrıq shad etken,

Ashıqlıqta úsh jıl moyın sozdırıp,

Sizbedińiz neshe ay dárdeser etken.

Batır:

Túsinde ıshqılı sáwbet qurǵanın,

Ashıq bolıp shın kewilim burǵanım,

Tirilikte diydarıńdı kórdim be,

Biz bolamız shını janı qurbanıń.

Gúlayım:

Júre almadım at kótermes dabıldan,

Túrin kórmey ǵayıbana baǵınǵan,

Jolıńda neshshe ay sergizdan bolǵan,

Háweslikte bir kórsem dep sıǵınǵan.

Batır:

Qızıǵıńdı kórip tasıp tolayın,

Túrli ǵazabıńa qayıl bolayın,

Sebep tawıp óziń izlep keldiń be,

225

Qanday jawıń bolsa qarsı turayın.

Gúlayım:

Túrińdi kórsetpey keltirdiń arım,

Xabarın bildirip tarttırdıń zarın,

Úsh jıl uday qarap jolıńdı tostım,

Bul dúnyada tirimediń qardarım.

Batır:

Sawlatıńdı kórip men báhár almay, Sulıwlıq pesheneń yadımnan qalmay, Úsh jıl boyı sergizdanman udayı, Giriyan edim dáregińdi tabalmay.

Gúlayım:

Aytqan xabarlarıń ishimde jatır,

Jolıńızda kórdim laylagul qádir,

Ańlaǵanman ishińdegi sırıńdı,

Sergizdanman seni izlep qas batır.

Batır:

Segbir tartıp men kelemen alıstan,

Jolıńdı tabalmay qıyın shalıstan,

Shın ashıǵım sergizdanım senbediń,

Izlep tappay áyne úsh jıl adasqan.

Gúlayım:

Xalqımızǵa dańq bildirgen hár jerden,

Ziyada kórinip Áliydey sherden,

226

Ashıq bolsań shın kewilden qol berdim,

Qas batır sen bolsań túsimde kórgen.

Batır:

Iqlas penen aldı-artıńdı boljayın,

Nesip bolsa jańa taptım qolayın,

Bul dúnyada maqsetime jetirdiń,

Qosıldım ba shın ashıǵım Gúlayım.

Gúlayım:

Ańlamadım jolıń jıraq qashıǵın, Sırtıńnan gáwharǵa teńgerdim basıń,Bul dúnyada shın maqsetke jetkerdiń,Abıraylı bas qostıq pa ashıǵım.

Batır:

Janımdı eritti nebir sózleriń,

Aqılımdı alıp gáwhar kózleriń,

Kelbetiń janımdı sergizdan etti,

Qádir alla kórsetti me júzleriń.

Gúlayım:

SHın pende umıtpas qádir jabbarın,

Neshshe jıl adasıp tarttırdıń zarıń,

Bir-birewdi aman-esen kórdik pe,

Baǵısh ettim saǵan ayday diydarım.

Batır:

227

Attıń jalın árman menen órdiń be,

SHıntıń menen bizge kewliń berdiń be,

Endi ólsem rıyzaman qudayǵa,

Gúlayım qız diydarıńdı kórdim be.

Gúlayım:

Oylasań shınında men gúnákáriń,

Ishimnen tarqadı ármanım, sherim,

Bir-birewge abıroylı qosıldıq,

Ashıq bolsań shıntıń menen qol beriń.

Alqıssa eki ashıq qosılıp, Gáplerin tamam etedi. SHın pikirin aytısıp, Birbirin biyhal etedi.

Qaraǵanda kózleri, Ókpesinen ótedi,

Kewlinde árman, sher qalmay, Maqsetine jetedi.

Eki ashıq tabısıp, At basınday júregi,

Qanaǵa sıymay shabısıp, Bir-birine kúsh berip, Kózi menen janısıp,

Bir-birine qol berdi,

Kewil menen tabısıp, Artıq-kemin aytıstı, Sóz benen miyri qanıstı, Kórise almay bir-birin, Dártleri júdá ǵawladı, Qol urmaǵa tiginen, Qızlardan ibe qıladı.

Tawlanıp qız naz etip, Qasına onıń barmadı,

228

Iytelgidey jaytańlap,

Shapaatın saladı,

Kewili alıp qashsa da,

Gúlayım sır bermedi,

Qushaq ashıp kerilip,

Qasına juwırıp kelmedi,

Aman-esen sorasıp, Basqa sırın bildirmedi. Ótken isti basınan, Bir qatar aytıp beredi.

Qushaqlap kewil bermedi dep,

Batırdı ashıw kernedi. Kelmegen soń batırıń, Keldi qızdıń qasına, Súyiw ushın qasladı, Óz waqtın ózi yoshladı, Kewil berip shın menen Arıwdıń qolın usladı Qızǵa qarap ıntıǵıp, Batır dártin basladı: «Quwanıp tasıp-tolayın.

Kewil quwanıshıń sholayın, Júzińdi bir tuwrı qarat, Márhamat etiń Gúlayım. Bir kórset ayday júzińdi, Ótirik pe, ras pa?

Úsh jılda kórdim ózińdi, Márhamat etiń Gúlayım. Bir qarat narkas kózińdi,

Kórgenim yadımnan qalmay, Erkin jamalıńa qanbay, Sergizdanman men jolıńda, Jaylawıń seniń tabalmay. Sózimniń shındur ayanı, YAd ettim ómirbayanını,

229

Gúlayım qız márhamat et,

Jamalıńdı bir tut káni,

Jolıńa baqısh qarawım,

Erittiń júrek-bawırım,

Jolıńda men sergizdanman,

Erkin bir súygiz arıwım,

Jaylawıńdı men bilmedim,

Jolıńda qansha terledim,

Bir súygiz arıw júzińdi, Ashıǵım aman júrmediń. Kewilim shıdap tura almay,

Kele almaspan qáddime, Bir shırmalıp oralmay, Ármanda ótti ómirim,

Sen menen dáwran súre almay Ǵalmaǵal jolı burıńǵı, Dártlerińnen Gúlayım,

Juttım qaraǵurımdı, SHıntıń menen qolıńdı ber. Kórset tamasha túrińdi. Sen de menińdey zarmediń, Xalqıńa gúnakarmediń,

Bir kórset ayday júzińdi, Ótirik pe, ıras pa,

Bul dúnyada barmediń. Otqa saldırǵansań janım, Talan ettiń dúnya-malım, Eglenbey qushaǵıma kir, Xalıqqa ádiwli palwanım. Dártińnen janıp kúygenim, Ishqıńdı jıynap túygenim, Márhamat et Gúlayım, Opadarım, súygenim. Ashıqpan ázel burınnan,

230