Qiriq qiz dastani

Xalıq áylegen usı saz ba,

SHıǵalmadım jaynap jazǵa,

Qudaytala oylanıp kór,

Jarasıqlı gúlge qondım.

Qazan urıp gúldey soldım,

Zalım quday sen baqlamay,

SHaǵım jetpey zaya boldım.

Otqa túsip shıbın janım, Teńime bas qosa almadım, Qanday hiyle taptı eken. Óz jayıma kete almadım. Qalıp turman bir bálege, Jastan shıqtı sergizdanım, Baǵıshlap shashtı órgenim, Sıyınıp kewil bergenim, Ol da xabar ala almadı, Túsimde anıq kórgenim. Ańlanbadı saǵa, órim,

Hesh kim bilmey esik-tórin, Quday jaǵalasıp tuttıń,

Bu ne sumlıq, bu ne gerim. Dárdeserge tústi basım, Bul ne azap, ne qılasın, Sonday peylim jamanbeken,

Iytler tartqay iyesiz lashım. Názer salmay xan, patshalar, Tabılmay tur jábir qollar, Bul qorlıqqa názer salıń, Mádet ber ata-babalar.

Zaya ketti árman, sherler, Gúlayımǵa talapkerler, Bul báleńnen azat áyle,

161

Atı belli kámbil pirler.

Baǵımnıń gúli solmay ma,

Ishim dártlerge tolmay ma,

Tazǵa meni qaratqansha,

Qudayım alsań bolmay ma.

Sayran ete almay hár jaqqa,

Qazan urdı biziń baǵqa,

Oy xalayıq oylap qara,

Tazıń maǵan ılayıq pa.

Kúsh bermedi namıs-arım,

Joqpeken teńles qatarım,

Quday tuwrılıqtı gózle,

SHalabaymeken qatarım.

Mısal beyishten ǵulmanım,

Kópdur bul tazdan gúmanım,

At kótermes árman menen,

Ketti kewilimde ármanım.

Atı shıqqan men Gúlayım,

Aldı zańǵar taz qolayım,

Usıǵan zaya qılǵansha,

Alsań boyma bir qudayım.

Alqıssa sol sózdi aytıp,

Ah urıp,

Ishten debdiw shıǵarıp,

Qayǵılı sherin tuwarıp,

Kewildi sózden suwǵarıp,

Qáhárlenip atlanıp,

Qalıń qopanı qaq jarıp,

162

Toǵaylı kóllerge darıp, Kele berdi Gúlayım. Qápes degen toǵayǵa. Attıń basın qaratıp,

At salıp keldi toǵayǵa,

Iz jiberip qarasa,

Kózi tústi Gúlayım. Úrkip shıqqan kóp qoyǵa. Ashıwlı qasqırday jarap, Arqa moynın otqa qalap, Qoylarǵa uzaqtan qarap, Jumırı kiyip basına, Qıymay qabaǵı qasında, Jumırı torı jambasında, Otır edi kábap islep,

Bir tóbeniń basında. Mıstay maydan taqırdı, At oynatqan kimseń dep, Gúlayımdı shaqırdı.

Jer teńseltip nalasına, At oynatıp Gúlayım, Jetip keldi qasına.

Qızdıń ashıwın bilip, Pármana bolıp ushıp turıp, Qızdıń aldın orap,

Kelgen jumısın sorap,

Taz ne aytıp tur,

Qızǵa qarap:

Ayamay ajardı bergen qudayıń,

Aybatıńnan korqıp alındı ayım,

Túrińe qarasam zorlıq kórgendey,

At oynatıp kele qaldıń Gúlayım.

163

Jigitke jarasar altın gúdarı,

Túriń kórip ketti meniń mádarım,

Túrińe qarasam zorlıq kórgendey,

Nege keldiń qırıq xanımnıń sárdarı.

Jaz kúninde baǵman terer miywanı,

Tap ańǵarmas jigitlerdiń awanı,

Awlaqta izlep kele qalıpsań,

Qayır bolsın qırıq xanımnıń palwanı.

Bedewde salıpsań altın erińdi,

Bedewińnen shıǵarıpsań terińdi,

Awlaqta izlep keldiń qasıma,

Jasırmay ayt baratuǵın jerińdi.

Jarqıraǵan sáwkeleńniń monshaǵı,

Júzińde kóriner ashıqtıń daǵı,

Qıya shólde neni izlep kelgenseń,

Maǵan tuwrı asharmısań qushaǵın.

Árman menen sarǵaytıpsań júzińdi. Bizge asharmısań gáwhar kózińdi, Gúlayımjan qanday jerge barasań, Aytsań boyma bir mazalı sózińdi.

Astıńa minipseń sayla Qarager,

Kewilge sher salıptı qanday er,

At oynatıp izlep keldiń qasıma,

Gúlayımjan sawalıma juwap ber.

Alqıssa mákkarlıq tazıń etedi,

Gúlayımnıń diydarı,

Júrek bawırın qan etti,

Iqtıyarı ketedi.

164

Sırın bilip Gúlayım,

Mıyıǵın tartıp kúledi.

Dińkesin qurtıp tazıńnıń,

Súyeginen ótedi.

Jaytańlatıp kózlerin,

Qasın qaǵıp Gúlayım,

Basladı dálkek sózlerin.

Kórsetip tamaza ózin,

Bayan etip aytadı,

Tazshaǵa maqsetli sózin:

Qarager atımdı jeldim, Seniń qıyalıńdı bildim, Áwel bastan ashıq bolıp, Alıs joldan arnap keldim. At baqqan salar aqırdı,

Jek kórmeymen men paqırdı, Tezden mińgesiń artıma, Atańız toyǵa shaqırdı.

Esitip tazıń sóyledi:

Xanlar quradı aq shatırdı,

Sózdi tanıydı qas batır,

Qayaqtan ıǵlam bolıptı,

Bay naǵıp meni shaqırdı.

Esitip onı Gúlayım:

Biyik boldı shıqqan tawıń,

Aralastı bek jalǵawıń,

Jalǵız qızıń saǵan arnap,

Tikti atam aq otawın.

165

Tazsha:

Qáddimnen suw ishtimeken,

Tonın mıqlap pishtimeken,

Qádirimnen bile qappa,

Bir jaqtan kúsh tústimeken.

Gúlayım:

Pátiwana basqan sózińe,

Zar boldım basqan izińe,

Kóp sózdi qoy artıma min,

Arnap keldim men ózińe.

Tazsha:

On bes jıl juwırdım qoyǵa,

Ne jaqsılıq salǵan oyǵa, Qayaqlardan kúsh tústi eken, Ózi shaqırǵanday toyǵa.

Gúlayım:

YAdıńa sirá almaysań,

Aytqan sózlerge inanbaysań,

Ashıq bolıp izlep keldik,

Óz ayaǵıńnan barmaysań.

Tazsha:

Birewdi qaysardıń sózi,

Jantaqlar shıqqay júzińe,

Milletli qız kerek emes,

166

Joǵal ha zańǵardıń qızı.

Gúlayım:

Ishimde tolı namıs-ar,

Boldım sırtıńnan intizar,

Tur jaydan alǵa qaytayıq,

Arnawlı saǵan qızıq bar.

Tazsha:

Sózińe qulaq salmayman,

Milletiń seniń almayman,

Joǵal ha zańǵardıń qızı,

Milletli toyǵa barmayman..

Gúlayım:

Ekewimiz atqa mineyik,

Awız birlikke keleyik, Ashıqlıq penen bas qosıp, Ármansız dáwran súreyik.

Tazsha:

Keynińe seniń ermeymen,

Tiride erkimdi bermeymen,

Neshe jıl azap bergen joq,

Atańnıń júzin kórmeymen.

Gúlayım:

Sır shashpaǵan jaqın-jatqa,

Qalma xalayıqqa batqa,

167

Qutılayın men qarızdan,

Eglenbesten miniń atqa.

Tazsha:

Ashıq etińiz arańdı,

Qızdırma zańǵar jarańdı,

Qaytsańa zańǵardıń qızı,

Kórsetpe bizge qarańdı.

Mına sózdi esitip, Gúlayımday periyzat, Qattı keldi qáhári, Taydı basınan báhári, Ashıwın jaman keltirip, Keldi namıs bilen arı. Tazdıń aytqan sózleri, Janına jaman batadı, Toydırdı qızdı qanına, Jolıqtırdı tazıńdı, Zamananıń tarına, Tıńlamadı Gúlayım, Jılap aytqan zarına, Qıyın qıstaw jerdegi, Tústi belli qarına, Jolıǵıstı quw tazıń, Degendey qardarına, Ashıw kernep arlandı, Jaytańlaǵan kózleri, Janǵan ottay jaynadı, Júreginiń jedeli, Qazanlı astay qaynadı, Qarsılasıp SHalabay, Ájep ǵana oynadı, Arnawlı kúshin basladı,

168

At jılawın basladı,

Batırdıń kewlin xoshladı

Eki kózi alarıp,

Ash búrkittey pánjesin, Tazǵa kerip tasladı, Kókmar qılǵan serkedey, Taqımına basadı,

Qıya maydan dalada,

Ilaq qılıp qashadı, Qara shashın tarattı,

Kórgenniń qurshın qaynattı, Sarkopke qarap ılaǵıp, Attıń basın qarattı.

Mańlayı qara tazıńnıń, Kóziniń jasın bulattı. Qıya maydan dalada,

Qaragerin oynattı, Erkin bermey tazıńnıń, Engezesin qurıttı.

Quw tazshaǵa ashıwın, Jawǵan qarday borattı. Tamashaǵa tazshanıń, Hal-jaǵdayın soraptı, Gúlayımǵa jalınıp, Tazın sózin baslaptı:

Aǵızdıń kózde jasımdı,

Aqıl-esten ayırıp.

Joyttım gáwhar tasımdı,

Janım sawǵa sorayman,

Julıp taslama basımdı.

Erksiz bayladıń qolımdı,

Batıl qıldıń keń jolımdı,

Janım barda jerge tasla,

169

Rawa qılma ólimdi. Búldirdi qanday zıyanım, Zaya ketpesin qıyalım. Tarta berme basımdı, Iyesiz taslama malımdı. Basqa eken aqıl-oyıń. Sebiller qalmasın toyıń, Janım barda jerge tasla, Úzbe Gúlayım moyınım. Quwanıp tasıp tolayın, Jolıńda qurban bolayın, Óler boldım taqımında, Márhamat etiń Gúlayım. Erksiz taqımıńa bastıń, Ílaq qılıp alıp qashtıń, Tasta meniń shıqtı janım, Burınnan qalıp edi qanıń. Alqıssa sózlerdi aytadı, Gúlayım periyzat, Írayınan qaytadı,

Qızıl júzin qubartadı, Qapa kewlin xoshladı, Eki qolın usladı,

Mısal kókmar—tekedey, Sáske waqta ákelip, Buwrabaydıń aldına, SHalabayday tazıńdı, Ilaqtırıp tasladı. Buwrabayday bayıńız, Quwanıshı qoynına sıymay, Irza bolıp qızına,

Waqtın xoshlap jubandı, Qapa kewlin xoshladı, Beldewge bedew bayladı,

170