Qiriq qiz dastani

Xat qaytardı xanǵa arnap, Áne xan aqılgóylerin jıynap, Gúlayımnan xat keldi,

Oqıp beriń xalıqqa jarlap, Búrkit penen qarshıǵasın, Ayǵır menen aqtasın, Qoshqar menen qara narın, Oqıp berdi zarlatıp.

Waysan xan sonda quwandı, Jámi júz qaraǵa jetpeydi, Onıń nesine qıynalaman, Erte bastan oylanayın, Saltanat tutıp barayın,

Aydap berip qalıń malın, Sulıw qızǵa yar bolayın, Dep hámeldarların jıynap, Asıǵısta atlanbaq boldı, Ash jolbarıstay aqırdı, Hámeldarların shaqırdı, SHıntıq wázir degen aqılgóy

Gáp mánisin ańlap, xanǵa qarap, Taqsır, xanım, bir sózler bar, Aytpaǵa batalmaymız dedi,

Bir qasıq qanımızdan keshseń, Aytıp bereyik dedi.

Ayt — keshtim dedi xan.

Bul aytqan qalıńı sizge Úlken sın eken, dedi wázir, Kórinip tur qara, aǵı. Salıptı kewlińe daǵı. Tallap-tallap sheshseńiz, Mınaday gáptiń tımsalı: Ótipti ómirińiz bir talay, Esaplap kórsem bir mıń ay,

51

Jigirma jasta adamzat,

Sekirgen tay ǵunanday, Ókinishte óttiń be,

Sonda payıńdı ala almay,

Degen gáptiń tımsalı,

Kewliń mısal ushqan qustay,

Qız qıdırıp kún-tún uday,

Jigirma beste adamzat,

Qumarıtar qoshqarday,

Bunda bosqa ótipseń,

Kewlińniń dárti tabılmay,

Degen sózdiń tımsalı,

Tilegińdi berip quday,

Juwırıp jeler yar dep uday,

Jigirma bes — otızda,

Kewliń qıran suńqarday,

Qayda qaldıń sol waqta,

Qumar sheriń tarqamay,

Degen sózdiń tımsalı.

Qırda, erge atıń shappay,

Qatarıńa qustay qappay,

Otız beste adamzat,

Ertlewli ayǵır attay,

Qayda qaldıń degeni,

Sol waqta miyrińiz qanbay,

Degen sózdiń tımsalı.

Jonı tolar jedel ruxqa,

SHıǵadı sózleri nırqqa,

Qarshıǵaday qanat qaǵıp,

Jigit juwırıp jeler qırıqta,

Bunda miyiriń qanbaǵan ba,

Degen sózdiń tımsalı.

52

Qáhárlener jawınlı jut,

Jalın shashıp bir janǵan ot,

Qırıq bes jasta adamzat,

Mısalı bir qıran búrkit,

Bunda miyiriń qanbaǵan ba,

Degen sózdiń tımsalı.

Tasıp-tolıp qayttı qáhár, Saratan menen ótti báhár,

Elli jasta adamzat,

Mısalı júkli qara nar, Jasıń toldı degeni, Oylasań sózdiń tımsalı. SHúkir áyle ıǵbal baqqa, Názer salmańız jan-jaqqa, Alpıs jasta adamzat, Tımsalı bir aqta,

«SHúkir et» degen tımsalı.

Sabır áyle toqta, toqta,

Sorasa jetmish noqta,

Óz ózińdi noqtalap, Sıyınsań boyma bárhaqqa. Jasıń jetpiske jetti,

Degen sózdiń tımsalı.

Sorasa seksen bes serke,

Sálle orap basıńa, Sıyınsań boyma bir pirge, Seksenge shıqqan saksen, Basıń kiredi górge, Degen sózdiń tımsalı.

53

Ańla, ańla jolıń tanı,

Sózińniń joqdur jalǵanı,

Jasıń jetti seksenge,

Maǵan kúshiń jetpeydi,

Degen sózdiń tımsalı.

Gúlayımnıń sóziniń,

Sol menen tamam bolǵanı.

Alqıssa Gúlayım,

Aqılǵa sonday bay edi,

Kórgen jigit diydarın,

Qansha qapa bolsa da,

Júdá kewli jay edi,

Qádirin shın bilgenge,

Mıń kisige tay edi,

Túrin baqlap qarasań,

On tórtten tuwǵan ay edi,

Sarkop penen sıbaylas,

Tártibi bir, jabı bir,

SHegaralas jer edi,

Gúlayım menen zamanlas,

Bir sıbaylas edi,

Ashıq bolıp Gúlayımǵa,

Neshsheler árman sherledi,

Xalıq ishinde ayrıqsha,

Atı málim sorlı edi,

Xalıqqa málim Sayımbet,

Biriniń atı Áshirbay,

Biriniń atı Sarıbay,

Qulbay laqqı der edi,

Atı málim xalıqqa,

Gúlayımnıń teńi edi,

54

Sırı málim xalıqqa,

Qaysarlardıń biri edi, Sulıw kórse sóz salıw, Tórtewiniń de kári edi, Gúlayımnıń sońında, Áwel bastan bar edi, YAr qılǵayman seni dep, Ólgeyliden qardar edi, Qupıyada sóylesiw,

Kewilinde bar edi,

Bir kórsem dep diydarın, Keshe-kúndiz zar edi, Qalayınsha keltire almay, At basınday árman edi, Gúlayım dep sıyınıp, Sırttan sáwer yar edi, Birinen biri qızǵanıp, Ishi tolı ar edi,

Maqsetin tuwrı ayta almay, Aybatınan bata almay, Gúlayımday sulıwdı,

Bir kórmege zar edi, Tórtewiniń ádeti, Tolı jurtqa jarı edi,

Ashıq bolıp Gúlayımǵa, Ottay baǵrı qamıldı, Ózin ózi barlamay, Sózlerinen jańıldı,

Atın aytıp zar bolıp, Ash buwraday sabıldı, Úy-jayı joq sayaq dep, Jaman atlar taǵıldı,

El buzıwshı ǵar degen, Qara kúye jaǵıldı,

Sır bildirmey ashıqlar,

55

Birin biri ańlıdı,

Gúlayım dep ah urıp,

Táwbe qılıp tabındı,

Jantasalmay qasına,

Sırtta júrip saǵındı.

Keshe-kúndiz yad etip,

Ash búrkittey shabındı, YAdıńa alsań bizlerdi, Aytqan sóziń qabıldı, Ashıq bolıp sırtınan, Kewli attay shabıldı. Jantasalmay qasına, Laqabına baǵındı,

Haq yaratqan bar bolsań, Gúlayım etkey yarımdı, Bir kórsetseń diydarın, Alǵaysań shıbın janımdı, Baǵısh ettim jolıńa,

Bir qasıqtay qanımdı, Baǵıshlayman jolıńa, Pisentimde barımdı, Ólgenime ırzaman,

Men yar qılsam Gúlayımdı. Ishleri ottay janadı, Sulıwlıǵı Gúlayımnıń, Aqıl-esin aladı, Dabılına, atına,

Mınaw turǵan jigitlerdiń,Júdá miyri qanadı.

Birin biri qutqarmay,

Jámlesip basın quradı, SHıntı menen tabınıp, Ashıqqa ózin sanadı, Biri birinen jasırmay,

56

Awlaqta ashıqlar,

Bir birin aytadı.

Hár qaysısı óz ózin, Gúlayımǵa arnadı, Sırtınan zarın tartadı,

Maaneti artadı, Gúlayım dep ah urıp, Tartıslı sózin basladı, Gileń jarlı gedey tobı, SHegaralas sherik jabı, Gúlayımdı yar tutıw, Tórtewiniń de talabı. Ishqı otına kúyip-janıp, Júzin kórse esten tanıp, Lap uradı maydanda, Gúlayımday sulıwdı,

Bir birinen qızǵanıp, Áshir sárdar ne deydi, Gúlayım dep zarlanıp:

«Tússe kelbetiń oyıma, Janım qurbandur jolıńa, Gúlayım seni yar qılsam, Pisentimde barımdı, Sarp etkeymen toyıńa, Altın gáwhardan júzigin,

Bolmaǵay maqset úzigim, SHıbın janım jolıńa, Gúlayım kórsem qızıǵın. Awlaqta basın quradı, Gúlayımnıń xabarın, Jolawshıdan soradı,

Sonı almay nesi bar dep, Qulbay laqqı lap uradı,

57

Sarıbay olardıń kewlin barlap,

Pikirin alıw ushın ortada jarlap,

Awzın baǵıp, jigitlerdiń, ańlıp,

Aytqan sózi eken sulıwdı qorlap.

Nalıs qılıp sóz aytasız maydanda,

Baxtıńnan kórerseń tiyisli jayda,

Maydanda lap urıp áwere bolmay.

Men turǵanda sizge Gúlayım qayda?

Kórgen waqta yadqa salar,

Quda berse baxıt qonar,

Hálek bolmań sen joralar,

Gúlayımdı dákeń alar.

Kórgenlik ashıqlıq kózimdi,

Sarǵaytpań aqsha júzimdi,

Altınǵa qaplar Gúlayım,

Esitse, meniń sózimdi.

Mına sózdi esitip,

Ne deydi sonda Sayımbet,

Ayrılmastay shın dostı,

Gúlayımǵa basın qostı,

Mına sózlerdiń salmaǵı,

Sayımnıń ókpesin ostı.

Ash jolbarıstay aqırdı,

Bir birine aytıp sırın,

Alayın ba basıńdı,

Jańlatpa jawday tasıńdı,

Gúlayım qız meniki,

Qısqart zańǵar nalısıńdı,

Táwbege kel, ıraydan qayt,

Tilge baspa, basqa sóz ayt,

Men alaman, men alaman.

Ińqıldıńdı senler azayt.

58

Birin biri sastırıp,

Quwıp atqa bastırıp,

Azabı jaman artadı,

Bir birinen qorqadı, Bir biriniń sırın bilip,

Árman sherdi molaytadı, Biriniń sózi birine, Oqtan beter qatadı, Qulbaydıń aytqan juwabı, Sayımbetke batadı,

Qıya maydan dalada,

Qara qanlar jutadı, Bir birinin sózleri, Súyeginen ótedi,

Birinen biri qáwip etip, Baslarına jetedi,

Maqsetine jete almay,

Gúlayımdı kóre almay, Gúlayımnıń jolında, Bári dúnyadan ótedi, Onı kórgen árman joqtı,

Kórgen jannıń kewli toqtı Aytqan sózi ojel oqtı, Gúlayımnıń jolında, Ashıq jigit júdá kópti. Alqıssa sonday Gúlayım, Kórgenniń alıp ayın, Jibermey úlesten payın, Ne kerek bolsa sol tayın, Tutınıp shekeri-shayın, Dáwran súrdi baǵında, YAd etip qádir qudayın. Qatarlas teńi tabılmay, Kewline tústi uwayım. Qatar, teńim tabılǵay dep

59

Tilek tiledi kún sayın,

Aytqan tilegi bolmay,

Ashıqlıq kernep ish sarayın, Kókiregi qaratawday,

Bir qanshaǵa berip sawǵa, Qulaq saldı Gúlayım, Qayaqta bar jánjel ǵawǵa. Bir yar diyip gúrsinip, Jas júregi dúrsildep, Ishi janıp ah urıp, Jatır edi atawda, Áyne sáhár waǵında. Bir ájayıp tús kórdi:

Qara tulpar astında, Qońırawlı nayza dástinde, Dulıǵası basında, Júrgenligi belgili, Gúlayımnıń qastında, Jigirma bestiń shamasında, Mıń raxmet aytsa bolar, Onı tapqan anasına,

Qap tawınday tulǵası, Kimlerge eken jalǵası, Qırıq adamǵa tay keler, Bir óziniń bahası. Kórinip tur júzinde, Ashıqlıqtıń sholası, Qalqanı bar qolında, Jaw qaytarıw ıqlası, Túrli nıshana ańlatar,

Ǵayratı qırıq mıńǵa tatır, Gúlayımnıń túsine,

Ayan berdi,

60