Qiriq qiz dastani

SHeńgel salmaǵa lashıńa,

Sawda salmaǵa basıńa,

Jeti kún uday qıdırıp,

Arnap keldim men qasına. Saǵan quday kewil burdı, Zamanımnıń meniń quwırdı, Buwrabaydıń janın al dep, Qudayım meni buyırdı. Jolıńızda boldım qurban, Seni izlep adım urǵan,

Izlep kelgen Ázirayılman, Qutıla almassań qurıǵımnan. Jolıńda boldım talaman, Táwbe tastiq etkil ǵamlan, Tamırıńa shańǵıl urıp, Házir janıńdı alaman, — dep, Jawdırlatıp qońırawın, Ańlatadı belli jawın, Kórsetip ayıw tırnaǵın, Qattıraq saldı awırın. Alqıssa Ázirayıldıń sózlerin Esitip baydıń qulaǵı,

Ájeldiń xabarı suwıq, Tógildi jastan bulaǵı, SHıǵıp kete jazladı, Qawsırılıp eki jaǵı. YAdlandım bárha udayın, Ańlamadım men mundayın, Zárebesin úyirip,

Munsha qıstaptı qudayım, SHıbın janımdı almay tur Arzımdı aytıp qalayın, Toqta, toqta Ázirayıl, Biyjay waqta kelipseń,

101

Neden boldı eken gúnayım, Toqta, toqta Ázirayıl,

Bir ármansız bolayın, Ne gúnayım boldı eken, Bir-eki awız sorayın, Qısa berme ókpemdi. Men jayımnan turayın, Mına sózdi esitip, Tazıń jaman azǵırdı, Janı shıǵıp keter dep, Zárre qolın jazdırdı,

Xabar aytıp hár jerden,

Qorqıtıp sóz benen azǵırdı. Alındı bilseńiz ayı,

Tut aqıret sayma-sayın, Qulaq salıp tıńlasań, Gúnayıńdı men aytayın. Talandı sennen dúnya-mal, Alma kewlińe qıylı qal, Gúnańızdı aytayın, Ashıwlanbay moynıńa al. Dindi kózge ilmediń,

Din jolınıń qudayı, Payǵambarım demediń, Altı ayda, jılında,

Bir ǵamıńdı jemediń, Toǵız túlik malıńnan, Úsir, zakat bermediń, Jasım uzaq bolǵay dep, Bir qudayı bermediń, Dúnya ushın juwırıp,

Danjaqqa qolıń sermediń, Quday menen payǵambardı, Buwrabay kózge ilmediń,

102

Den sawlıqtıń, baylıqtıń,

Hesh qádirin bilmediń,

Jesir, jetimdi yadlap,

Kózde jasın kórmediń,

Neshshe ayan bersem de,

Zir táwbege kelmediń. Kórsetsem de jol siltep, Keyinime ermediń, Aytqanıma inanbay, Kewilimdi jerlediń. Payǵambardı umıtıp, Qarsılap alǵa órlediń, Bir jan atap jılında, Árwaqlardı kórmediń, Payǵambardı, qudanı, Esigine qarattıń, Jıldaǵı maldıń zakatın,

Óz paydańa jarattıń, Ne qıladı quday dep, Xalıqqa ósek tarattıń, Berer dep úmit etsek te, Dińkemizdi qurıttıń, Isenip maldıń kóbine, Payǵambardı umıttıń. Órnek bolıp xalıqqa, Ayǵaǵı boldıń jurttıń, Umıtqan soń atını, Saǵan quday jiberdi, Zakat berip malıńnan, YAdlaysań ba pirińdi, SHıntıń menen sıyınıp, SHıǵarıp kewil kirińdi, SHının menen tabınıp, Ańlawın seniń sırıńdı,

103

Siltew menen Ázirayıl, Keldi seniń qasıńa, Qaramayman qullası, Toǵıń menen ashıńa, Tutıp tamırıńnıń bántin. Salaman sawda basıńa, Mıjǵıńqırap basadı. YA alaman malıńdı,

YA alaman janıńdı, Aytqanıma júrmeseń. SHashaman suwday qanıńdı, Segbir tarttım eki ay,

Qudaydan keldim Buwrabay.

Atım meniń Ázirayıl, Bolıń mennen xabardar, Alaman házir janıńdı, Túrli apat darıtıp, Qıraman seniń malıńdı. Sonı aytıp quw tazın, Búgirletip basadı, Janı qalmay bayıńnıń,Aqılınan sasadı,

Aqıl-esten ayırılıp, Quwanıshtı qorqınısh basadı. Albıratıp qorqıtıp,

Bayıńnıń sırın ashadı. Jipekten názik torqadı, Batırlıqqa shorqadı, Janı qalmay bayıńız, Qaltırap qattı qorqadı. Ayı ábden alınıp,

SHın kewilden baǵınıp, Hálsiredi bay baba. Ázirayılǵa jalınıp,

104

«Ata tegim meniń jahıl,

Ne deseń bolayın mahıl, SHıbın janım shıǵarmasań, Jolıńa on qoy Ázirayıl. Ármansız alındı ayım, Ǵapılda keltirdi qayım, On qoy bersem jolıńa, Jarılqamas pa qudayım? Jolıńda sayıl bolayın, YAdlayın atıń kún sayın, Bir saparǵa keshiriń, Jolıńa on qoy jollayın. Gúnamdı meniń ótińiz, Sózimdi ápiw etińiz, Saǵan erkimdi bereyin, Qarsaqlı degen atawdan, On qoy alıp ketińiz.

Alqıssa esitip sózin quw tazıń, Bergen qoyın azsınıp,

Aybat qılıp tepsinip, Mınaday sóz aytadı: Atańa nálet kórgensiz, Ańlamaysań oyımdı, Jasıl tastan ústińe,

SHıǵarayın ba toy-toyıńdı, SHengel salıp tonıńa, Úzeyin be moynıńdı, Nayza salıp qaq mańlaydan, Qan qılayın ba qoynıńdı, Sen báleden qutılıp, Mıqlap berseń toyıńdı, Payǵambardıń jolına, Dúziw jiber oyıńdı,

Bir sapar taslap keteyin,

105

Qudayıńa ayta ber,

Sen eki yúz qoyıńdı. Men bir mártlik eteyin, Bir quda dep jılasań, Men kewlińe jeteyin, Eki júz qoy atasań, Janıńdı taslap keteyin, Iqlasıńdı, munıńdı, Qudayǵa xabar eteyin,

Bul aytqanım tıńlasań, Maqsetińdi beremiz, Umıtpaymız atıńdı, Bárha jaqsı kóremiz. Seniń menen qosılıp. Beyishte dáwran súremiz, Qaptaldan seni qaldırmay Bárha ertip júremiz. Háptede bir jánnettiń, Baǵınan gúller teremiz.

Tıńlamasań bul aytqanımdı Jáne qaytıp kelemiz. Janıńdı teńnen alamız, Jolıńda boldım talaman. Alıp barıp janıńdı,

Saqqar dozaqqa salaman Irkilmesten basıńa,

Otlı gúrsi uraman, Tań qıyamet bazarın,

Házir basıńda quraman Esitip onı bay baba, Qanı qashıp qabarıp. Eki kózi alarıp,

Ne deydi eken bay baba.

Ázireyilge jalınıp,

106

Alqıssa jılanıp bayıń sóyleydi:

Kewil dárti uwlanıp, Óksip-óksip jılaydı, Astında jatıp tawlanıp, Aynalayın Ázireyil, Qozǵama janımdı jaydan, Qorıqtım endi qudaydan, Qaytayın júdá ıraydan, SHıǵarmasań janımdı, Men júreyin jolıńnan, Sadaqa áket qolıńnan,

Men sadaqa bereyin,

Qutqarsań sum ólimnen, Úsir, zakat bereyin, Janımdı alıp tenemnen, Ayırma quyrıq qalımnan,

Sennen basqa panam joq,

Xabar alıp tur halımnan, Meni aman saqlaygór, SHaytan degen zalımnan, Maǵan duwa dus bolǵay, Atı shıqqan alımnan, Ayıra túsirmegeyseń,

Sarkop degen jerimnen.

Aman qalsa shıbın jan, Eki yúz qoy sadaqa,

SHalabay baqqan qoyınan», Mına sózdi esitip,

Tazsha sonda ne dedi: Ha Buwrabay, Buwrabay.

Halıńnan xabardarman uday. Qulaq salıń qup tanla. Tapsırmam bar jáne munday: Jáne bir aytar sózim bar:

107

SHalabayday shopanıńa, Etip júrme peyli tar, SHalabayday balanıń, Halınan bolǵıl xabardar, Zeyinine tiyip balamnıń, Bolıp júrme qara bet,

Ne tilegi bolsa da,

SHalabaydı qabıl et, Óstiriń onıń júregin, Iyip kelgen jerinde, Jaqın qılıń eregin, Nársege mútáj bolmasın,Pándi-pándi násiyatım.

Tayın etip tur keregin, Aytar saǵan tapsırma. SHalabayday shopanıńnıń, Qabıl alıń tilegin,

Bul dúnyada oylaǵan,

Maqsetine jetissin,

Qanday gúnań bolsa da. Gúnańdı ápiw eteyin, Tilegin ber balamnıń,

Men seni taslap keteyin

Alqıssa sózdi esitiń. Bay baba sóyley beredi: Reyim etseń boyma,

Salmasań shańǵa soyıma, SHıǵarmay ketseń janımdı, Xızmetkermen jolıńda. Jón bilmegen biz bir sada, Etpeńiz ómirimdi ada, SHıǵarmay ketseń janımdı, Eki júz qoy sadaqa.

Men bereyin óz qolımnan,

108

SHalabay baqqan qoyımnan,

SHıǵarmasań janımdı,

Qabıllayman tilegińdi,

Olla shıqpayın jolıńnan,

Sıyınıp eremen keynine,

Tiymeyin olla zeynine,

Naǵız pirim sen bolsań,

Men baǵındım dinińe. At quyrıǵın óremen, Bolǵan istiń barlıǵın. Men qudadan kóremen,

SHıǵarmay ketseń janımdı, Mıń qoyımnıń ıqtıyarın, Men tazshaǵa beremen. Zıyat kóremen janımnan, Keregińdi alıń sonnan. SHınınan da pir bolsań, Xabar alıp tur halımnan. Jıraq áyle basımdı.

Ázázil degen zalımnan, Janımdı qoy Ázireyil.

Ne deseń soǵan qayılman. Alqıssa tazıń esitip, Iqtıyarın aladı, Buwrabaydıń moynına.

Ne keregin saladı, SHın kewilden tabınıp, Ol da qayıl boladı,

Sır bildirmey ishinen, Ushıp-ushıp quwandı. Tazsha turıp sóyleydi, Aynalayın jan balam, Reyim saldım táwekel, Qabıl alǵay láwhi qálem,

109

Táwekel taslap keteyin, Ápiw etkey bir allań

Usı pikirińnen qaytpa, Ǵárip-qáserdi muńaytpa, Ómirińe kes boladı,

Bul sırdı adamǵa aytpa,

Haqqıńa xızmet etemen,

Baǵısh etken qoyıńdı.

Tazıńnan alıp ketemen,

Tozarın buzbay aparıp.

Payǵambar, qudaǵa jetemen.

Quday menen payǵambarǵa,

Ospıńdı bayan etemen

Arnap saǵan keldim qastan,

Qáhárim qattı qara tastan,

Bergen eki júz qoyıńdı,

Alaman SHalabay tazdan.

Arılmas gúnaǵa qalma.

Qáhárlenip zulım bolma,

Qoydı men aydap ketken soń,

Balamnıń mazasın alma.

Sol sırdı kisige aytsań,

Dindi buzıp, pirden qaytsań.

Qoydı nege berdiń dep.

SHalabaydı muńaytsań.

Elde júrgen men sayılman,

Xalıqqa belli Ázireylmen,

Xalıqqa sırdı aldırsań,

Qasıńa sel bop tayınman.

Jahan maǵan bir qádem jer,

Men ushıq esik penen tór,

SHalabayǵa jánjel salma,

Bolǵan isti qudadan kór,

Hárne deseń men qayılman.

110