Qiriq qiz dastani

SHalabaydıń bir quday.

Maqsetine jetedi.

Qanshelli gúna etse de, Sorawshı ápiw etedi. Qıyamet kún bolǵanda, Qıl kópirdiń awzında, Sorawshı ańsat etedi. Qıl kópirden aman-saw. Tazıń shalqıp ótedi, Tazǵa tiyse Gúlayım. Muradına jetedi, Perishte kelip aldına, Xızmetlerin etedi.

O dúnyaǵa barǵanda, Kórmegenin kóredi, Qızıńızdıń basınan, Barlıq qırsıq ketedi, Xalıq áylegen qudayı, Barlıq gúnasın ótedi, Írza bolıp qudayǵa, Qızıńnıń kewli pitedi,

Bul sózlerden qorıqpasań, Izińe túsip qudayım,

Jer menen jeksen etedi.

Túrli apat darıtıp, Baslarıńa jetedi. Quda degen enbegiń, Bári kúyip ketedi,

Sonıń menen múridim. Maqsetli sózim pitedi. Basqa salsań oyıńdı, Iyshallaxı taǵala,

Jaza almassań boyıńdı. Qızıńdı oǵan bermeseń, Júdá xalıń qıyındı,

131

Otırmas sóziń orınǵa,

Sebep tabılar sorıńa,

Qızıńdı oǵan bermeseń,

Aynalar isiń qırınǵa,

Malıń túsedi talanǵa,

Ulǵayar hár túr jaran da,

Teleke bolıp Ashiyan.

Lashın qalar dalada,

Aqıl-huwshın bolar hayran,

Ete almassań bir kún sayran

Kemeń túsip tereń sayǵa,

Malı-múlkiń bolar wayran,

Qızıńdı oǵan bermeseń,

Pitiwajaǵa kirmeseń,

Aytqanıńa ermeseń,

Payıń seniń o dúnyadan.

Esiń bolsa, keynine er,

Qaldırmay shıǵar árman sher,

Aqılıń bolsa Buwrabay.

SHalabayǵa qızıńdı ber.

Buwrabayjan, bolma talan,

Quda menen qarsılassań,

Qashıq bop aranı ashsań,

Tıńlamayman sózińdi,

Ońdırmayman isińdi,

Oyaman eki kózińdi,

Buwrabayım ańlan, ańlan.

Eki kózińdi oyamız,

Qarqıratıp soyamız,

Saban tıǵıp terińe,

Dozaqqa ákep qoyamız.

Túrli azap darıtıp.

Awlaǵıńdı joyamız.

Tórt perige aydatıp,

132

Dozaqqa ákep salamız,

Qara kiyip ústime,

Qılısh alıp qolıma. Aldıńda qatar turamız, Ayawsızdan basıńa. Otlı gúrsi uramız.

Úyińde bir jan qoymastan, Bir túnde ákep qıramız, Qırıp bárin bolǵan soń, Óziń jatqan dozaqqa, SHuwlatıp ákep salamız, Qaraytpaǵıl kózimdi, Kóp waq turıp basımda, Sarǵaytpaǵıl júzimdi.

Gá qulaq sal, gá salma, Aytıp boldım sózimdi dep, Qaytıp úni shıqpadı, Alqıssa bayıń esitip, Zárre janı qalmadı.

SHıbın janı shırq etip. Nıǵıp kete jazladı.

Gá quwandı, gá suwaldı. Gayı qorqıp, gayı taldı, Oylap kórse salmaǵı, Ózegine ot saldı.

Ilaj bar ma, biyshara,

Qorıqqanınan qabıl aldı. Payǵambardıń tilin aldı, Haqıyqat sózine inandı, Ishlerinen kúyip-jandı, Payǵambardı quda dep, SHın kewlinen inandı. Ózli-ózinen oylanıp, Túrli jaqtan torlandı,

133

Attıń jalın óremen,

Beremen ata, beremen, dep

Qayta-qayta baqırdı,

Atası dawıs bermedi, Qullıq ata, qullıq dep, Basın jerge iyedi.

Aqılına juwırtsa, Júdá kewli jerlendi. Qaytıwına qolaylap, Keyinine tez júrdi. Saldar túsip basına,

Burshaq-burshaq terledi,

Qorıqqanınan biyshara, SHın kewilden berildi, Jan-jaǵına qaradı, Hesh bir nárse kórmedi, Túsip shuwǵıldıń qolına, Júklep gúnanı moynına, Kóz jası toldı qoynına,

Hesh sumlıq almay oyına, Sıyınıp qádir qudayǵa, Ózi menen óz halına, Hesh nárseden xabarsız, Minip Qara narına.

Hár bálege jolıǵıp, Qanıp qayǵınıń zarına, Qayttı bayıń atlanıp, Túsip kelgen jolına. Quwanıp ketip baratır, Qaramastan artına.

134

Altınshı bólim

Alqıssa tazdan sóz esitiń,

Tuwdı basına keń jaylıq,

Óne degen ketti baylıq, Oylap qarań yarańlar, Dawa súrdi qudaylıq, Jerlerden altın óndirdi, Zalımnıń otın sóndirdi, Ladan baydı azǵırıp, Hámirine kóndirdi.

Ne boların bilmeydi. Qıyın jerlerge kóndirdi,

Quwanıshı sıymay qoynına, Tazıń solay dáwran súrdi, Awır salmaqtı saldırdı, YAlǵan sózine inandırdı.

Quday men dep saza berip,

Ladan baydı inandırdı. Qayǵı ǵamın tasladı, Qapa kewlin xoshladı, Gúlayımdı alıwǵa, Jańa joldı basladı. Jumısı anıq pitken soń, Eter isti etken soń,

Zıyaratshı bay ketken soń, SHomıldı qara terine, Jetkerdi baydı jerine,

Sır bildirmey hesh kimge, Enaǵardıń tazshası, SHıqtı kirgen górinen, Awlaǵın aladı,

Ózin jolǵa saladı, Búlbildey tili sayraydı,

135

Kewili ósip jaynadı,

Kewilin xoshlap SHalabay,

Mınaday sózler aytadı:

Qalmaǵayman men tabaǵa,

Jetken shıǵarsań tobaǵa,

Alıs joldan arnap kelip,

Ushırastıń payǵambarǵa.

Pirdiń áńgimesin uqtıń,

SHarapatqa sen jolıqtıń,

Maqset penen izlep kelip,

Haqıyqat pirge jolıqtıń,

Uzaq jolǵa at shawıpsań, Pirge qara sen awıpsań. Áwliyede kóp zarlanıp, Qayırqomdı sen tawıpsań.

Ómirimshe baqqanım qoy, Jol taptı biziń aqıl-oy, Payǵambardan juwap aldıń, Sol sıyıń menen baraǵoy.

Aytqan sózlerime qandım, Pir qıdırıp ǵayrat saldıń, Óz obalıń ózińe, bay, Sózlerimdi qabıl aldıń.

Dushpan ishi dártke tolsın,

Baq aylanıp bizge qonsın,

Iqtıyardı berdiń bizge,

Qızıń bizge qutlı bolsın.

Jaqın boldı esik-tóriń,

136

Talqanlarman saǵa-óriń,

Aytqan sózdi uqqan bolsań,

Gúlayımdı bermeygóriń,

Qabıl bolǵay mańlay terim. Qalmaǵay ormanım, sherim, Usı jolıń qutlı bolsın, Jańa taptıń naǵız piriń.

Alǵan shıǵarman ayıńdı,

Sazladıń qural sayıńdı,

Zıyaratıń qabıl bolsın,

Taptıń sen shın qudayıńdı.

Qabıllayın shın sózińdi,

Erittim saz benen muzıńdı.

Sıyına ber naq pirińe,

Alǵanda kór SHalabay.

Gúlayım arıw qızıńdı.

Alqıssa, sumlıǵın,

Tastan ótkizdi, Enaǵardıń tazshası,

Jerine baydıń jetkizdi,

Xalıqtan ózin jasırdı, Quwqıllıqtı asırdı, Kewilin ósip tasırdı, Baydıń izinen ańlıp, Ǵayı ozıp, ǵayı qalıp, Ishki sırın bayǵa ayttı. Quday men dep atqarıp, Aman qoyına jetti.

Jeti kúnde aynalıp,

137

Maqsetine jetisti,

Baydıń ıqtıyarın alıp,

Alqıssa sózdi

Buwrabaydan baslayıq,

Buwrabayday bayıńız, Áwliyege jol tartqan. Hár bálege jolıqtı,

Gáp ańlamay teris qaytqan, Qudayım dep aldanıp, SHopanına arız aytqan. Payǵambar dep zar jılap, Árman, sherin molaytqan, Ańlamastan enaǵar,

Tazǵa kewilin qaratqan, Kewiline biysharanıń, Sol boldı ózin jaratqan, Awılına baradı, Qorqınısh aqılın aladı, YAdına hár is saladı, Óz kewiline biyshara, Sawalǵanday boladı. Dártke tolǵan kewili, Átiraptı sholadı, Búlbil tili sayradı, Hayalları túsirip, Narın tutıp bayladı,Úlken úyge kirgizip, Dizeden tósek saladı. Eki hayalı kóterip, Tósegine jayladı, Bir qansha waq otırıp,Ǵarrı demin aladı. Harıp kelgen biyshara, Kók shayın iship qanadı,

138

Abı áwladın jıynap, Gúlayımday jalǵızın, Aldına shaqırıp aladı, Qızına sózin ayta almay, Aytpaslıǵına bolmay, Óksip-óksip jıladı. Gúlayımday perzenti, Qulaq salıp tıńladı, Áuliyege barǵanın, Payǵambardıń aytqanın, Ne degenin moynına alıp, Qayıl bolıp qaytqanın, Gúlayımǵa bayanlap, Buwrabay bir sóz aytqandı:

Sarqırap aqqan bulaǵım,

Sózden sarsıldı qulaǵım,

Atańnıń aytar sózi bar,

Qulaǵıń salǵıl qaraǵım.

Gewdem awır qara tas,

Járdem beriń maǵan qaras,

Bir jıl ótti aradan,

Atańa jolıqtı bir nawqas,

SHıpa bolmadı tobamnan,

Qorıqpadı ata-babamnan,

Bir jıl ótti bir nawqas,

Jazdırmadı tutıp-jaǵamnan.

Qızbaydı bergen malıńa,

Qaratpaydı óz halıma,

Awır nawqasqa jolıǵıp,

Saldarı battı janıma,

Názer saldım talay jerge,

Sıyındım ataqlı erge,

Qorıqqanımnan jazımnan,

139

Suwpı boldım ulıq pirge. Qamaldım qısılıp tarǵa, Oylasıp em aqılı barǵa, Túsime enip qoymaǵan soń, Qol berip em payǵambarǵa, Ashılǵan gúldey solǵanman, Jolıńda pidá bolǵanman, SHıpa tilep bir qudaydan, Áwliyege men barǵanman. Men sıyındım xabar salıp. Saza berdi anıq-anıq, Barǵannan soń men sıyınıp Berdi qudayım shıpalıq.

Jas qaplap eki kózime, Názerin saldı ózime, Keselimnen shıpa taptım, Quwatlap aytqan sózine. Qaytarǵanman men shahadat, Tıńlasańız sózden baǵıt, Arnap jılap barǵannan soń, Keselimnen etti saqıt. Qarasam istiń sońına, Quwanıshı sıymadı qoynım Tilegimdi qabıl etip,

Úsh parız saldı moynıma, Ókpemdi meniń qısıptı, Jolımda qaynap yoshıptı, Ozal bastan bir qudayım, Jalǵız qızım Gúlayım, SHalabayday shopanıma, Juptılıqqa qosıptı, Soramay meniń hal-jayım, Jıynalıp pirler tolayım,Ruwhıńdı SHalabayǵa,

140