Qiriq qiz dastani

neshshege berip sawǵa,

Hesh tapılmay jánjel ǵawǵa, Harıp-sharshap attan tústi, Batır qızlar Porlıtawda. Aralap tawdı jayladı,

Hár qıyaldı oyladı, Bálent tawdıń etegine, Harıp kelgen qırıq batır, Atların qatar bayladı. Attıń jalın tallap órdi, Tawdı jaylap gúller terdi Jan-jaǵına qarasa. Kózdiń sholar ushında, Jıltıldaǵan ot kórdi. Atlarǵa terler qatadı, Neshshe kúnler at qaǵıp, Hazarı jaman batadı. Atların daraqqa qantarıp, Jaw-jaraǵın ildirip, Harıp barǵan batır qızlar SHatır qurıp jatadı Alqıssa endi sózdi esitiń, Ǵayıbana batırdan.

Sol zamanda yaranlar,

Jılap barsa aldınan,

Hesh kim qulaq salmaǵan. Eki ayaqlı adamǵa, Alladan járdem bolmaǵan, Kórgendi erksiz qaratqan, Atqa násiyat taratqan,

Payda bolǵan bir batır, Haslı onıń Noǵaylıdan, Bayan etsem waspını, Harıp-sharshap talmaǵan, Beline shınjır baylaǵan

211

Tawlı jerdi jaylaǵan,

Jiger kúshin saylaǵan.

Qalmaqtı qoyday aydaǵan,

Qara tulpar astında,

Dúnyanı gezip sharlaǵan,

Qayda barsa xalıqtıń,

Bir jaǵınan qalmaǵan. Nayzasın qayrap taplaǵan, Ómirinshe erlik penen, Eldiń ǵamın oylaǵan, Túrli járdem kórsetip, Isenimin haqlaǵan, Qalmaq penen urısıp. Tuxımın qurtıp saplaǵan, Qolında bar semseri, Altın menen qaplaǵan, Dónip kelse aldına, Jumısqa hárgiz toymaǵan, Qarsılasqan jawlardı, Deńgenelep tuwraǵan. Qalıń eldi aynalıp, Qalmaqlardan qorǵaǵan,

Ejespege kelgende,

Qudayınan taptırǵan. Aradaǵı jırtqıshtı, Qazıq qılıp qaqtırǵan. Tastan qaytpas jawlanı, Qara tawday boyları, Tulǵalı jiger soyları, Jarasıqlı jaw quralı, Qalıń eldiń bek qorǵanı Xalıqtıń jawın sap qılıw Aqıl menen oyları, Hasıl kárin sorasań,

212

Búlgen eldiń palwanı

Qıyratıp torın, awları.

Tas-talqan etken awların,

Maydanlı jerdiń alabı,

Batırlıq úlken talabı.

Kórgenniń qurıshı qanadı

Iyini kólgen jerinde,

Qarsı jawdı atadı.

Harıp-sharshap kelgende,

Silesi ábden qatadı.

Hár ayında altı kún,

Alıp uyqıda jatadı.

Parq emes kúndiz-keshesi,

Arıslanday peshenesi,

Tawdı-tastı jaylaǵan.

Sonday eken peshenesi.

Qıran taw belli qonısı,

Qıran atanǵan sonısın,

Hár ayında tarıq emes,

Altı kún alıp ayqısın.

Qalmaqlarǵa jasap qáwip,

Bılaǵay kóp, sıran dawıl,

Baylap xalıqtıń jat jawın

Sonnan Qıran atanǵan,

Kóbinese mákan etken,

Qusxana menen Qıran tawın

Mıńǵa tatır yoshı bar.

Hár bir jerde dosı bar,

Qırıq mıń jawdı qaytarǵanday

Tań qalarlıq kúshi bar,

Ne keregi tabılǵan,

Qara tulparı shabılǵan,

Kórgen jaw erksiz baǵınǵan

Jaw quralın taǵınǵan,

213

Kórgen waqta dushpanlar,

Aǵajan dep jalınǵan,

Azatlıq maqsetti oylanıp. Xalqım deyip qayǵılanıp, Kóbinese mákanı, Xorezm men Aral boyın, Júrer edi aynalıp,

Qara tulparı astında, Qońırawlı nayza dástinde, Jigirma segiz jasında, Maqset penen talabı, Qalmaqlardıń qastında. Qarsı jawdıń jolın tostı Ashıq bolıp qaynap yoshtı. Laqabına ashıq bolıp, Gúlayımday sulıw qızǵa, Ǵayıbana basın qostı.

Sol jer qalmaqtıń jeri edi,

Erligi asqan er edi,

Noǵaylınıń batırı, Atash batır der edi. Alqıssa sózdi esitiń, Sol sıqıllı batırdan Asarlıq kese bel edi, Kózinde jası sel edi, Qáwendersiz, qostarsız. Laqabın sorasań

Noǵaylı,Posıp júrgen el edi. Tum-tustan tiygen ájel joq. Erkin júrer ashıq joq, Qayǵılı ǵamǵa kewili joq, Tumlı-tustan awlaǵan,

Jan ashıytuǵın basshı joq, Antalaǵan kóp sayaǵın.

214

Kerip basa almay ayaǵın,

Hár kimniń jegen tayaǵın,

Awzın ashqan kóp dushpan,

Oyaq penen buyaǵın,

Biyletpeydi múlki-malın.

Tintip qalmaq degen zalım

Soraytuǵın basshı joq,

Búlgen eldi arzıw-halın,

Qayda barsa ashıq joq,

Qutıla almay ǵawǵadan, Tumlı-tustan qamalap,

Qulaǵın qattı tawlaǵan. Posıp júrgen elattı, Qalmaq zalım.

Pishennen beter bawlaǵan, SHım-shırqaday jas balalar, Jalınıp qoyday shuwlaǵan. Ata menen anasın,

Kózde jasın tıymaǵan, Otqa jaǵıp jas ballardı,Reyimin salmaǵan.

Zalım qalmaq tum-tustan, Aydarhaday jalmaǵan. Minár salıp ólimtikten, Babamızdı qorlaǵan. Sonday bolǵan elattı,

Usı batırlar qorǵaǵan. Maqsetli ármanı pitedi, Sonday bolǵan xalqıma, Kóp xızmetler etedi. Jılaǵandı jubatar,

Maqsetine jetedi.

Kóbinese sol batır,

Qusxana menen Qıran tawın

215

Bul da mákan etedi. Bunnan jeti kún burın, Maral, kiyik atpaǵa. Sahraǵa shıǵıp ketedi. Qara tulpar atın bezep, Batırlıq saltanat dúzep, Ashıqtan xabar sezip, Asıǵısta oylanıp, Mákanına keledi.

Bir jeti kún sahra gezip, Attıń jalın taradı,

Nar túyedey jaradı. Bálent tawdıń ústinde, Gezip kelgen batırın, Jan-jaǵına qaradı Kórgen janlar tańlatar.

Dus kelseń erksiz qaratar, Tum-tusına qarasa, Kórinedi tómende, Qatara tikken aq shatır, Hayran bolıp batırıń, Onnan da arman qaradı. Kórmegen ájayıp isler, Aydınlanar ullı kúshler,

Qatara tur basında, Baldaǵı altın qılıshlar,Adam darımastay jayda.

Qanday kúshten bolǵan payda Qaptalıńda qatar tur,

Uńgisi páreń aq nayza. Naǵız batırdıń uranı, Bilmeymen qayda turadı, Iliwli tur qaptalında, Batırlardıń bes quralı.

216

Onnan da arı qaradı, Kórgenler bolar ahıw-zar, Oymaqtan sulıw awzı bar, Kún deseńiz kózi bar,

Bayqas etip qarasa.

SHatırda qatara jatır, Aq deneli arıwlar. Túrli ashıq sher aytqan,

Árman-sherin molaytqan, Ayan berip túsinde,

Túrli ashıq sóz aytqan Intizarı ashıǵı, Gúlayımnıń ózi bar Ańlay-ańlay qarasa,

Tereńnen shıqqan qundızday Kózleri bar gáwharday,

Aq betiniń ajarı, Qaǵazǵa qan tamǵanday. Aldın bayqap qarasań, Mısal on tórtlik ayday, Tal shıbıqtay tawlanǵan, Beli tartılǵan jayday, Kózleriniń gáwharı,

At bolatuǵın tayday. Janın jaǵar kórgenniń, Qanat qaqqan suńqarday,

Biynesine qarasań, Tawǵa shıqqan shınarday, Qırıq qızdı kórip,

Aqılın aldırdı.

Onnan da arman qaradı, SHalqalap dúnyanı gezgen, Názeri asmandı gózlegen,

Qatar-qatar bezengen,

217

Kúshleri tawdıń bulaǵı,

Tas tóbege alınǵan,

Qayshılanǵan qulaǵı,

Qara tasqa tiygende,

Otlar shashqan tuyaǵı,

Bilmeymen qayda turaǵı

Ashılǵan baǵdıń gúlzarı.

Qatar-qatar baylaǵan,

Qantarıwlı tulparları,

Hayran boldı batırıń,

Qalıwsız sawlatı bastı,

Aqılınan sastı,

Bereketi qashtı, Ayaǵın ǵaz-ǵaz bastı. Ólemen dep oylamay, SHatırǵa jaqınlastı. Jaqınlap barıp qarasa, Qast áylese dúnya tardı. Aybatı júregin jardı, Qashıwǵa ilaj bolmadı, Jaqınlap qasına bardı. Beline qamar oradı, Sulıwlıǵı qızlardıń, Aqıl-esin aladı.

Eki kózin ayırmay, Qızlarǵa tuwrı qaradı, Sawlatına yaranlar, Kórgen qayıl qaladı, Sulıwlıǵı biynesi, Batırdıń aqılın aladı. Hár is túsip yadına,

Quwanıshqa kewili toladı. Qanatlı ushqan peri me, Erenlerdiń biri me,

218

SHaytanbeken ya jin be,

Bul dúnyanıń júzi keń,

Ataǵı asqan bir er me dep,

Qayǵı, sherge molaydı,

Túrli jaǵın boljaydı,

Zeyin tutıp qaraydı.

Táwekel maydanda turıp,

Súren salıp oyatıp,

Batır sózin baslaydı:

Taw basında qatar tikken aq shatırlar,

Dushpan bolsań tuwrı keldim atıńlar,

SHıq maydanǵa sorasayıq siz bilán,

Júrekleri at basınday batırlar.

Esitken teń bolmas kórgen kóz bilán,

Toparlasıp aldımızdan gez kelgen,

SHıq maydanǵa kórsetińler túrińdi,

Bir-eki awız gápleseyik siz bilán.

Ańlap turman siziń káspi-kárin,

Kimde ketip edi namıs pen arıń,

SHıq maydanǵa gápleseyik siz bilán,

Hasılıńız qaysı jurttıń janları.

Túrińdi kórgenler aqıldan sasqan,

Sawlatıńız qarsı jawlardı basqan,

SHıq maydanǵa kórsetińiz túrińdi.

Haslıń nashar qaysı jurttan adasqan.

Qarsı bolsań kórset bizge halıń,

Ayt haslıńdı qaysı jawdır qandarıń,

Bayan áyle haslıńnan sen xabar ber,

Aytıń tezden basıńdaǵı awhalıń.

219

Kórip qayıl qaldım qıya qasındı,

Aqılım ketti kórip qara shashıńdı,

SHatır qurıp qatar jatqan jas qızlar,

SHıq maydanǵa bir kóreyin asıńdı.

Kelbetiń kórgenniń aqılın alǵan,

Boyın kórsem tal shıbıqtay tawlanǵan.

Tur jayıńnan bir kórsetseń júzińdi,

Jolıńda talandı áshiyam dárxan.

Sózińdi esitip tasıp tolayın,

YAr qılıwǵa kele ketkey qolayıń,

SHıq maydanǵa bir kórsetiń júzińdi,

Aldımda qatar tur bendeń bolayın.

Bizge dárkar sizler jatqan bul tawlar,

Tań qalǵanday sizde kúshler, qarıwlar,

Júzińdi bir kórset bendeń bolayın,

Aldıma kel aq deneli arıwlar.

Janımdı eritti qara kózleriń.

Húri ǵulman yańlı biyneń ózleriń,

Júzińdi bir kórset bendeń bolayın,

Bayan etiń maǵanalı sózleriń.

Názeri túskenniń janını jaqqan,

Men batırman bir yar diyip zar qaqqan,

Nesip bolsa belgili dos bolaman,

Sergizdan menmen sırtıńnan baqqan.

Quwanǵannan ketti dińke-dármanım,

Kelgeydaǵı meniń erkin zamanım,

220