Muratbay Nizanov Tanlamali shigarmalar_roman_gurrinler_drabller
.pdf
Sońǵı tilek |
41 |
|
|
— Ne qılasań tákirarlaǵanda, qurbaqa juttırasań ba? — dep |
|
ol maǵan burınǵıdan beter kiylikti. «Qurbaqa juttırıw» degen |
|
ne zat ol? Túsinbedim. |
|
—Bizde xan zamanında qurbaqa jutqanlar bolǵan.
—Yaǵ-áy?! Tiri qurbaqanı ma?
—Tiri qurbaqanı! Xan ayıpdarlarǵa eki jazanıń birin usınǵan, yaki tiri qurbaqanı jutıw, yaki ólim jazası. Ayıpdarlar qurbaqa jutıwdı tańlaǵan. Lekin, onıń da izi ólim menen tamamlanatuǵının bilmegen. Qurbaqa ishine barǵan menen ólmey, tınımsız tırmalap, keyninde jutqan adam qıynalıp óletuǵın bolǵan.
—Men siz haqqında bir qansha maǵlıwmatqa iyemen — dep ol Akchurinanı qoya berip, maǵan tiyisip ketti. — Siz tek ózińizdiń temańız benen shuǵıllanıp júrgen joqsız, barǵan jerińizden negativ maǵlıwmat jıynap júrsiz! Súwretke alıp júrsiz! Kerek bolsa institutqa xat jazıp, komandirovkadan qaytarıp aldıraman.
—Men ne, unamlı jaǵdaylardı jazbay júrmen be?
—Jazbay júrsiz! Máselen, meniń qolımda eki rayonda balalar ólimshiligi keskin azayǵanı haqqında maǵlıwmat bar. Sonı aldıńız ba?
—Ol maǵlıwmat penen tanıstım. Siz aytıńızshı, ol neniń esabınan?
—Tuwıwdı retlestiriwdiń esabınan. Bul ólimshiliktiń
aldın alıwdaǵı sońǵı jańalıq! Eger qollanǵanda Akchurina joq jerden
sol usıldı usı rayonda da gúnakar bolmas edi.
—Joldas zam ministr, men siziń tutqan jolıńızǵa túsinbedim, siz hayal bosanǵannan keyin onıń tuwıw jolın baylap jiberiwdi álle qanday jańalıq bilip otırsız. Menińshe bul progressiv usıl emes. Shıǵıwı kerek insan shıqsın dúnyaǵa. Siz onı saqlap qalıwdıń jolın izleń! — dedim óshegisip.
—Siz ilimiy boljawlardan biyxabarsız, — dep jáne meni baspalatpaqshı boldı. — Húrmetli, májilis qatnasıwshıları, sizler de oń qulaǵıńız benen, shep qulaǵıńız benen sonı esitip alıń, ilimiy boljawlar boyınsha 2030-jıllarǵa kelip dúnya xalqı 10 mlrdtan asadı. Sonıń ishinde Ózbekstan xalqı 40 mlnǵa, Qaraqalpaqstan xalqı 2,5 mlnǵa jetedi. Jer bizdi baǵa almaydı. Adamlar toyıp awqat jew degendi umıtadı. Nátiyjede keselliktiń ele biz bilmegen túrleri kelip shıǵadı.
— Men hámme qıyalıy boljawlarǵa isene bermeymen, — dedim. — Lekin, bir nárseni esińizge salıp qoyayın, sizler awqam
42 |
Muratbay Nızanov |
|
kóleminde azshılıqtı quraysız. Milletińizdiń keleshegi Sizdi táshwishke salmay ma?!
— Siz siyasiy burmalawshılıqtı toqtatıń, — dedi maǵan.
— Qaraqalpaqlar toǵızınshı ásirde payda bolǵan, jigirma toǵızınshı ásirde de, onnan keyin de bola beredi. Sizge jáne bir mártebe aytaman, negativ maǵlıwmatlar jıynawdı jıyıstırıń!
Qullası, arza bir jaqta qaldı, biz basqa temada kegirdekke suw búrkiwge ótip kettik.
— Májilis bir sheshimge kele almadı, — dedi ol jıynalıstı jabıwǵa qarar etip. — Arza iyesi menen Akchurina ortasında óz ara mámleshilik ornamaǵansha, másele toqtap turadı.
Jıynalıs tamam boldı. Onıń nerv júykeleri tartılǵan, kópshilik aldında ózin tuta almaytuǵın dárejege kelgen edi. Birinshi bolıp jıynalıstan «shpion» men shıǵıp kettim. Endi maǵan bul emlewxana menen islesiw múmkinshiligi qalmaǵan edi.
—Shańaraqtı retlestiriw Jumabay aǵanıń oylap tapqan usılı emes shıǵar, — dedim men de óz bilgenimdi aytıp qalǵım kelip.
—Esitiwimshe, Moskvadan sonday buyrıq kelgen degendey edi.
—Buyrıq — bul jelkege tutılǵan qılısh emes, — dedi Oksana. Onı jergilikli jaǵday menen salıstırıp úyrenip shıǵıw kerek. Orınlaw unamlı nátiyjege alıp keletuǵın bolsa orınlanadı, keri jaǵdayda onı tek qaǵaz kóteredi.
—Meyli, buyaqqa óteyik, — dep ol ıdıslardı shaqqan-shaqqan jıynastırıwǵa qaradı. Soń ekinshi bólmege barıp, shkaftan kishkene kúl salǵıshtı alıp, divanǵa shalqayıp otırdı.
—Keshirersiz, sumkamdı áperip jiberiń.
Men shkaftıń joqarısına ildirilgen sumkanı áperdim. Ol sumkadan sırtında anglichansha jazıwı bar sigaret hám zajigalka aldı.
—Nege turıpsız? Otırıń. — Ol qasınan jay kórsetti.
—Siziń sigaret shekkenińizdi kórmegen ekenmen, — dedim qasına amanat ǵana otırıp. Mashinada otırıw basqa, divanda onıń menen qatar otırıw basqasha edi. Qalay degen menen sulıw qızdıń sustı basar, biraq, reti kelse gáp tawıp otırǵım keler edi. Lekin, qáytip? Bilmeymen.
—Usınday, qapa bolǵan waqıtları ernime sigaret qıstırǵa-
nımdı bilmey qalaman, — dedi ol zajigalka menen sigaretti
Sońǵı tilek |
43 |
|
|
alıstırıp. — Temeki meniń dártimdi jeńilletkendey boladı. |
|
Siz shekpeysiz be? |
|
—Yaq, shekpeymen.
—Durıs qılasız. Men de taslawım kerek. Bilmedim, qashan...
Bálkim... Ana bolsam, sózsiz taslayman. Sebebi, temeki tuwılajaq náreste ushın oǵada qáwipli.
—Qashan ana bolasız?
Ol meniń sawalımdı ersi kórmedi. Temekini qumarlanıp, ústi–ústine tartıp, tútinin gá awzınan, gá murnınan shıǵarıp biraz otırdı.
— Qaydam, — dedi soń iynin qısıp. — Ulıwma bul másele meniń bir ózimnen ǵárezli emes.
Aramızǵa azı-kem únsizlik shókti.
— Siz qız bala bolǵanıńız ushın ana bolıwdı wazıypam dep bilesiz be, yaki arzıw etesiz be?
Bunday sawaldı biziń jaqtıń qızlarına berer me ediń, qaytıp «ǵıń etpewge» táwbe qıldırar edi. Al, Oksanaǵa meniń bul sawalım qonıp tústi.
— O-o! — dep ol moynın pátikke qaray sozıp qıyal súrdi. — Dúnyada ana bolıwdan úlken baxıt bar ma? Siz jańa tuwılǵan náresteniń iysi qanday bolatuǵının bilesiz be? — Ol sawalıma juwap kútpesten ózi táriyipley basladı.
— Ottan jańa shıqqan shórektiń iysi, yaq, yaq, onday emes, shaqasınan jańa úzilgen miywanıń... bul da uqsamaydı. Ulıwma, dúnyada náreste iysine usaytuǵın hesh qanday jaǵımlı, hesh qanday xosh iyis joq. Siziń balańız bar ma?
—Bar.
—Neshe jasar?
—Eki aylıq.
—Qanday jaqsı. Sen sonda, tuwılǵan waqtında qolıńa alıp, alqımına murnıńdı basıp iyiskep kórmediń be? Sonda náresteniń iysi qanday bolatuǵının biler ediń?
—Yaq, iyiskemedim.
—Nege?
—Uyaldım. Anam bar aqırı!
—Túsinbeymen. Ózińniń balań ǵo ol!
—Bizde ata-anası bar jaslar tuwǵan balasına tiklenip qara-
maydı.
44 |
Muratbay Nızanov |
|
|
— Jaman dástúr eken. |
|
Ol sigaretin óshirip, kúldanǵa tasladı. |
|
—Zeriktirip qoymadım ba? — dedi soń kúl salǵıshtı qaǵıp, bosatıp kelip.
—Yaq, zerikpedim. — Írasın aytsam, onıń meniń menen górjerdi aytıp otıra bergeninen qolaysızlana baslaǵan edim.
—Aytpaqshı, sen maǵan balańdı kórsetpeyseń be? — dedi ol kútilmegende bir jańalıq ashqanday quwanıp. — Atı kim bala-
ńızdıń?
—Alpamıs.
—Ol neni bildiredi?
—Bunnan mıń jıllar aldın bizde usınday atta bir batır
jasap ótken. Qaraqalpaqlar balların er júrek, watan súygish, batır bolsın dep kóbinese Alpamıs qoyadı!
— Qara, qanday jaqsı fakt! Bir waqıtları ukrainlı ilimpaz qız Kravchenkonıń monografiyasında, ol saxnadaǵı aktrisalarǵa usap háreket ete basladı. — Qaraqalpaqtıń batır balası Alpamıs mısalǵa alınǵan boladı.
Men mıyıqtan kúlip, onıń háreketlerin baqlap turdım.
— Íras aytıp turman. Balańızdı kórsetesiz be maǵan?
Endi oǵan bir nárse dep dálil aytıw qıyın edi. Onıń Jumabayǵa degen ashıwı biraz tarqaǵan, yaki ózin zorlap umıtpaqshı ma, qala berdi ele kesh túsiwge erte, ne menendur aldanǵısı kelip turǵanın sezdim. Biraq, bul aldanısh maǵan qımbatqa túspese ne jaqsı! Úyde anam bar. Úylengenime bolsa jańa bir jıldan asıp baratır. Oksananı hár kúni mashinada alıp júrgenim azday, onı úyge baslap barsam... Biziń úrp-ádetimiz onıń ushın qızıq emes, túsindirip otırıwǵa bolsa arsınar edim.
Bir máhál telefon shırıldadı. Dáwletbiyke apa eken.
— Jumabay aǵa sizge bir adresti barıp kóriwdi másláhát etip atır, — dedi ol Oksanaǵa. — Taqıyatasta bir anadan úsh egizek tuwılıptı — Aman, Esen, Tursın degen. Sonı barıp kórsin dep atır.
— Raxmet, Dawletbiyke apa! Házir baraman! — dedi de ol trubkanı jawıp, «eh-h!» dep balerinalarday bir ókshede aylandı —zam ministr shashtınan túsipti! Bul meniń dáslepki jeńislerimniń
biri! Kettik, Alik, Alpamıs podojdyot!
Sońǵı tilek |
45 |
|
***
«Qayǵı joqta qayǵı boldı, qáyinenemniń ólgeni» degendey, Oksananıń «Alpamıstı kórset» degeni uwayım boldı. Onı qalay úyge ertip baraman? Anam yaqshı, túsiner, jumıs babı dep, al Biybisaranıń oǵan «kózi ushıp turǵan joq». Onısız da mushtay bolıp júrgen qabaǵı ádben úyilip qalatuǵın boldı. Ádepki kúnleri onsha itibar bermey «áytewir, sol orıs qızdı dep bizlerdi umıtıp ketpe» dep oyınlı-shınlı kúlip qoyar edi dá, keyin ala mezgilli-mezgilsiz júre bergennen keyin gúmanlanatuǵın boldı. Geyde keshlew kelip:
—Shay awqat bar ma? — desem:
—Orıs qızıń toydırıp jibermedi me? — dep ilme-qarmaq gáp taslaytuǵındı shıǵardı.
Sondayda anam «hásseniy» dep tislenip turadı da, taǵı urıs bolmasın dey me, ashıwın ishine jutadı.
Biybisaranıń anam qáytip tislengeni menen isi joq. Qáytkende meniń julınıma biz tıǵadı, qáytkende meniń «haqqımnan shıǵadı», bar oyı, dıqqatı sonda.
Birew qabaǵın úyip júrgennen keyin otırıp-turıp bereketiń bolmaydı eken. Sondayda «sharshap júrgenimdi bánelep» ornıma barıp jatıp alaman. Al, ol bolsa bir juwǵan qazan-tabaǵın on márte juwıp, qashan meniń kózim ilinbegenshe jayǵa bas suqpaydı. Máyli, bul kemli kúnler de ótip keter, dep bar ızamdı ishime jutıp, shıdap júrmen.
Erteń shembi. Wáde boyınsha Oksanaǵa elimizdiń kórnekli orınların kórsetiwim kerek. Qáyerdi kórsetemen? Dáslep, muzeydi kórsetermen dep arqayın júr edim. Búgin sorastırıp bilsem, muzey remontta, hesh qanday sayaxatshılardı qabıl etpey atır eken. «Ellikqala» bettegi eski qorǵanlarǵa aparsam?... Lekin, oyaqtaǵı qulap atırǵan diywallardıń Oksana ushın ne qızıǵı bar?! Oksana arxeolog emes, tariyxshı emes. Qala berdi, ol qorǵanlardıń qaysısı ne dep ataladı, ol qashan salınǵan, onda adamlar qaysı dáwirde jasaǵan nawa bilmeymen.
Usılardı uwayımlaw menen tańdı derlik uyqısız atqardım.
—Qáne, Alik, meni qay jerge mirát eteseń? — dep Oksana kewillenip mashinaǵa otırdı. Meniń túni menen basım qatıp shıqqanınan onıń ulıwma xabarı joq edi.
46 |
Muratbay Nızanov |
|
—Sizdi jer júzinde joq bir sarayǵa aparaman, — dedim oǵan.
—Yaǵ-áy?! Jer júzinde joq?! Sol jer júzinde joq saray Qaraqalpaqstanda bar ma?
—Awa. Qaraqalpaqstanda bar.
—Sen maǵan jáne ertek aytajaqsań ya? — dep kúldi ol.
—Yaq, ertek emes, azımazdan óz kóziń menen kóreseń.
Men Oksananı Mazlumxan sulıw mavzoleyine baslap keldim. Tómennen teksheme-tekshe kóteriler ekenbiz:
—Qáne, saray? Kórinbeydi-ǵo! — dep ol tákirar-tákirar soray berer edi.
—Shıda, házir kóreseń!
—Qolımnan tart, «Shılpıq» tan-ám biyik ǵoy, mına tóbeshi-
giń!
Oksananıń ótirik nazı ma, yaki, ırastan da sháhárden tısqa shıǵıp kórmegen adamǵa biyikke órmelew múshkil me, entigińkirep dem alar edi ol. Tóbege shıqtıq.
—Qáne?! Hámmesi qábiristanlıq ǵo! — dedi ol meni aldadı degen túsinikte qabaǵı salınıp.
—Izimnen júr.
Men onı «Mazlumxan sulıw» mavzoleyine — jer astındaǵı sarayǵa alıp tústim.
—Minekey, jer ústinde joq saray!
—Jer ústinde joq, biraq, jer astında bar ya?! Qızıq! Ol jaydıń ráńbáráń naǵıslarına háwes penen qaray basladı.
—Bul qashan salınǵan?
—Bilmeymen.
—Kimler jasaǵan bunda?
—Qáydem.
Sonda ózime-ózimniń jinim kelip ketti. Qurı jeńil mashina aydaǵanıma más bolıp júre bergenshe, úlkemizdiń belgili-belgili orınlarına sayaxat etip tursam bolmay ma?!. Sonda usınday waqıtta sarayda tap ózim saldırǵanday sayrap bergen bolar edim.
Baxtıma onlaǵan sayaxatshı toparlasıp, teksheden tómen túse basladı. Qudaǵa shúkir, bulardı baslap kiyatırǵan bir belgili adam bar shıǵar. Aytqanımday, olardıń arasında jumalaq júzli, mańlay shashı túsińkiregen, tamaǵı awırǵanday, dawısı qırıldańqırap shıǵatuǵın bizler qatarlı bir jigit bar eken.
Sońǵı tilek |
47 |
|
—Kúni menen sizlerge aytıp kelgen «Mazlumxan sulıw» mavzoleyi mine, usı, — dedi ol sayaxatshılardı dógeregine jıynap. Oksana da olarǵa aralasıp ketti.
—Saray on ekinshi ásirdiń ortalarında salınǵan. Xorezm oypatshılıǵına Islam dinin taratıw ushın kelgen Shamunnabiy atlı ruwxaniy arabtıń Mazlumxan atlı sulıw qızı boladı. Oǵan usı otırıqlı jerden Ábiwtálip degen usta jigit ashıq boladı.
—Eger siz maǵan ırastan da ashıq bolsańız, men siziń aldıńızǵa bir shárt qoyaman, eger sonı orınlasańız, sizge turmısqa shıǵıwǵa razılıq beremen, — deydi qız.
—Razıman. Shártińizdi aytıń, — deydi jigit.
—Maǵan jer júzinde joq saray salıp beresiz.
Jigit «maqul» deydi de, sol kúnnen baslap, jer júzinde joq saraydı, jerdiń astınan salıwǵa kirisedi. Aradan bir neshe aylar ótip, saray tayar boladı.
— Sarayıńız tayar |
boldı, |
kelip |
kórseńiz? — deydi |
jigit |
qızǵa. |
|
|
|
|
Qız kelip, bunday |
sulıw |
naǵıslar |
menen bezelgen |
saraydı |
kórip hayran qaladı. Haslında ol ustanıń aldına qolınan kelmeytuǵın shárt qoydım, dep oylaǵan edi. Shárti orınlanǵannan keyin, wádesinen tana almay:
—Siz ırastan da maǵan ashıqpısız? — dep soraydı mákkarlıq
penen.
—Ashıqpan! — deydi jigit.
—Anıq ashıq ekenińdi bileyin, usı salǵan sarayıńızdan boyıńızdı taslań!
Jigit oylanıp turmastan saraydıń tóbesine shıǵıp, tómenge boyın atadı. Mine, mına jer onıń qulap túsken jeri, dep gid jigit shınjır menen tórt múyeshlep qorshalǵan, ultanındaǵı jıltır tasları kóship bolǵan orındı kórsetti.
—Hámme ayaq astına úńildi.
Gid áńgimesin dawam etti.
— Qız sonda barıp óziniń qáteleskenin biledi, hám «usınday delbelershe ashıq bolǵan jigittiń qádirin bilmedim, men endi jer basıp júriwge ılayıq emespen», dep ol da saraydıń tóbesinen jigittiń ústine boyın taslaydı.
Mine, mınaw ekewiniń denesi. Ol shette turǵan aq tawar menen jabılǵan eki beyitti nusqadı. Antropologlar tárepinen
48 |
Muratbay Nızanov |
|
tekserilgende birewinde 25 — 27 jasar er adamnıń, ekinshisinde
16— 19 jasar nashar adamnıń denesi bolǵanlıǵı anıqlanǵan.
—Keshirersiz, — dedi Oksana gidtiń gápin bólip. — Siz saray pitti, dedińiz, pitken bolsa, olar qáyerden ishke boyın taslaydı?
—Hár qıylı ańızlar bar. Birewlerinde saray ele tolıq pitpegen, tóbesi ashıq bolǵan desedi, birewlerinde mına qaptalındaǵı aynadan sekirgen desedi. Biraq, aynadan túskende bul jerge kelip túsiwi múmkin emes.
—Diywaldaǵı mına ráńbáráń naǵıslı taslar sol dáwirde basılǵan ba? — Sayaxatshılar arasınan kimdúr sawal berdi. Bul sawaldı Oksana da bermekshi bolıp turǵan bolsa kerek, onı maqullap bas iyzep, gidtiń awzın baqtı.
—Sol dáwirde basılǵan, — dedi jigit qısqa qılıp.
—Onda qalayınsha boyawları usı waqıtqa deyin ózgermegen. Yaki, kún túspegenlikten be?
—Yaq, onnan emes. Eger Xiywa, Samarqand, Buxaralardı kórgen bolsańız, sol saraylarda da bunday naǵıslı taslar neshshe ásirden
berli ashıq hawada tur. Hesh reńi ózgermeydi. Sebebi, bular boyalǵan emes. Ertede ustalar eń qattı taslardı saylap alıp, ol taslar-
dıń quramında temir, titan sıyaqlı qattı metallar da bolǵan, olardı eki mıń, — eki yarım mıń gradusta qızdırǵan. Áne, sonda taslar suwday erip, hár qıylı reńlerdi payda etken. Ustalar onı belgilengen qáliplerge quyıp, usınday saraylarǵa isletken.
Sayaxatshılar bul sıyqırdı da bilip aldı. Sebep penen men
de.
—Endi sizlerge sol ruwxaniy Shamunnabiydiń qábirin kórsetemiz, — dep ol hámmeni sırtqa basladı.
Bizler toparımız benen jer ústinen sál ǵana biyik etip salınǵan qatara jeti gúmbezdiń qasına keldik.
—Shamunnabiydiń Mazlumxan sulıwdan basqa jeti qızı
bolǵan. Olar atası ólgennen keyin hár biri óz atına gúmbez saldırǵan. Solay etip, jeti gúmbez payda bolǵan. Ishte uzınlıǵı 25 metrlik qábir bar — Shamunnabiydiń qábiri.
— 25 metr?!
Hámme tańlanıp, ishin tartıp qaldı.
—Shamunnabiy ırastan da 25 metrlik uzın adam bolǵan ba, oyaǵı belgisiz. Onıń qábirin ashıp kórgende úsh-tórt dana ǵana qoydıń súyegi tabılǵan.
—Óziniń súyegi qayda? — dedi Oksana.
Sońǵı tilek |
49 |
|
—Ańızlarǵa qaraǵanda Shamunnabiy káramatlı adam bolǵan. Erteń jerleymiz dep qoyǵanda bir aqshamda onıń denesi ArshıAlaǵa ushıp ketken desedi. «Qoy beyishten shıqqan» dep onıń ornına qoydıń súyegin salıp kómgen.
—Ertek! Ertek!
—Ujasnıy ertek! — dep ǵawırlastı sayaxatshılar.
—Shamunnabiy haqqında jáne bir áńgime bar, — dep áńgimesin dawam etti gid. — Usınnan bes-altı shaqırım qublaraqta Gáwirdiń qalası degen estelik bar. «Gáwir» degen bul ǵayrı din, kápir degendi bildiredi.
Shamunnabiydiń hayalı usı Gáwirdiń patshası menen astırtın baylanısta boladı. Bir kúni Gáwirdiń patshasına barsa jańa úyinde qalǵan hayalınıń sol jerde otırǵanın kóredi. Óz kózine isenbey, aylanıp úyine kelse, hayalı úyinde. Hayalın qattı qısqıǵa alǵannan keyin eki úydiń ortasında jer astı jolı bar
ekeni málim boladı. Namısqa shıdamaǵan Shamunnabiy Gáwirdiń patshasın jekpe-jekke shaqıradı. Ekewi biraz waqıtqa shekem birbirin jeńe almaydı. Sonda Shamunnabiydiń hayalı kúyewiniń ayaǵınıń astına tarı shashadı. Shamunnabiy tarıǵa tayıp, oń ayaǵın dizeden búgiwge májbúr boladı. Bunı kórip turǵan onıń baylawdaǵı iyti jibin úzip barıp Gáwirdiń patshasınıń shalǵayınan tislep tartadı hám iyesiniń qáddin tiklep alıwǵa járdem beredi. Qaraqalpaqta «iyt opa, qatın japa» degen naqıl bar. Bul naqıl sol dáwirden estelik bolıp qalǵan.
Aqır ayaǵında Shamunnabiy Gáwirdiń patshasın, hám izinen óz hayalın óltiredi.
Mine, usınday bul komplekstiń tariyxı. Kompleks tutası menen «Mizdakxan» dep ataladı.
Bul jigitti jetkergen qudayǵa mıń qátle shúkir. Bolmasa Oksanaǵa ne aytar edim? Endi bolsa taǵı birde jáne bir qonaqtı baslap kelip, Mazlumxan sulıw hám Shamunnabiy tariyxın aytıp bere alaman, eger umıtıp qalmasam. Házirshe kókiregim sayrap tur.
—Bul esteliklerdi hindler kórerme edi, — dedi Oksana meniń
shıǵanaǵımnan bekkem uslap tómenge túsip keler eken. — Qashshan eki seriyalı kino islep taslaǵan bolar edi.
— Men kino isley almayman, — dedim oǵan házil etip. Barıjoǵı shofyorman.
3 — M.Nızanov
50 |
Muratbay Nızanov |
|
—Bilemen... Báribir de men Mazlumxan sulıwdı da, ana bir jigitti de kim edi atı?
—Abutálip.
—Abutalipti de aqıllı adam dep oylamayman. Aqıllı adamlar ashıqlıǵın ólim menen dálillemeydi. Eger dúnyaǵa qaytaqayta keletuǵın bolsań eken, bir márte ólip-aq keteyin der ediń. Yaq, onday emes. Ómir bir márte beriledi, óldiń — joq boldıń.
Biz mashinaǵa otırdıq.
—Siz ashıqlıǵıńızdı qáytip dálillegen bolar edińiz?— dedim men burılıp jolǵa túsip atırıp.
—Qáydem, — dedi ol nemquraydı.
—Ulıwma, ashıqlıq basıńızǵa túsip kórdi me?
—Qızıq-qızıq sawallar bereseń?! — dedi ol maǵan shekelep qarap. — Men ne, dúnyaǵa jańa keldim be? On jıl mektepte oqısam, altı jıl institutta, keyin aspirantura.
Men rulge asılıp, tuwrı aldıma qarap kele berdim. Endi ózi aytpasa, kimge ashıq boldı, qalay ashıq boldı, oyaǵın shıqshıǵına taqap soraw qolaysız bolar edi.
—Him, nege úndemey qaldıń? — dedi ol meni qapa etip aldım ba degen oy menen jasalma kúlimsirep.
—Úndeytuǵın gápim tawsılıp qaldı, — dedim kúlip.
—Aytayın ba, kimge ashıq bolǵanımdı?
—Xosh? — Írasında da, onıń kimge ashıq bolǵanın bilgim kelip, júzine tigildim.
—Bir aziat jigitke!
Qıyalıma dárhal bir oy keldi: meni tımsallap otırǵan joq pa? Eger olay bolsa — bul jalǵan. Bul — meni mısqıl etiwden
basqa hesh nárse emes. Kóz astımnan oǵan pinhamı názer tasladım. Yaq, ol qıyalında kimdidúr kóz aldına keltirip, shiyrin oylarǵa shúmip otırǵanday kórindi.
—Meniń Nina degen dostım bar edi, — dep azıraq tınıspadan keyin sózin dawam etti. — Mennen eki jas úlken. Lekin, meni hámme doslarınan jaqın tutadı, kewlinde hesh qanday sır giznemey, maǵan aqtaradı. Kewil jaqınlıq jasqa qaramaydı ǵoy, solay emes pe?
Men maqullap bas iyzedim.
—Ol qala shetindegi áskeriy gornizonda múddetli xızmetin ótep atırǵan bir moldavan jigit penen júretuǵın edi. Serjant