Muratbay Nizanov Tanlamali shigarmalar_roman_gurrinler_drabller

Ol esikten uzaqlap ketpey turıp, dárhal esikti qaytarıp ashtım. Bala anasınan qorıqqanınan siltegen jaǵına qaray zıńǵıp baratır edi.

—Sizge kim kerek? — Bul ret hayal onsha mátibiysimey, húreylenińkirep soradı.

—Keshirersiz, bir urtlam suw bolsa, qattı shóllep kiyatır

edim.

—Turıń usı jerde. — Ol ishten kishkene qalayı shólmekte yarım etip suw alıp shıqtı. Shóllep turǵan bálem-ám joq edi, mázi báháne. Waqıt ótkeriw ushın tisimniń arasınan sızıldırıp jiberip turman.

—Suw ishiwińiz shóllegen adamǵa usamaydı — dedi ol ashıwlanıńqırap. — Ne maqsette júrgen adamsız? Durısıńızdı aytıń, bolmasa, házir miliciya shaqıraman!

—Durısın aytsam, xanım, úsh kúnnen beri dúzde túnep júrmen. Jaǵdayǵa qaray jalǵan dálil oylamaǵan jerde tabıladı eken.

—Kewlimde hesh qanday jaman niyetim joq. Bir aqsham kvartiraǵa alıń. Aytqan pulıńızdı tóleymen, — dedim.

Ol maǵan bastan-ayaq sın názer menen biraz tigilip turdı.

—Qayaqtan keldińiz? — dedi soń.

—Odessalıqpan.

—Odessalıq?! Onda nege duzde túnep júrsiz?

—Jayım satılıp ketip edi.

—Hayal bala-shaǵańız qayda?

—Hayalım meni taslap ketti.

—Him! — dedi hayal ǵázep penen. — Dúnya kúnnen-kúnge biyopalarǵa tolıp baratır. Bir tańǵa otız dollar. Qayılsız ba?

—Qayılman.

Qayıl bolmasqa ilajım-ám joq edi. Búyerden ketsem, qaytıp ashıq esikke dus kelemen be, joq pa? Oksanaǵa biyopa degen laqap taqtırsam da, túnep shıǵıwǵa baspananıń tabılǵanına quwandım. Álpimiz alısıp, sóylese ketsek, onıń perishtedey pák nashar ekenin túsindirermen.

— Mına ishke kiriń, — dep ol asxananıń qapısın qolınıń artı menen ashıp kórsetti de, ózi ishkeri ketti.

Asxanaǵa bir stol, úsh gúrsi qoyılǵan eken. Stol ústi bos. Keshki awqat iship bolınǵan, dasturxan jıynastırılǵan. Bir gúrsige amanat ǵana otırdım.

keyin sál kewli qarar tawıp. — Awqattan kesh keldińiz.

—Máyli, az ǵana júrek jalǵaǵanday bir nársesi bolsa qasında.

—Buterbrod islep beremen.

Onıń ózi de ishkisi keldi me, yaki meniń awzımnan julıp alǵanday etip bergen sawallarına qısındı ma, kofeni eki chashkaǵa demledi. Bir-bir buterbrodtan tayarlap, qarsı aldıma kelip otırdı. Aramız kem-kem jaqınlasıp, júzinde ısıqlıq payda bola basladı.

— Balanı nege úyden quwıp qoyıp edińiz? — dedim men birinshi gáp baslap.

—Onı qılmısına ılayıq jazalap qoyǵan edim.

—Ne qılmıs islep qoydı?

—Xrustal vazanı sındırdı.

Gáp bunnan arı jalǵanbay qaldı. Qapılǵır chashkadaǵı kofe de azayıp baratır. Iship bolsam, «ornıńızǵa barıp jatıń» dep áńgimeni tuwarsa... «Waqıt az Alik, gáp atıp qal, bul da jalǵız baslı hayal usaydı. Oksana dep ólgen adamnıń tilegin tilep, qalǵan jaǵında dizeńdi qushaqlap óteseń be? Qıymılda!»

Usı ishki sezim meni qaytadan gáp ashıwǵa júrek ettirdi.

—Xojeyinińiz keshki smenada isley me kórinbeydi? — dedim iymenińkirep.

—Yaq. Seniń hayalıń qusap, ol da meni taslap ketti.

—Táǵdirimiz uqsas eken. Lekin, ol meni ózliginen taslap ketken joq.

—Nege? Óziń májbúr qıldıń ba?

—Olay da emes. Ol Allataalaǵa kerek boldı.

—Onda nege taslap ketti deyseń?

—Meni jarı jolda taslap ketkeni ıras ǵoy. Siziki she, tiri

me?

—Tuwrısı, ol da meni ózliginen taslap ketken joq. Onı ózim úyden shıǵarıp jiberdim. Ol maǵan qıyanet etti.

—Nege onda siz de taslap ketti dedińiz?

—Quwıp jiberdim desem erkek adamnıń abıroyı túsedi. Biyopa bolsa da ulımnıń atası. Kúyewi taslap ketken hayallar elde barshılıq. Onıń ushın maǵan hesh kim kúlmeydi.

—Diyanatlı hayal ekensiz. Kúyewińizdiń qıyanet etkenin qalay bilip qaldıńız?

Usı gezde meni ańlıp kelgen Biybisara hám onı ózi shaqırıp alǵan Oksana qıyalımnan tez ótip úlgerdi.

—Men poliklinikada isleymen. Shıpakermen. Bir kúni qabıl-

lawıma on úsh jasar Ira degen bir qız keldi. Kartasına qarasam, kúyewimniń familiyasında.

—Ákeń úyińde me? — dedim oǵan.

—Yaq, óziniń úyinde, — dedi ol.

—Óziniń úyi seniń úyiń emes pe?

—Biziń úyge ol kúndizleri kelip ketedi. Basqa hayalı bar. Tek bir sapar zorǵa úyge zorlap qondırdım, jılay berip. Onda dım kishkene edim, — dedi qız.

Ol meniń kúyewime usaǵan sumlıqsız, sawdıraǵan náreste eken. Bárin aqtarıp tasladı. Keshte bolǵan waqıyanı ózine aytıp berdim. Ol basın iyip tómen qarap otırdı da qoydı. Chemodannan neke qaǵazdı aldım da ortasınan bir bólip, betine ılaqtırdım.

—Endi úydi bosatıp qoy! — dedim, búyirimdi tayanıp. Ol jalınıshlı túrde júzime biraz tigilip turdı da, qáhárimnen túspeytuǵınımdı bilip, kiyimlerin jıynastırıw menen boldı.

Mine, endi bir yarım jıldan beri jesir hayalman.

«Bereyin dese qulına, shıǵarıp qoyadı jolına». Oylamaǵan jerde jáne bir jesir hayaldıń tabılıwına qara. Endi buǵan qanday etip gáp baslasam eken.

—Xanım, bir shiysha vino tabıla ma, pulın tóleymen, — dedim.

—Qoyıń, jatıń, tósegińizdi salıp qoyıppan, — dep ol aldı-

mızdaǵı chashkalardı jıynap ala basladı.

Túni menen dóńbekship shıqtım. Bir oyım: qasına bar, hár qanday ıshqıy sırdı aytıwǵa túnnen qolay mezgil joq, jáne bir oyım: yarım túnde quwılıp ketkiń kelmese tım-tırıs uyqıla. Ushırasqan adamnıń bári saǵan qanı qata bere me? Ol basınan ótken waqıyanı ayttı. Saǵan tiygisi kelgende tartınıp turatuǵın nashar emes, ózi belgi berer edi. Jat jónińe! Keyingi oyım ádepkisinen basım kelip, túnniń állenemirinde kózim ilindi. Azanda balası úshewimiz asxanada shay ishtik.

—Meniń búgin de, erteń de baratuǵın jerim joq, — dep gáp baslap kiyatır edim.

—Jaq, kelmeń, — dep hayal gápti shorta kesti. — Ne demekshi ekenligińdi túsinip turıppan. Men hesh bir erkektiń ant-suw

ishkenine isenbeymen. Sonsha opadar dep isengen erkegim ishmerezlik penen qıyanet qıldı. Endi erkek atlını kórerge kózim joq. Meni tınıshıma qoyıń.

Solay etip, bul imkaniyattan da qurı qalıp, súyretilip esikten shıqtım.

—Arzıwbay aǵa, ózi júdá qatınjanlımısız deymen, — dedim men kúlip.

Ol betime bejireyip qaradı.

—Ol ne degen gáp?

—Aqırı, Oksana ómirlik joldasıńız bolsa, onıń ele qırqı

bolǵan joq, júzi bolǵan joq. Jılına qaramaysań ba?

—O-oy, inim-aw, oyaqta qırqı, júzi degen gáp joq. Onıń ústine dástúr-pástúr, sıylasıq degen mınıyaǵıń kelisip tursa bolatuǵın nárse-ǵo. Jılın kútemen dep qıstıń bir ayazında dúzde sárriyip ólip qalıwım kerek pe? Ele de jaz ayı edi, sol — meniń qurbaqaday warq etip-sharq etip, hár jerde bir qonıp júrgenim.

—Nege awılǵa qaytaǵoymadıńız?

—Qaytqanda qayaqqa kelemen?! Inim jaydı qashshan satıp jibergen bolıwı kerek. Satpasa da, tırnaǵı egitilip, qulap qala-

tuǵın waqtı boldı. Awıldaǵı aǵayinlerdiń bolsa men biletuǵın, meni biletuǵınlarınıń bári ólip bolǵan. Olardıń balları ya aqlıqları meni tanıy ma? Men Odessada súyegim qalıwǵa ırazı bolıp júrgen sorqaynaǵanman-ǵo! Ayta bereyin be, izin?

—Ayta beriń, aǵa.

Sóytip, erteńine dúzde túnep shıǵıwǵa qarar ettim. Hár jerge otız dollar-eliw dollar taslap kete beretuǵın Xarun bayman ba? Ele de músinshi bergen bir júz eliw dollar maǵan gáwmis shiysheli vino ishkizip, jesir qatınlardıń úyine kirey pul tóletip júr-

gen. Búytip sirá da uzaqqa bara almayman.

Dúzde túnep shıǵıwdıń da óz mashqalası bar eken. Bir de toyǵansha iship, dus kelgen jerde jatıp qalıwıń kerek, bolmasa, deneńdi jat kózden jasırǵanday quwıs-qoltıq kerek bolar eken. Birinshi joldı tańlawǵa qorıqtım, ekinshisine bolsa ayaq kósilip jatqanday quwıs-qoltıq tabılmadı. Eń sońında parkke bardım. Parktiń bir jaqsı jeri yarım aqshamǵa deyin adamsız bolmaydı. Trotuarları jaqtı. Seyil etip júrgen jaslardıń tuw sırtınan tamashalap sen de jaslıǵıńdı eske túsireseń. Eń baslısı, waqıt ótedi.

—Qattıraq qıs, — dedi ol qolımdı silkip jiberip. Endi qattıraq qıstım.

—Bar kúshiń menen qıs. Háy-háy, boldı! — dep ol men bar

kúshim menen qısqan waqtımda qolın julqıp tartıp aldı.

—Jaman emes, qarıwı bar. Biz benen júreseń be?

—Qayaqqa baraman?

—Birge qonıp shıǵasań. Erteń qara jumısqa basamız.

—Tiyin-teben beresiz be?

—Onı xızmetińe qarap kóremiz.

Ayaq astınan bunday imkaniyat tabılar da, boyımdı báneleymen be? Turıp, izine ere berdim. Parkten shıǵıp, kishkene, buyıntıq kósheler menen biraz júrip, gileń toǵız etaj etip salınǵan úlken kvartalǵa keldik.

—Vasya, qara, dógerekte hesh kim joq pa? — dep jası úlkeni meni qolı menen ımlap, artına ótip turıwımdı buyırdı. Vasyası

toǵız qabatlı jaydıń múyeshinen áste basın shıǵarıp qaradı.

—Eki adam podezddiń aldında sóylesip tur.

—Ketsin. Meniń atım Jenya, — dedi ol maǵan burılıp. Mınaw Vasiliy — meniń orınbasarım. Joqarıda Kostya degen cıgan jigitimiz bar, awqat tayarlap qoyǵan bolıwı kerek. Murnıńa jaǵımlı iyis kelip turǵan joq pa?!

Ol murnımnan barmaǵı menen basıp, áste kúlip qoydı.

—Atıń kim? — dedi soń.

—Alik.

—Maqul. Házir podezddiń aldındaǵı adamlar ketken soń

tım-tırıs onınshı qabatqa shıǵamız. Ayaǵıńdı tapıldatpaysań, jótelmeyseń.

Men joqarıǵa, jayǵa qaradım. Hár etajdıń tusında bir qabattı ekinshi qabattan ayırıp turatuǵın belgi bar edi, bir, eki, úsh,.. toǵız qabat.

—Onınshı qabat joq-ǵo, — dedim men tańlanıp.

—Jenya, adamlar ketti, — dedi usı waqıt Vasya múyeshten basın shıǵarıp qarap. Meniń Jenyaǵa bergen sawalım juwapsız qaldı. Eskertilgen tártip boyınsha jótelmesten, pıshıq júris penen toǵızınshı qabatqa shıqtıq. Soń jáne yarım etaj kóteriletuǵın temir basqaldaq bar eken. Soǵan órmelep, taxtaydan qurastırıp soǵılǵan esiktiń aldına keldik. Jenya qapını álle qanday namaǵa uqsatıp, izbe-iz úsh márte shertti. Azıraqtan keyin qapı ashıldı.

—Ol «fundamentti» biraq keyninen hesh qanday dári-dármaq penen buzıp bolmaydı.

—Arjaqqa kete bereseń, ha-ha-ha!

Jenya menen Vasya maǵan jumıstıń túrlerin biri-birin tolıqtırıp túsindirdi, hám hár qanday qıyınshılıqqa kóniwim kerekligin zinharlar edi. Házirshe men maqullawdan arıǵa ótpedim.

—Qáne, búgingi tabıstı soz, — dedi Jenya awqatlanıp bolǵannan keyin Kostyaǵa.

Kostya qáler-qálemes bolıp ornınan tikeydi hám trubalardıń birine ildirip qoyǵan shalbarınıń kisesinen az ǵana griben alıp, Jenyaǵa usındı.

—Qasıma kel! — dedi Jenya ornınan sál jılısıp. Negedur Kostyanıń túr-túsinen albırawshılıq sezile basladı. Amanat kelip qasına otırdı. Jenya aqshanı demde sanap boldı.

—Bolǵanı ma? — dedi Kostyaǵa burılıp qarap.

—Adamlar kúnde kóre berip meni tanıp qalǵan. «Keshe de berdik, pullardı qayaqqa isletip atırsań?» dep qayır sadaqa beriwdiń ornına ústimnen kúlip ketedi.

Qonaqtay qarap otıra bermeyin dep dasturxandı jıynastırıp atır edim, bir nárse dúrs ete qaldı. Shalt basımdı kóterdim. Qarasam, Jenyanıń qasında otırǵan Kostya raskladushkanıń arjaǵında domalap atır.

—Tur-r, kvenamateri! — dep sógindi Jenya. — Erteń búginginiń kemisin toltırmasań, mına trubalardıń birewin kesip, ishine tıǵıp jiberemen.

Kostya qanaǵan murnın qolı menen basıp, ornına kelip otırdı.

—Bar, betińdi juwıp kel! — Bul buyrıqtı Vasya berdi. Demek, bul «xojalıqta» Jenya xojeyin, ekinshi biylik Vasyada eken. Ishindegi ápiwayısı Kostya, erteńnen baslap onıń menen ekew bolamız. Eki baslıq, eki xızmetker.

Maǵan Kostyanıń raskladushkasınıń artınan jatıwǵa orın berildi. Góne-kóksi kiyimlerdi jayıp, ózimniń tufliyimdi pánjegime orap kópshik qıldım. Jat jerge úyrenbegenlikten, birazǵa deyin uyqım kelmedi. Onıń ústine bar pulımdı únemleymen dep, keshki halqasqa eki pirojki menen bir stakan kampot ishiw menen

sheklenip edim. Kostyanıń úsh adamǵa ólshep pisirgen awqatınan maǵan shay kesa menen bir kesa ǵana awıstı. Biraq, nannan úsh-tórt bólek jep qaldım. Ash qarınǵa uyqı kelmeydi eken.

«Úlken úyge ne kerek bolsa, kishkene úyge de sol kerek» degen. Bulardıń buyıntıq jayında kishigirim qazan, shay qaynatıwǵa, awqat pisiriwge paydalanıwǵa burap áste, qattı qoyatuǵın toq plita da bar eken. Plitaǵa toq joqarıdaǵı sımlardan tartılǵan.

Onıń jaǵıp óshiriwin ózleri bilmese, qáyerden jalǵap, qáyerden jazdıratuǵının ańlay almadım.

Állenemirde kózim ilinip, silem qatıp qalıptı. Bir máhál bas ushımdaǵı belgisiz bir sıtırlıdan oyandım. Kózimdi ashıp ján-jaqqa ser salıp qarasam, shalbarınıń dizesin jamap otırǵan Kostyaǵa kózim tústi.

—Neǵıp atırsań? — dedim oǵan.

—Ts-s! — dep barmaǵı menen awzın bastı ol. — Ásterek sóyle, Jenya oyanıp ketedi. Shalbarıma dermantinnen dizerlik salıp atırman.

—Ne ushın?

—Erteń bazarda túsip qalaman da, ishke eki dizem menen júrip kiremen. Dermantinniń ishine pattı-sattı salıp tigip atır-

man. Sonda jer batpaydı, dizem jara bolmaydı. Adamlar meni «biysharanıń eki ayaǵı dizesinen tómen islemey qalıptı» dep ayap, kóbirek sadaqa beredi. Sonda keshegi kúnniń-ám esesin toltıraman.

Áne, hár kimdiki bir kún-kóris! Qolımızda jumısımız, ústimizde úyimiz barda bul qusaǵan bomjlardıń qáytip tirishilik etip atırǵanınan biyxabar ekenbiz. Endi qatarına ózim qosılıp atırǵannan keyin, tirishilik degen ǵániymet zattıń ańsatlıq penen bolmaytuǵının tereńnen uǵına basladım.

Azanda tań atpay hámmemiz «jumısqa» shıǵıp kettik. Biz úshewimiz qalanıń sırtındaǵı sawda kompleksiniń qurılısına, Kostya kúndelikli talabına — qayır sorawǵa.

Sol kúni keshke deyin cement túsiriw, onı qaltalaw menen bánt boldıq. Xojeyin eki dana maska tawıp berdi. Ol maǵan awıspadı. Sonıń ushın qolımnan kelgeninshe ernimdi qımıp, tislenip cement túsirip, qaltaladım. Biraq, bárqulla tislenip júriw ushın

da úlken kúsh kerek eken. Arasında jazdırıp-jazdırıp alaman. Tap sonı kútip turǵanday cementtiń shańı dup-duwrı ókpeme urıladı da, jótelip qalaman.

—Shıda Alik, cement kúnde kele bermeydi, erteń fundament quyamız, — dep táselle beredi Jenya. Buǵan da shúkir, álle netken birew meniń densawlıǵım ushın qayǵırıp atır.

Usılayınsha tirishiligimiz óte berdi. El jatqanda kirip, oyanbastan burın shıǵıp ketiwge úyrenip aldım. Kostyanıń tásili de jaqsı nátiyje bergen qusaydı, qısım-qısım aqshalardı Jenyaǵa uslatıp, esesine xoshamet esitetuǵın boldı.

Bir kúni kútilmegen waqıya júz berdi. Tań aldında Vasya bizler Jenya ekewimizdi shayqap oyattı.

— Turıń, turıń! Kostya ólip qalıptı.

Júregim suw ete qaldı. Jalt qaradım. Iyni iynime tiyip jatqan Kostya jatqan jerinde aǵashtay qatıp qalǵan edi.

—Neǵılamız? — dedi Vasya Jenyaǵa húrey menen. Jenya birazǵa deyin kózin uwqalap otırdı.

—Tór betke aparıp, keramzitke kómemiz, — dedi soń.

—Sasıp, iysi shıǵıp ketpey me? — dedim men.

—Ne qılayıq onda, tabıt buyırıp qábirstanǵa order alayıq

pa? — Jenyanıń maǵan qáhár menen aytqan mına sózinen keyin jım boldım. Bomjlardıń qáytip óli jayǵastıratuǵının bilmesem. Úshewlep Kostyanı jayǵastırdıq. Keramzitti shıqırlatpay kómiwdiń de ózi bolmadı. Qosıwıslap alıp, ústine jaydıq. Állen waqıtları denesi jasırınǵanday boldı. Shay ishiw haqqında oy-

lap ta otırmastan, jumısqa shıǵıp kettik. Keshte bolsa áwliyege kirip kiyatırǵanday edik kewlime. Analar biraq sır bermedi.

Aradan úsh-tórt kún ótip meniń aytqanım keldi. Ólimtiktiń iyisi pútkil cherdaktı alıp ketti.

—Bul jerden óksheni kóteriwimiz kerek, — dedi Jenya. — Há demey iyis tómenge uradı, keyin jaydıń turǵınları iyiskelenip, joqarıǵa shıǵadı. Biz adam óltirgen bolıp, qolǵa túsemiz.

—Sonda qayaqqa baramız? — dedim men hawlıǵıp.

—Seniń isiń bolmasın. Esabın biz tabamız. Izimizge eriwdi

bil.

Erteńine Jenya sawda kompleksiniń iyesi menen kelisip, qurılıstıń basındaǵı aǵash budkanıń giltin aldı. Burınǵı úyimizge qaytıp darımadıq. Raskladushkalar da, ıdıs tabaqlar da sol jerde qaldı. Kóp kúnge deyin onnan barmaq izlerimizdi tawıp, izlep kele me, dep qurı kebimiz júrdi. Ásirese, meniń.

Qullası, inim, basıńdı awırtıp ne qılayın, on úsh jıl, tap

keshegi kúnge deyin Jenya, Vasyalardıń izine erip gá cherdak, gá podval, gá qurılıs basındaǵı aǵash budkalarda kún keshirdik. Iri qurılıs obektlerindegi budkalar biz ushın arqayınlaw edi. Ol