Muratbay Nizanov Tanlamali shigarmalar_roman_gurrinler_drabller

—Ene, aq jigitti kórgiń keldi me? — dedi mınaw. Qanatbay kelindi ımlat kórsetti.

Apamnıń iyegi kemseńlep, eki betin jas juwdı. Medsestra bizlerge baqırıp tasladı.

—Qıylandırıwǵa bolmaydı! Nege tınıshın ala beresiz? Shıǵıń bar, ózlerimiz qaraymız.

Keshte Alpamıstı Biybisaranıń anası menen birge alıp keldik.

—Ózi nege kelmedi Biybisaranıń? — dedim men gápin bólip.

—Ózin kúyewi jibere me? Sóytip alıp kelgen menen Alpamıs apama jaqınlamadı. Eplep jılatıp aparıp aldına tuttıq. Zorǵa lábin tiygizip betinen súygen boldı. Soń áste kózin jumdı da, qaytıp ashpadı. Sol jatıstan qırıq bes kún ózine kelmey jattı. Maydıń 27-kúni dúnyadan ótti.

Bunnan arjaǵına hesh nárse tıńlaǵım kelmedi.

—Kelin, maǵan tósek salıp ber, basım awırıp tur, — dedim.

—Dári bereyin be? — dedi Qanatbay.

—Yaq. Hesh nárse kerek emes. Bir zaman tınıǵıp dem alsam ótip ketedi.

Usılayınsha meniń kewilsiz kúnlerim dawam ete berdi. Úyde inim menen ashılısıp sóylespey qoydım. Ol da meniń usı waqqa deyin qayaqta júrgenim, qalay qaytıp kelgenim haqqında batılı barıp soray almadı. Soraǵanda da, aytıp bergendey kewil xoshım joq edi. Óz úyimde qonaqtayman. Búgin-erteń qaytıwım kerek adamday, úyden amanat kirip shıǵaman. Sharbaqqa shıǵıp qarayman, hámme jaq qar, men ketkendegiden qanday ózgeris barın sezbeymen.

Kóshede de tanıs-bilistiń kózine túskim kelmeydi. Men ushın hámme nárse jat kórinedi. Hámme nárse biygana, men ózim de óz úyime, óz elime biyganadayman.

Qarjawbay aǵanıń wáde bergen taza RAFları da, sanaviaciyaǵa tiyisli «Volga»ları da qızıqtırmay qoydı. Berse de aydap keteberejaq men joq. Bir tilegim — ne qıldıń, qosshım? dep ózi kelip qalmaǵay. Kiyatırǵanın kórip qalsam, jasırınıp turaman. Oǵan endi Odessadaǵıday bar sırımdı aqtarıp otırǵım kelmeydi.

Qullası, qızbalıqqa salıp áp-ánedey jıllı ornımnan kóterilip ketkenime ókine basladım. Olar meni quwǵan joq edi-ǵo! Qartayıp, góriniń awzı ashılıp turǵan ǵarrınıń sózine nege

birden namısım qozıp keteǵoydı! Oksana neshe márte qolıma

asılıp jalındı. Tún qoynın jańǵırtıp, izimnen baqırıp jalbarındı. Kerek emes jerde ór kókirekligim tutıp...

Jumısta men haqqında qanday gáp bolıp atır eken? Ya arza jazıp taslamadım. Eki-úsh kún kórinbegen soń úyge qońıraw etken shıǵar. Telefondı Oksana alsa bir ámellep dáliller! Al, atasına

dus kelse «túyeden postın taslaydı» . «Ketti ol kelgindi eline» deydi. Sóytip men jumıs ornımda da kelgindi atanaman.

Nege anamnıń qaytıs bolǵanın kewlim sezbedi?! Nege túsime enbedi? Durıs, enbewi! Aqırı, men onı qapa qılıp kettim! Aldap kettim, óz Kaabamdı! Aq sútine ırza bolmay ketti anam! Qáytip men bul dúnyada ózimdi aqlay alaman? Jaqsısı, kelmewim kerek edi. Jasay beriwim kerek edi sóytip?

Yaq! Kelgenim durıs bolǵan! Anamnan keshirim soradım, kelip! Mramorǵa oyıp salınǵan súwretin súydim. «Ullarıń Arzıwbay hám Qanatbaydan, aqlıqlarıń Alpamıs hám Polattan estelik» degen jazıwdı kórip, kewlim jubandı. Inime minnetdar boldım. Balası Polattan aldın Alpamıstı jazıp qoyǵanına riza boldı kewlim. Endi qaytıp ketsem de kewlim jay boladı. Bul jaqta meni izlep atırǵan hesh kim joq. «Sálemine qaray aligi» dep, mennen opadarlıq kórmegen Biybisara bul kúnde álle kimniń qushaǵında. Men she? Eki kemeniń basın usladım! Ekewin eki jaqqa tolqın ıǵızıp ketti, ómir tolqını! Men endi mantıǵıp atırman. Meni qaynawıtlaǵan iyrim tartıp baratır. Bul iyrimnen shıǵa alaman

ba, joq pa, bilmeymen! Ózim umtılıwım kerek endi. Suw jutıp bolsa da, bul iyrimnen shıǵıp alıwım kerek. Bir «keme» mennen uzaqlap ketti. Ekinshi kemege qayta asılıwǵa ele múmkinshiligim bar. Soǵan umtılıwım kerek. Bolmasa, tereń suwǵa ǵarq bolaman!

Aradan bir ay ótti. Oksanadan ya xat, ya qońıraw kelmedi. Aqırı, bir kúni keshletip ózim qońıraw ettim.

Oyaqtan kimdur trubkanı kótergende júregim dúrsildep, teztez urdı. Trubka kóterildi, biraq, hesh kim úndemedi.

—Allo? — dep ózim birinshi til qatıwǵa májbúr boldım. Telefonda ulım Sergey edi.

—Kimsiz? — dedi ol.

—Oksana qayda? — dep onıń ózine qaytarıp sawal berdim.

—Kóship ketti.

—Qayaqqa?

—Óziniń úyine.

—Haw... Sen birge ketpediń be?

—Yaq. Meni atamlarǵa taslap ketti. «Ata menen apanı baǵasań»

dedi.

Men ún-túnsiz trubkanı jawıp qoydım. Balam burınnan sońǵı telefonnan meniń menen sóylesip kórmegennen keyin, dawısımnan tanımadı. «Kóship ketti. Óziniń úyine ketti. Meni atamlarǵa taslap ketti» Áne qala-as! Bir aydıń ishinde ne degen ózgeris. Óziniń úyi qayaqtan payda boldı? Onday xabar joq ediǵo. Demek, Sergeydi ata-anasına qaldırıp, jáne turmısqa shıǵıp ketken. Aytqan jerimnen shıqtı. Alik bolmasa Andrey, Andrey bolmasa taǵı birew... Men kim bolıppan oǵan? Buyaqta Biybisara da Alpamıstı ata-anasına qaldırıp... Qarap júrmey eki náresteni

tiri jetim qıldım. Ózim birotala tereń qurdanǵa ketiwge bet burdım. Ekinshi «keme» de mennen alısta.

Sol kúni túni menen uyqılay almay dóńbekship shıqtım. Qay jerde qátelestim? Ǵarrı qáyin atamnıń gápine ókpelep, tura ılaqqanım nadurıs boldı ma? Mápilik ǵarrınıń sózin esitpegenge alǵanım durıs pa edi?! Meyli, bul jerde meniki nadurıs bolaǵoysın, bir ay ishinde Oksana qaydan óziniń úyine iye bolaǵoydı? Kim berdi oǵan úydi! Mennen jasırıp júrgen

gómmesi bar ma edi?! Ya-aq, múmkin emes. Ekewimiz de aylıqtı ortaǵa qoyatuǵın edik. Ózimizge keregin alıp qalıp, basqasın kempirdiń qolına salatuǵın edik. Usı úydiń ruwzıgershiligin tındıratuǵın sol kempir edi. Demek, bul jerde basqa gáp bar. Ol Oksananıń úyi emes. Kúyewiniń úyi! Men shıǵıp baratırǵanımda izimnen bir-eki baqırdı da qaldı. Izimnen juwırıp shıqpadı. Kózabaǵa baqırdı ol. Men kewlimnen keshirgen Andrey-Pandreyi onıń ómirinde qashshan-aq payda bolǵan. Men sorlı «tulıpqa móńirep» júre bergenmen! Qalay men endi Oksananı dım úndemey berip qoya beremen? Onısız qalay jasayman? Oksananı oylaǵan waqta óz úyime biygana bolıp kórinip kettim... Yaq! Bunı bulay qaldırmayman! Sol buzaqı Andreydi óltiremen! Birewdiń muhabbatına qol salıwdıń qanday bolatuǵının kórsetemen oǵan? Keyin Oksananı óltiremen! Yaq, aldı burın Oksananı óltiremen. Andrey onı zorlap alǵan emes. Onıń ózi qıysańlaǵan. «Eme bilgen qozı eki sawlıqtı birden emedi» degen. Birimizdi-birimizge bil-

dirmey dúnyanı jalpaǵına súrip júrgen, ol buzaqı!

Men sonda birinshi márte Oksananı qattı jaqsı kóretuǵınımdı sezindim. Tańnıń atıwına asıqtım. Sestine suw quyılǵır

qorazlar da sol kúni keshigip shaqırdı. Birinshi shaqırımı menen ekinshi shaqırımınıń arasın dım sozıp jiberdi. Meniń shıdamımdı sınap kórip atırǵanday kúydirdi olar-ám.

Azanda Qanatbaydı ońasha shaqırıp aldım. Azımaz ózimdi bastım. Túndegi qızbalıǵımdı, Odessaǵa jaman niyet penen qaytajaǵımdı jasırıwǵa háreket ettim.

—Qanatbay, — dedim oǵan biraz salmaq penen. — Men Odessaǵa qaytpaqshıman. Bul úyden, bul kósheden uzaqlasıp ketken ekenmen. Enise alatuǵın túrim joq. «Atadan altaw tuwsań da, watanıńa jalǵızsań» deyberetuǵın edi anam paqır. Sol aytqanday, táǵdir meniń nesiybemdi alısqa shashqan eken. Endi nesiybemdi soyaqtan shópleymen. Keshe úyge qońıraw etip edim, balam: papa, qashan keleseń? dep jılamsırap atır. Olardı ári-beri alıp keliwge

urınıp edim. Oksananıń ata-anası «bizlerdi kómip bolıp ketiń»

dep jibermedi. Bálkim, sonnan keyin kelermiz. Házirshe xosh, aman bol! Eger kórisiw nesip etpese...

—Qoyıń da, ájaǵa, jaman ırımdı baslamay, — dep Qanatbay

sózimdi bóldi. — Men-ám bul jerden kóship ketsem kerek. Sen kelseń úydi taba almay qalar dep jol qarap otır edim. Meni Ústirtke geofizikler qalashasına shaqırıp tur.

— Óziń qabırǵańa oylas. Qay jerde bolsań da aman bol! Tranzit bilet penen bir kún ishinde Odessaǵa jetip keldim.

Samolyottan túsiw menen jáne júregim dúrsildep, qanasına sıymay ura basladı. Hesh waqıtta jaman niyetti oyıma alıp kórmegen men, óz-ózimnen háwlire basladım. Ómirimde tawıq soyıp kórmegen adam, qalay jan qıya alar ekenmen?! Keyin ne boladı? Miliciyaǵa baraman ba? Ya jasırınıp awılǵa qashaman ba? Jaqsısı miliciyaǵa baraman. Sol jerde arqayın bolaman. Izimnen izlep keliwden qorqıp, kúnde mıń ólip júrmeymen. Bálkim... Bálkim, qanǵa kózim túskende birden jinli bolıp ketsem...

Toqsan túrli oydıń tolǵawında keshletip, balalar klinikasına keldim. Múmkin, búgin náwbetshilikte turǵan shıǵar. Bul jerden tabılmasa azanda institutqa baraman.

—Kim kerek edi? — dedi tamshı dári úskenesin kóterip baratırǵan medsestra aldımnan ushırasıp.

—Oksana búgin náwbetshilikte emes pe?

—Oksananıń emlewxanada jatqanına bir hápte boldı.

—Qaysı emlewxanada?

—Tuwıw úyinde.

—Tuwıw úyinde-e?! — dep shorshınıp kettim. Medsestra meniń qorqıp ketkenimdi sezdi.

—Siz kimisiz?

—Erimen. Bir ay burın komandirovkaǵa ketip edim.

—Qorıqpay-aq qoyıń, taksikozı awır kelgen hayallar sonday payıtta bir hápte-eki hápte jatıp aladı.

Men suwıq demimdi aldım. Onı ayap kettim. Bálkim, AndreyPandreyi joq shıǵar dep ózimdi jubattım. Sonda... Jay kimdiki? Ya-aq, Arzıwbay, jibispe sen! Onday boyawı bos erkeklerdi hayallar da jaqsı kórmeydi. Óltiriw qolıńnan kelmese de doh ura ber! Sonda seniń menen esaplasadı. Andrey basın alıp qashadı. Oksana ózińe qaladı. «Men ne sonda, sarqıtqa iyelik etip qala beremen be?» «Andrey de sarqıtqa kónip jasaǵan-ǵo! Muhabbat hár qanday sarqıt-parqıttan ústin turadı».

Túnletip Oksana jatırǵan palataǵa kirip keldim. Olar eki hayal eken. Tórgi krovatta Oksana, esikte ayı-kúni taqalıp turǵan jası úlkenirek bir hayal.

—Oy, Alik! Senbiseń Alik! — Oksana ornınan ushıp turıp, kele moynımnan qushaqladı. Júzlerimnen aymalap súye basladı. «Oy, jolik!» — dep qoydım ishimnen. Jibime, Arzıwbay!».

—Keletuǵınıńdı bilip edim! Mensiz jasay almaytuǵınıńdı

sezer edim. Sonıń ushın da izińnen juwırıp shıqpadım. Bir dom, eki domnan ótip keler dedim... Al, sen bolsań... Awılıńnan aylanıp keldiń be?!

—Taza úyiń qutlı bolsın! — dedim qabaǵım ashılmay.

—Raxmet! Nege qapasań? Ele bayaǵı aǵamnıń gápine ókpelep júrseń be?

—Andrey úyińde me?

—Kim Andrey? — dedi ol qolların jelkemnen alıp.

—Andrey bolmasa Nikolay. Nikolay bolmasa Egor.

—Ne aytıp atırsań, men túsinbedim?

—Jógisireme! Kúyewińdi aytıp atırman.

Esiktegi hayal bizlerdiń aramızdan «qara pıshıq» ótkenin abaylap, sırtqa shıǵıp ketti.

—Qanday kúyew, Alik? Kúyewim sen emes pe?

—Onda jay kimdiki?

—He-e, — dep onıń júzine qan juwırdı.

—Jay ekewimizdiki. Qayaqtan esittiń?

—Onıń áhmiyeti joq. Tuwrısın ayt, kimge shıqtıń, házir qayaqta? Meniń muhabbatıma qol salǵan sol aqmaqtıń qanın ishiw ushın qayttım awıldan. Eger tuwrısın aytıp, jol silteseń, óziń-

niń ómiriń olja. Saǵan qol qatpayman. Seni súygenligim ushın, jaqsı kórgenligim ushın tiri qaldıraman.

Oksana izine burıldı. Barıp krovatına otırdı.

—Shıǵıń! — dedi keyin.

—Ayt, ırasıńdı.

—Shıǵıń dedim sizge! Seniń menen sóylesetuǵın sózim joq! Men eki oydıń kesispesinde qaldım. Men haqpan ba, ol haq pa?

Ne ushın ol ashıw etip atır?! Demek, bul jerde basqa gáp bar.

—Men Sergeyge qońıraw ettim.

—Esittim. Kóship ketti, degen. Óziniń úyine ketti, degen. Sol ma maǵan qoyıp turǵan ayıbıń?! Sen úyden bas alıp ketiwden birewge tiyip aldı dep oyladıń ba?!

—Bolmasa...

—Bolmasa, jaydı kim áperdi deyseń-ǵo! Qalay umıttıń aqırı, «Alik, kooperativ úyge náwbetke jazıldım. Qay waqta da biz ata-anamızdan bólek úy bolıwımız kerek ǵoy» degenim qayaqta?! «Qalay pulın tóleymiz?» dediń sen». Kredit alamız», dedim men. Onnan beri aradan úsh jıl ótti. Bizlerdiń jaǵdayımızdı tús kó-

rip bilgendey, sen ketkennen bir hápte ótip úyge xat keldi, náwbetim kelipti. Bar gáp sol!

—Íras pa?!

—Awa-dá!

Men Oksananı krovattan kóterip aldım.

—Hesh qanday Andrey-Pandrey joq pa?

—Yaq! Tek Alik bar meniń ómirimde!

—Doktordan sorap shıq! Úyimizge barayıq!

Sol kúni biz misli jańa qosılǵan jas jubaylarday quwanıshlı edik.

***

Tún jatar mezgilden álle qashan ótip ketti. Men esney basladım.

—Uyqıń keldi me? — dedi Arzıwbay.

—Yaq, onsha emes... Keshe kesh jatıp edik, sonıń qursı.

—Vino bar ma?

—Men ishpeymen-ǵo.

—Saǵan isheseń be dep atırǵanım joq, úyde vino bar ma?

—Bilmedim. Ballar qonaqqa dep alıp qoyǵanı bolmasa...

—Qarap qóriń, men-ám qonaqpan-ǵo, — dep kúldi Arzıwbay. Shkaflardı, servantlardı tintip bir shiyshe «Qara marvarid»

degen qızıl vino tawıp keldim.

—Portveyn joq pa eken? — dedi miyman «Qara marvarid»ke onsha kewli tolmay.

—Qonaqqa hesh kim portveyn qoymaydı, sonıń ushın ballar onı satıp ákele bermeydi.

—Mınawıńdı ǵoy men iship kórmedim, lekin, sol biziń dáwirimizdegi 53 penen 26 dan pás-aw, shaması.

Ol kisesinen arqasında burandası bar shaqqısın alıp, vinonıń awzındaǵı tıǵının asha basladı.

—Barlıq qural-sayman saz eken ǵoy, — dedim men kúlip.

—Álbette. Biziń úyimiz mudamı janımızda boladı.

Ol vinonı ashıp shay kesaǵa toltırıp quydı. Soń tilek-pilek aytpastan, simirip tartıp jiberdi.

—Túri qoqımday kóringen menen tınıq eken, — dedi soń.

—Al, sóytip... Kooperativ jayǵa bardıńız.

—Bardıq. Endi men buyaǵın qısqartaman. Onısız-ám uyqıdan qulap qalayın dep otırsań.

Biz Oksana menen sol irettegiden basqa hesh qanday sen-menge barıspay jigirma bes jıl turmıs keshirdik. Balamız Sergey jigirma beske, qızımız Maryam jigirmaǵa shıqtı. Qızıma ózim

at qoydım. Familiyasın Arzıwbaeva dep aldım. Meniń de atım qalsın dedim, bul dúnyada. Ol men ushın Maryam, Oksana ushın Mariya edi. Qáyin atamız Sergey balamız on tórtke shıqqanda qaytıs boldı. Aradan úsh jıl ótip, kempirin de qasına qostıq. Sergey jayda bir ózi qaldı. Bizge kelip qosıl desek, kelmedi. Ózi kishkentayınan-aq bizdi jatsınıp ósti. Oksana uzaǵıraq ájapasınday, men bolsam qanday da bir aǵayinleri sıpatında edim oǵan.

Jigirma birge shıqqanda úylendirdik. Durısı — ózi úylendi. Biz otız-qırq adam shaqırıp, kishigirim banket berdik. Biziń perzentke islegen xızmetimiz sol, onıń ata-anaǵa bolǵan húrmeti ara-arasında jeteklesip qıdırıp kelip turatuǵın edi. Lekin,

bir mártebe de úyde túnep qalǵan emes.

Maryam medicina uchilishesin pitkerdi. Pitkerip atırǵanda Kemal degen túrk jigitti baslap keldi. Antaliyada turar eken. Maryamdı gúzge qaray Turkiyaǵa alıp ketiwge ruqsat soradı. Biz kelisim berdik. Negedur, gúzge jetpey-aq, Maryam onıń atın atamaytuǵın boldı. Keshikpey Ignat degen rus jigitin baslap keldi. Sonda Qarjawbay aǵanıń bayaǵı gápi esime keldi: «Ulıń erjeter, qay jerde kewline unaǵan kár bolsa, sol jaqqa ótá ketedi, qızıń tartınbastan úyińe júrgen jigitin baslap keledi. Qárekeńshilik etip bir nárse deseń, izine erip ketken qatınıń qızı tárepke ótip aladı. Sen jalǵızsırap qalasań...».

Men qárekeńshilik etpedim. Buyaqtıń úrp-ádeti kem-kem men ushın qáwli-qarar bolıp qalǵan edi.

Sergey oqımadı. Trambay deposına mashinist bolıp jumısqa kirdi. Buǵan da biz pálen-tólen demedik. Maryam Ignat penen de aranı ashıq qıldı. Keyin tınshıp qaldı.

Sol jılı, yaǵnıy turmıs qurǵanımızǵa jigirma altı jılǵa qaraǵanda Oksana awır dártke shalındı. Aq qan boldı. Ózi doktor adam awırsa tez boldırıp qalar eken. Óziniń dawasız dártke jolıqqanın bilgennen keyin hámme nársege kózleri toymay telmirip qaray beretuǵın ádetti shıǵardı. Onıń ómirge toymay, jutınıp qarawları meniń júregimdi egewdey tilkiler edi. Kórip-bilip turıp oǵan járdem bere almaytuǵınım, kózine-kózim túskende názerimdi alıp qashıwǵa májbúr eter edi.

—Ekewimiz súwretke túseyik, — dedi bir kúni hámme taza kiyimlerin ústine ilip. — Portret qılıp, diywalǵa qıstırıp qoya-

sań.

Írası, sol kúnge shekem birge súwretke túsiwdi oylamaǵan ekenbiz. Salonǵa barıp súwretke tústik. Soń Maryam úshewimiz birge.

—Sergeydi de shaqırayıq, — dedi Maryam anasına.

—Shárt emes, — dedi ol biypárwa.

Oksana jumıstan qalmadı, lekin, kúnnen-kúnge solıp bara berdi. Túnlerde awırıw zardabınan ıńırsıp shıǵar, keyin-keyin bizlerdiń uyqımızdı bólmew ushın bir ózi bir jayda jatatuǵın-

dı shıǵardı. Bunısı maǵan da, Maryamǵa da awır batar edi.

— Mama, Moskvaǵa barıp qaytayıq, — dep edi ol anasına.

—Sol jaqta onkologiyalıq orayǵa.

—Kerek emes. Bul kesellikke ele dúnya júzinde em tabılǵan joq. Qan keselliginiń eń awır, emlenbeytuǵın túri bul.

Solayınsha biziń gápimizge kirmey, óz mayına ózi quwırılıp jasay berdi. Bir kúni jumısınan az da bolsa kewilli keyipte kirip keldi.

—Alik, men Germaniyaǵa ketpekshimen, — dedi ol. Sol jaqta bul kesellikke shalınǵanlardıń az da bolsa ómirin uzaytıw múmkinshilikleri payda bolǵan desedi.

—Oǵan kóp aqsha kerek shıǵar?

—Institut barıw-qaytıwımdı tóleytuǵın boldı. Eger óz aya-

ǵım menen qaytıw nesip etse.

—Álbette, qaytasań óz ayaǵıń menen.

—Keyin meniń biraz pulım bar eken jamǵarma bankte.

—Qanday?

—Atam on eki jasımda ómirimdi qamsızlandırǵan edi, Siziń jaqqa kandidatlıq jumıs penen keterde sol puldı maǵan alıp bermekshi boldı. Biraq, men almadım. Kerisinshe, jáne otız jılǵa sozıp, tiyisli pulın tólep kettim. Sol pullar meniń az ǵana qalıp turǵan ómirimde densawlıǵım ushın jumsawǵa jetip qalar.

—Onda júdá jaqsı. Men de jumıstan materiallıq járdem alıp bereyin, — dedim.

—Yaq, — dedi ol. — Onı qıyınlı kúnlerińe saqlap qoy. Maǵan tek Mariyanı alıp ketiwge ruqsat berseń boldı.

—Beremen. Saǵan qarawǵa qasıńa adam kerek ǵoy.

—Bir óziń qıylanıp qalmaysań ba?

—Saw adamǵa jekkelik hesh nárse emes. Tek sen sawalıp ketseń

boldı.

Sóytip, gúzge salım Oksana qızım menen Germaniyaǵa ushıp ketti. Ol jaqtan qızım maǵan tez-tez xat jazıp turdı.

—«Mamanıń densawlıǵı jaqsı. Burınǵıday túni menen urı-

nıp shıqpaydı. Tınısh uyqılaydı».

—«Mamam búgin túnde sál sandıraqlap shıqtı. Doktorlarǵa aytsam, «qorıqpa, sál nervi sharshaǵan, ótip ketedi» dedi».

—«Pulıńız bar ma, tarıǵıp qalmadıńız ba?» dep xat jazdım. Marya házirshe jetip atırǵanın, Oksana million-million sálem jollap atırǵanın aytıp quwandırdı.

—«Aǵa! Mamamnıń júzi kúnnen-kúnge aǵarıp baratır. Doktorlar kóp qan quyıp atır. Buyaqta donor tabıw qıyın eken. Meniń qanımnıń gruppası tuwrı kelmedi. Úsh márte quyǵan qanınıń

ornına qan tapsırdım. Keyin mennen qan almay qoydı. Kóp ala beriwge bolmaydı, dedi. Pulımızdıń da izi kórinip kiyatır. Qan satıp alıw qımbatqa túsip atır».

Aradan úsh ay ótti. Jańa jıldı jalǵız kútip aldım. Balamdikine barmadım. Ol da «aǵa, jańa jıldı birge kúteyik» dep sha-

qırmadı. Germaniyadan kem-kem kewilsiz xatlar kele basladı. Bir kúni Oksanadan hám qızımnan «jaydı satıwǵa qarsılıǵımız joq» degen isenim xat aldım. «Alıp qoya bersin, bir kúni bolmasa bir kún kerek bolıp qalıwı múmkin» depti Oksana.

Oksananıń táǵdirge tán bere baslaǵanın usınnan sezdim. Keyin bir ayǵa deyin tım-tırıs, xat-xabar bolmay ketti. Qattı qáweterge tústim. Emlenip atırǵan emlewxanasına xat jazdım.

«Oksana Kravchenko klinikamızdan shıǵıp ketti» degen xat aldım. Qayaqqa ketti, jazıldı ma, jazılmadı ma, bul haqqında hesh nárse demepti. Biraq, tiri ekenligine isendim. Sebebi, xatta onday suwıq xabar joq edi.

Bir kúni keshte telefon shırıldadı. Olar ketkeli bul úydiń telefonı gúń bolıp qalǵan edi. Aldım. Uzaqtan «Allo!» degen hayal dawısı tal-tal esitildi.

—Allo! Allo, kimsiz? — dedim men hawlıǵıp.

—Men Oksanaman! Men Oksanaman! — dedi bir waqta entigip.

—Oksana! Oksana, barsań ba, janım? Qayaqtasań? Densawlıǵıń jaqsı ma?

—Jaqsı. Alik, jaydı satıp Tel-Avibke kel. Qan kesellikleri

boyınsha orayǵa kel. Kelgen soń bárin aytıp beremen. Jaqında viza baradı. Vizanı kút...

Telefonda baylanıs úzildi me, yaki artıqsha sóylewge shaması kelmey ózi jawdı ma, trubkadan «guk-guk» degen dawıs keldi, bolǵanı.

Bir ay ishinde viza keldi. Viza Arkadiyden edi. O, yaratqan Alla! Meni dushpanımnıń aldına óz ayaǵım menen barıwǵa miyasar kórdiń be?! Ne jazıǵım bar meniń! Bul jerde qanday sır bar ózi?! Meni Oksana shaqırdı ma, yaki Arkadiy! Biraq, Oksana ǵoy qońıraw etken maǵan. Demek, janında Arkadiy turǵan! Meni kórgisi ke- lipti-dá nainsaptıń! Oksananı qasına shaqırıp alǵan. Meniń

bolsa jayımdı sattırıp, qolında qul qılıp jumsamaqshı! Jumsap bolıpsań! Ólsem usı jaqta ólemen!

Sonday qararǵa keldim, endi Oksanadan da, qızımnan da xat yaki qońıraw kelmewin qudadan tilep jasadım.