30.Адам сату үрдісінің әлеуметтік табиғатына өз пікіріңіз

Адам саудасы дүниежүзі бойынша кірісі жағынан үшінші орында тұр және ол барлық елде етек жайған. Әсіресе, адам саудасы құрбандарының жасарып бара жатқаны әлемдік қауымдастықты алаңдатып отыр. Сол себепті де БҰҰ-ның ұйғарымымен 23 тамыз «Адам саудасы құрбандарының халықаралық күні» деп белгіленген. Ұят та болса айтайық, адам саудасы Қазақстанда да қызып тұр. Тек соған тоқтау салу үшін қоғам болып жұмылу керек. Адам саудасын тоқтатуға қоғамды тартудың тетіктері ойластырылып та қойыпты. Ішкі істер министрлігінің ұйымдасқан қылмыспен күрес басқармасы бастығының міндетін атқарушы Еркін Қалиевтің айтуынша, биыл адам саудасына байланысты ақпараттарды 11616 телефоны арқылы құзырлы органдарға хабарлауға мүмкіндік ашылып отыр. Осы нөмірге үй телефонынан да, жұмыс телефонынан да, керек болса ұялы телефоннан да хабарласуға болады. Ол үшін сіздің есебіңізден бір тиын да жұмсалмайды. Сонымен қатар тағы жедел байланыс жүйесі бойынша 8 8000 8000 15 нөміріне де тегін ақпарат беруге болады. «Аталмыш телефон нөмірлері тәулік бойы жұмыс істейді. Оған телефон шалу арқылы адам саудасына қатысты мәліметтер беріп немесе керісінше, адам саудасымен байланысты әрекеттерден қалайша сақтанып жүруге болатындығы жөнінде ақпарат алуға болады», - дейді «Дағдарыс орталықтары одағы» заңды тұлғалар бірлестігінің басқарма төрайымы Зүлфия Байсақова. Оның айтуынша, осы нөмірге айына 700-ге тарта қоңырау түседі екен. «Германияда көрші үйде адамды күшпен ұстап отырғанын білгендер бірден полицияға хабарласады, ал бізде ондай әрекет ойымызға да келмейді. Сондықтан сіз бен бізге қоғам қауіпсіздігін қамтамасыз етуге үлес қосуды үйренуіміз керек», - дейді З.Байсақова.  Бүгіндері еліміздегі адам саудасының құрбандарын оңалтуға Халықаралық көші-қон ұйымы көмектесуде. Аталмыш ұйымның Алматы мен Көкшетаудағы оңалту орталықтары он жылдан бері жұмыс істеп келеді. Ђйткені адам саудасының құрбандарына мемлекеттің көмегі аз болып тұр. Халықаралық ұйым, сондай-ақ Әділет министрлігінің қолдауымен өткен жылы Астанада ашылған оңалту орталығымен де қоян-қолтық жұмыс істейді екен. Халықаралық көші-қон ұйымының өкілі Павел Шаус осы жылдың алғашқы жартысында-ақ ұйымға жүзден астам адамның адам саудасына байланысты көмек сұрап келгенін айтады. «Олардың басым бөлігін Қазақстан азаматтары құрады. Яғни ауылдағыларды алдап-арбаумен ірі қалаларға құлдыққа сату үрдісі басым. Қазақстанда көрші елдердің азаматтары да құлдықта жүр. Олар осы елдегі құрылыс және ауыл шаруашылығы жұмыстарына келіп, құлдыққа түсіп қалғандар. Біз Қазақстандағы адам саудасы туралы ақпараттарды құқық қорғау органдары мен адам саудасының құрбаны болғандардың туыстарынан ғана білеміз. Қазақстандықтар құлдықта жүргендерді көре тұра құқық қорғау органдарына хабарласпайтыны таңғалдырады», - дейді Павел Шаус.  Астана қаласы ІІД ұйымдасқан қылмыспен күрес басқармасының аға жедел уәкілі Ғани Нәлібаевтің сөзінен ұққанымыз қазақстандықтарды қазақстандықтардың өзі саудалайды екен. Мәселен, осы жылдың ақпан айында Жамбыл облысында туған М. деген азамат Қарағанды облысынан екі қызды жұмысқа орналастырам деп алып келіп, жыныстық қатынасқа итермелеген. Бүгінде осы оқиғаға байланысты іс сотта қаралып жатыр. Ал өткен жылы Жамбыл облысының үш тұрғыны адам саудасының құрбанына айналып, Араб Әмірліктерінен бір-ақ шыққан. Араб еліндегі супермаркетке жұмысқа орналастырамыз деген сөзге сеніп қалған оларды Жамбылдан аналы-қызды адамдар аттандырыпты. Үш қызды Араб Әмірлігінде тағы да сол жамбылдық ерлі-зайыптылар күтіп алған. Міне, осылайшы бір жамбылдық екінші жамбылдықтарды құлдыққа сатпақ болған. Бірақ олардың арам пиғылдары жүзеге аспай қалды. Ал шетелден Қазақстанға жұмыс күші ретінде келіп құлдыққа түсіп қалғандардың көпшілігі - Ђзбекстан, Тәжікстан және Қырғызстан азаматтары. Қаладағы жұмыссыздарды мал соңына салып қойып, құлдықта ұстау фактілері Шығыс Қазақстан облысында жиі кездеседі. «Бірақ бұл туралы нақты айғақ болмаса, құлдықта жүргендерді босатып алу, жүрген жерін анықтау қиынға соғады», дейді құқық қорғау органдарының өкілдері. Сондықтан әлгіндегі телефон номерлеріне телефон шалуды әдетке айналдыру қажет-ақ.  Бала саудасы да бас ауыртар мәселе болып тұр. Ђткен жылы кәмелетке толмаған балаларды саудалаудың 16 оқиғасы тіркелсе, осы жылдың жеті айында 11 оқиға орын алды. Кәмелекте толмағандардың арасында адам саудасының құрбанына көп жағдайда балалар үйінің тәрбиеленушілері айналады. Іздеушісі мен сұраушысы жоқ жетім балалар мектеп бітірген соң қайда барарын білмейді. Ақыл айтар, жөн сілтер жан болмаған соң өз беттерінше жұмыс іздейді. Сөйтіп, адам саудасын кәсіп еткендердің торына түсіп қалады. «Біз «Жол картасымен» мақтанып жүрміз ғой, ал осы жобада балалар үйінен шыққандардың үлесі қандай дегенге мониторинг жасаған жан бар ма екен? Адам саудасын ауыздықтаймыз десек, бірінші кезекте жұмыссыздықты жоюымыз керек», - дейді Зүлфия Байсақова. Ол қазіргі қоғамда адам саудасының құрбандарына үрке қарайтын үрдістің жойылмай тұрғанын тілге тиек етті. «Ал олардың жанын неге түсінгіміз келмейді. Олардың көзіне үңіліп қараңызшы, жаныңыз түршігеді. Мені кішкентай қыздарды жыныстық жолға итермелегендер мен олардың қызметін тұтынғандардың бір сәтке болса да сол балалардың орнына өз балаларын немесе қарындастарын неге қойып көрмейді екен деген ой мазалайды. Адамдық қасиет қайда?», - дейді ашынған Зүлфия Байсақова.  Адам саудасының құрбандарына психологиялық көмек беріп жатқан Халықаралық көші-қон ұйымының дерегінше, Қазақстан көлемінде жылына 300-дей адам оңалтудан өтеді екен. Олардың бар шығынын аталмыш ұйым өзі көтеріп отыр. Адам саудасы туралы сөз қозғалғанда, бұл ішкі істер органдарының айналысатын шаруасы деген түсінік қалыптасқан. Ал бұл қоғам болып күресетін мәселе екеніне кешегі күні көз жеткіздік. Халық саны 16 миллионға енді ғана жетіп жығылған Қазақстан үшін әрбір адам мен оның өмірі баға жетпес байлық болуы тиіс емес пе? Ендеше, адам саудасының құрбандарын көзіңіз шалса, қам-қарекетсіз қалмаңыз. 31/27 32.Қазіргі Қазақстандықтардың саяси мәдениеті:әлеуметтік сауал.

Саяси салада күшті президенттік республика құруға кейінірек парламенттік билікке реформа жасап, маман жоғарғы Кеңес құруға бағыт ұсталды. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін егемен мемлекет ретінде халықаралық аренаға шықты. 1992 жылы              3 наурызда Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымына кірді, Халықаралық валюта қоры нық, халықаралық реконструкция және даму банкісінің дүниежүзілік банктің, халықаралық даму ассоциациясының, Инвестицияға кепілдік беретін көпжақты агенттіктің, Инвестициялық таластарды шешу жөніндегі халықаралық орталықтың, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымынын мүшесі болды және басқа бәрсыпыра ұйымдарға кірді. Біздің мемлекетімізді жүзден аса ел таныды, олардың көбімен елшілік және өкілеттілік дәрежесінде дипломатиялық қатынас орнатылды. Қоғамныңбарлықәлеуметтіктоптарыныңконсолидациялануыбелгілібірбірікктірушіидеянықажететеді. Бүгінгімәдениеттанымдықжәнеқоғамдық-саясиойҚазақстандыққоғамныңментальдығыменұлттықидеяныбайланыстырушыуниверсалдыжәнежалпысипаттағыеуразияшылдықпринципінұсынады. ЕуразиялықОдақидеясыныңтууыменоныңмазмұны, толғаныстарыменөзектілігіН. Назарбаевтыңәртүрлімінбелердеайтылғансөздеріменоқығанбаяндамаларындасөзболды. 1937 жылғықуғын-сүргінніңалпысжылдығынабайланыстыраотырып, 1997 жылдың «Қоғамдықкелісімжәнесаясиқуғынсүргінқұрбандарынескеалужылы» болыпжарияланыелүшінде, халықүшіндеауадайқажетшешімболғандықтанбаршақазақстандықтардыңжаппайқолдауынаиеболды. 1998 жылы «Халықбірлігіменұлттықтарихжылы» депаталуысаясаттыңжалғасыболды.ТөлтарихтытануарқылыҚазақстанхалықтарыныңбереке-бірлігін, ынтымағыменжарастығын, достығыментуыстастығыноданәрінығайтумақсатетілді. Әлеуметтікахуалдыішкісаяситұрақтылықпеназаматтықтатулықтысақтаубарысында «Ұрпақтарбірлігіменсабақтастығыжылы» депжариялануыныңасасаясимағыналықастарыменқатарүлкенсимволикалықмәнідеболды. Қазақстандықтардыңтұтастығынмақсатетеотырып, өткентарихтыңтағылымдарынтереңұғынып, оныңөміршеңдәстүрлерінөрнектітүрдежалғастырабілушынайыұрпақтарсабақтастығыбаржердеғанамұратынажетеалады. 33.Қазіргі ғылымның маңызды мәселелрі

Ғылым (араб.: علم‎ (ілім)— білім, тану; лат. scientia — білім) — жалпы мағынасы: жүйелік білім мен тәжірибе. Арнайы мағынасы — ғылыми жолмен жинақталған білім жүйесі, сонымен қатар зерттеумен келген ретті білім жинағы. Ғылым қашан және қалай пайда болды? Бул сураққа байланысты екі түрлі көзқарас бар. Бір көзқарас иелерінің пайымдауынша ғылым өте ертеде, яғни адамдар алғаш еңбек қаруын жасап, табиғат туралы абстрактылы білімі болған кезде дамыған деп айтады. Ал екіншілері ғылымның пайда болуы тәжірибелік жаратылыстану пайда болған кезде (ХУ-ХУІІ ғғ.) деп айтады. Қазіргі ғылымтану бұған нақты жауап бермейді, өйткені ғылымның өзін бірнеше аспектіде қарастырады. Негізгі көзқарас бойынша -ғылым — білім жиынтыеы: ңоәамдық сананың формасы; әлеуметтік институт; қоәамның негізгі қозеаушы күші; кәсіптік мамандарды дайындау жүйвсі тағы басқа. Осы аспектілер бойынша ғылым: - XIX ғасырдың  ортасынан  бастап  -  мамандар дайындаудың жүйесі;

- XX ғасырдың екінші жартысынан — қоғамның негізгі қозғаушы күші;

- Жаңа уақытта — әлеуметтік институт

- Ежелгі Грецияда — қоғамдық сананың формасы;

- Адам   мәдениетінің   бастауында   -  білім   жиынтығы   ретінде қарастырылады.