Səkkizinci dərs

Veda ayini (2) müqəddəs kitablar - veda

Veda dinində “Veda” adlanan dörd müqəddəs kitab vardır. Hind-ariya xalqlarının ən qədim sənədləri olan, ariyalıların Hindistana köçməsi, orada yaşamaları, tarixi keçmişləri, mədəniyyətləri, yaşayış tərzləri, ticarət və məşğuliyyətləri, əxlaq, ədəb, ictimai və fərdi həyat tərzlərinin şərh edildiyi bu kitablar onların dini və e`tiqad qayda-qanunları sayılır.

Vedalıların tarixi ən azı miladdan 1200 il əvvələ gedib çıxır. Bu kitablar əvvəllər kahinlər vasitəsilə ustad-şagird üslubunda və şifahi surətdə sonrakı nəsillərə ötürülürdü. Qədim hindlilərin inancına görə, veda nəğmələri onları hərf, söz və kitab çərçivəsinə salmaqdan daha müqəddəsdirlər. Belə ki, o kitab halına salınarsa öz zati bərəkət və fəzilətlərinin yarısını itirəcəkdir. Amma vedalar nəhayət, miladdan əvvəl altıncı əsrdə yazı halına salındı.

“Veda” sözü bilmək mə`nasını verir, bu söz xüsusi ali elm və mə`rifət mə`nasında işlədilir. Vedaya “Apaverşiya”, yə`ni “fövqəl-insan” da demişlər. Hindusların əqidəsinə görə bu nəğmələr heç bir məxluq, şair təfəkkürünün məhsulu deyil və onlar yalnız qeyri-adi bir varlıqdan, vəhydən qaynaqlanır. Buna görə də vedaları “nazil olma” mə`nasında işlənən, ilahi feyzdən qaynaqlanaraq qədim hind şəxsiyyətlərinin qəlbinə süzülən və onların varlıqlarının ayrılmaz bir hissəsinə çevrilən “Səruti” mətnlərinin bir hissəsi hesab edirlər. Buna görə də hinduslar veda məcmuəsinin heç bir şəxs tərəfindən qələmə alınmadığına inanırlar. Tarixi sənədlər də bu müqəddəs kitabların kimlər tərəfindən yazıldığına aydınlıq gətirmir. Dörd veda kitabı aşağıdakılardan ibarətdir:

1. Riqveda:

Bu kitab vedaların ən məşhur, ən mühüm və ən əhatəli hissəsi sayılır və qədimilik baxımından da sonrakı üç kitabdan irəlidir. Riqvedada mə`budların tə`rif və mədhinə həsr olunmuş 1017 nəğmə vardır. Bu nəğmələr ehtiyacların istənilməsi üçün yalvarışla oxunur. Bu nəğmələr Veda allahları arasında hamısından daha çox İndra, sonra Aqni və daha sonra isə Varunaya ünvanlanıb.

Bu kitabların yazılmasından 3000 il keçməsinə baxmayaraq, hinduslar indinin özündə də onun nəğmələrini sübh və axşam çağları, toy mərasimlərində xeyir-dua məqsədi ilə oxuyurlar. Onların təfəkkür tərzi ilə tanış olmaq üçün burada həmin nəğmələrdən bə`zilərini heç şərh və izahsız nümunə seçmişik. İndraya xitab olunan ilk nəğmədə belə deyilir:

“Ey İndra, bizim düşmənlərimizin hamısını qov!

İstər çox güclü qərb fatehləri olsun və istərsə də şərqin müzəffərləri!

Ey qəhrəman, şimal və cənub düşmənlərimizi uzaqlaşdır,

Sənin sayəndə şad və xürrəm yaşaya bilməmizdən ötrü!

O gün nə gün olacaqdır?

Elə insanlar ki, onların əkinləri arpa ilə doludur.

Yetişmiş taxılları biçirlər və xırmana aparırlar.

Belə isə o insanların yeməklərini cücərt.

Elə bir yerdə cücərt ki, yeri pərəstiş üçün hazırlamayıblar.

İndra xilas etməkdə güclü və kömək etməkdə bağışlayandır!

O hər bir şeyin sahibidir, nə qədər bağışlayan və mehribandır!

Bəlkə düşmənlərimizi pərən-pərən salıb əmin-amanlığı bizə hədiyyə etsin!

Bəlkə biz qaçan güclülərin ağası olaq.

Bəlkə müqəddəs pənahında onun lütfündən bəhrələnək.

Onun bərəkətli şəfqətindən faydalanaq.

Bizi qüdrətli və gözəl saxlayan İndra!

Bizə qarşı ürəklərində kin bəsləyənləri bayıra at və bizi qoru!”

İkinci nümunə yaradılış nəğməsi adlanır. Onun məzmunundan tovhid və təkallahlığa meyllə yanaşı, veda dininin xüsusiyyətlərindən olan çoxallahlığa e`tiqad da mə`lum olur. Eyni zamanda, xilqət aləmi və yaradılışın forması barəsində şəkk və tərəddüd də nəzərə çarpır:

“Nə varlıq var idi, nə də ki, yoxluq.

Nə parlaq səma görünürdü, nə də səmanın geniş tavanı yuxarıda döşənmişdi.

Onların hamısını nə örtürdü? Nə onları gizlədirdi?

Ucsuz-bucaqsız su çalası idimi?

Dərin və çatılmaz sular?

O zaman ölüm, əbədilik də yox idi.

Gecə-gündüzdən bir nişanə də yox idi.

Yeganə vücud təklikdə nəfəs çəkirdi.

Ondan başqa hələ bir şeyin vücudu yox idi.

Zülmət idi, qaranlığı qaranlıq bürümüşdü.

Bunların hamısı su idi və əlamətsiz.

O yeganə vücud təbiəti yandırıcı istiliyin içindən yardı.

Əvvəlcə eşq göründü, sonra əqlin mənşəyi əyan oldu.

Sonra toxumlar səpildi və qüdrətli güclər qalxdılar.

Təbiət altda, qüdrət və iradə isə yuxarıda.

Bu sirlərdən agah olan kimdir?

Burada kimdir ki, aşkar edib haradan olduğunu desin?

Bu rəngarəng yaradılış haradan qaynaqlanır?

Allahlar özləri bir qədər gec varlıq libasını əyinlərinə geydilər.

Kim bilir bu böyük yaradılışın mənşəyi haradandır?

Ən yüksək səmalarda olan ən ali görəndir.”

Bu nəğməyə uyğun olaraq, allahların mövcudluğu və varlıq aləmi təbiətin yaradılışından sonra ilə əlaqələndirilir. Təbiət haqda onun xaliqinə sual verir və xaliqə fərd qismində müraciət edir. Eyni zamanda, Riqvedanın başqa bir nəğməsində oxuyuruq:

“Bəxş edənin həyat və qüvvə sayəsi əbədidir...

O kəs ki, ucqar dağlar, dənizlər və çayların varlığı ondandır.

O kəs ki, səma onun qüdrət nahiyəsidir.

Öz qurbanlarımızla ona hörmət etdiyimiz o Allah kimdir?

O kəs ki, yeganə və bütün allahların fövqündə olan Allahdır...

Əql sahibləri vahid Allaha müxtəlif adlar qoyurlar.

Onu Aqni, Mitra və Varuna adlandırırlar.