1990-1992 Жылдары Қазақстан қоғамында демократиялық процестердің

қарқындап дамуына сәйкес саяси күштердің бір жағынан барынша белсенділік

іс-қимылдары көрініс тапса, екінші жағынан бей-берекет әрекеттер де орын

81

алды. Осы әрекеттер әртүрлі саяси ұйымдардың пайда болуына ұйытқы болды.

Мысалы, «Тәуелсіз кәсіподақ орталығы» және шетелдік қорлармен байланыс

жасаған «Социал-демократиялық партиясы», «Бірлік», «Русская община»,

«Казактар одағы» т.б. ондаған ұсақ партиялар мен қозғалыстар өмірге келді.

Еліміздегі жасампаз күштердің бағытын бір арнаға тоғыстыру мақсатымен

1993 Жылы «Қазақстанның халық бірлігі одағы» құрылды. Оның жетекшісі

(лидері) болып Президент Н. Назарбаев сайланды. Алғашқы төрағасы

С.Әбдірахманов, ал сол жылдың аяғында болған съезде төрағалыққа Премьер-

Министрдің орынбасары Қ. Сұлтанов сайланды. Бұл одақ елдегі саяси

ағымдарды тұрақтандыру, бір арнаға түсіру жолында үлкен жұмыстар жасады.

Осы жылдары Қазақстанның Аграрлық партиясы, «Ақ жол»

демократиялық партиясы, Республикалық «Отан» саяси партиясы,

Республикалық «Асар» партиясы», Қазақстанның социал-демократиялық

«Ауыл» партиясы, «Қазақстанның Азаматтық партиясы», «Қазақстанның

Коммунистік партиясы», «Қазақстанның патриоттары партиясы», «Руханият»

партиясы ресми түрде тіркеуден өтті.

1997 Жылы кейбір қозғалыстар мен партиялар ұсынған пікірлерді қолдай

отырып, Қазақстан Үкіметі саяси күштер жетекшілері мен билік өкілдерінің

қатысуымен пікір алысуға «дөңгелек үстел» құруды қолға алды. Бұл қазіргі

демократиялық реформалар бағдарламасын дамыту және нақтылау жолындағы

мемлекеттік комиссияның алғашқы нұсқасы болатын.

Қазақстандағы көппартиялықтың қалыптасуына, жалпы қоғамдық-саяси

бірлестіктердің өрістеуіне республикада қабылданған заңдар әсер етті. Олар:

«Қоғамдық бірлестіктер туралы» (1996 ж.), «Саяси партиялар туралы» (1996

ж.), «Саяси партиялар туралы» (2002 ж.). Бұл заңдар азаматтардың қоғамдық

ұйымдар құру еркіндігіне кепілдік берді. Саяси партиялар мен бірлестіктер

заңды түрде жұмыс істеуге мәртебе алды.

Қазақстандағы көппартиялықтың дамуына зор әсер еткен 1998 жылғы

қазанның 7-і күні ҚР Конституциясына енгізілген Заң болды. Осы Заң бойынша

ҚР парламенті Мәжілісіне «он депутат бара-бар өкілдік жүйесі бойынша және

біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша партиялық тізімдер

негізінде сайланады» деп жарияланды.

Осы Заң қабылданған соң бір жылдан кейін, 1999 жылдың 10-шы

қазанында Қазақстанда ең алғашқы көппартиялық негізде Парламентке

жалпыхалықтық сайлау өткізілді. Елдің Президенті Н.Ә.Назарбаев бұл күнді:

«Осы сайлау біздің Қазақстан үшін көппартиялық демократияның туған күні» -

деп атады. Сол күнгі сайлаудан бастап еліміздегі саяси партиялардың уәкілдері

Қазақстан Республикасы парламенті Мәжілісіндегі депутаттық орындарға

сайланатын болды. Бұл еліміздегі демократияның негізгі белгілерінің бірі —

көппартиялықтың қалыптасуының басты көрінісі болып табылады.

2006 Жылы 22 желтоқсанда «Отан» партиясының кезектен тыс съезінде

Қазақстан қоғамындағы ынтымақтастықты нығайту мақсатымен «Асар»,

Азаматтық және Аграрлық партиялар «Отан» партиясымен қосылып, біртұтас

саяси партияға айналды. Съездегі осы партиялардың 346 делегаты партияның

«Нұр Отан» деген жаңа атын мақұлдап бекітті.

82

Қазақстан Конституциясына 2007 жылғы 21 мамырда енгізілген өзгертулер

бойынша, Мәжіліске 98 депутат партиялық тізім негізінде сайланатын болды.