10 Проценттен аспайды, сол себептен олар сайлау, референдум арқылы

мемлекеттің саяси өміріне өздерінің мүдделеріне сай ықпалдық көрсете

алмайды.

Төменгі тапқа кедейлер жатады, бұлар еңбек ақылары аз, жеке

меншіктері, басқа табыс көзі жоқ, көп жағдайда жұмысынан айырылған

әлеуметтік топ. Төменгі таптың адамдары қоғамда өзгерістер енгізуге, байлық

пен билікті қайта бөлуге мүдделі, сондықтан төменгі таптың мөлшері қоғамда

өте көп болса мемлекеттің тұрақтылығы әлсірейді.

Осы тұста стратификация ережелерін қолдану өте маңызды. Тікелей

ықпал арқылы төменгі таптың орта тапқа ауысуы мемлекеттің басты саясатына

айналуы қажет. Қоғамның әлеуметтік құрамындағы орта таптың алатын орны

120

орасан зор. Бұл таптың өкілдері жоғары маманды жұмысшылар, мәртебелі

лауазымды, табыстары қоғам бойынша орта деңгейден төмен емес, білімдері

жоғары және арнаулы орта дәрежедегі білімі бар адамдар. Бұлар орта және кіші

кәсіпкерлер, мемлекеттік қызметкерлер, менеджер, оқытушы, дәрігер,

фермерлер. Олар өздерінің осындай тұрмыстық жағдайына байланысты

қоғамның тұрақтылығын қалайды. Сайлау, референдумдерде орта тап шешуші

роль атқарады, себебі дамыған елдердегі халықтың үштен-екі мөлшері орта

таптан тұрады.

Әлеуметтік топтар арасындағы тік қозғалы принципін заңды түрде

жүзеге асыру өте маңызды екі мәселені шешеді: қоғамдағы кедейшілікті азайту

және орта таптың құрамын көбейту арқылы қоғамның тұрақтылығын нығайту.

3. Халық - қоғамның негізгі саяси субъектісі

Әлеуметтік-этникалық қауымдастықтар мен олардың өзара қарым-

қатынастарын дамыту мәселесі қоғам өміріндегі аса қиын да күрделі құбылыс.

Өйткені, дүние жүзінде үш мыңнан астам ұлттар, халықтар мен этникалық

топтар өмір сүреді. Әлеуметтік-этникалық қауымдастықтың әртүрлі сатысында

тұрған халықтардың арасында азаттық пен бостандыққа қол жеткізгендері де,

оған жете алмай тәуелді болып отырғандары да бар. Дүние жүзіндегі

халықтардың 90 процентінен астамы көпұлтты мемлекет құрамында өмір

сүруде. Әлем халықтары 220-дан астам мемлекеттерде топтасқан. Олардың

ішіндегі 190-ға жуығы Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшесі, ал 70-тен астамы

ғана жоғары деңгейдегі демократиялық қоғам орнатқан елдер.

Бұл келтірілген мысалдар саясаттың субъектісі ретіндегі әлеуметтік-

этникалық қауымдастықтың дамуы жөніндегі мәселенің айрықша назар

аударуды талап ететін, күрделі де аса маңызды мәселе екенін көрсетеді. Бұл

мәселе ұзақ жылдар бойы белсенді түрде талқыланып келгеніне қарамастан

қазіргі уақытта жаңаша ой толғаулар, жаңа талаптар тұрғысынан қарау міндетін

алға тартуда.

“Әлеуметтік-этникалық қауымдастықтың” мәнін зерттеуде ең алдымен

оның саясаттың өзекті субъектісі ретіндегі ерекшелігін, адамзаттың қоғамдық

өркениеттің дамуындағы алар орны мен ролін айқындаумен қажет.

Әлеуметтік-этникалық қауымдастықтар көпұлтты мемлекеттер

шеңберінде құрылады. Осындай қауымдастықтың түрі, әсіресе, отаршылдық

және жартылай отаршылдықтан азаттық алған елдерге тән болып отыр. Сондай

қауымдастықтың қалыптасуы кезінде осы елдерде тиісінше саяси, әлеуметтік-

экономикалық және мәдениет саласында бірігу біртіндеп етек ала бастады.

Көпұлтты халықтары бар мемлекеттер Азия мен Африканың көптеген

елдерінде, соның ішінде Қазақстанда да орын алған. Ал “Қазақстан халқы”

деген немесе «қазақстандықтар», Қазақстандық халық ұғымы өмір шындығына,

заман талабына орайлас туындағаны белгілі. Қазақстандық этносаясат мәселесі

жөнінде айтатын болсақ, бұл мәселе саяси әдебиетте, теориялық және қоғам

өмірі практикасында әлі толық шешілді деп санауға болмайды. Сондықтан

Қазақстан болмысы негізінде осы этникалық саяси қауымдастықтың әлеуметтік

121

мәнін кеңірек талдап, белгілі деңгейде теориялық тұжырым жасап, әртүрлі

нәсілдер, халықтар мен этнотілділік компоненттерінің ерекшелігін

айқындауымыз жөн.

Қазақстан халқы қауымдастығы ұлттық-миграция сияқты аса күрделі

тарихи даму барысында қалыптасуда. Осы қауымдастықтың қалыптасуы

кезінде халықтардың біртіндеп саяси, әлеуметтік-экономикалық және мәдени

топтасуы байқалып отыр. Олардың өмір-тіршілігінде қоғамдастық, сана-сезім

бірлігі өріс жайып келеді.

Көпұлтты, әртүрлі нәсілдік және әртүрлі конфессиялық қоғам «Қазақстан

халқын» құрайды. Ол дүниежүзілік қоғамдастықтың ажырамас бір бөлігі бола

отырып, қазақ мемлекетінің бірлігін қалыптастырады. Бүгіндегі Біріккен

Ұлттар Ұйымына мүше болған 190-ға жуық мемлекеттің ішінде Қазақстан

жерінің аумағы жөнінен (2724,9 мың шаршы шақырым) әлемде тоғызыншы, ал

халқының саны жағынан елуінші орын алады.

Қазақстанда көпұлттық, әртекті этносаяси қоғамдастықтың қалыптасуы

өзінің әлеуметтік өрісі жағынан жалпы адамгершілік рухтағы мазмұнды байыта

түсуде. Сөйтіп, Қазақстан халықтарының этносаяси қауымдастығы

жалпықазақстандық рухани күш сипатында, өзінің әсері, табиғаты жалпы

адамзаттық және интернационалдық сипатта болса, екінші жағынан, көп ұлтты

халықтардың қазіргі қоғамдық дамуына сәйкес ұлттық ерекшеліктерімен бой

көрсетіп отыр. Қазақстан халықтарының этносаяси қауымдастығының айрықша

ерекшелігі сол, азаматтарды ұлт құраушы белгілерімен емес, халықтардың

этносаяси қауымдастығының ерекшелігін берік ұстану, қолдау негізінде,

олардың экономикалық, мәдени мүдделі мақсаттарының негізінде, тарихи

тағдырдың ортақтастығы негізінде бірігу.

Жинақтай айтқанда, өркениетті қоғам құру, осы негізде көпжақты,

жалпыадамзаттық белгілер: мәдениетте, тұрмыста, әлеуметтік-экономикалық

өмірде, тіл саласында өзіне тән әрбір этносқа сай қасиеттер қалыптастыру.

Сайып келгенде, осы ерекшеліктердің бәрі Қазақстан халықтарының сана-сезімі

мен бірлігін нығайтудың, мемлекетке топтасудың негізі болып табылады.

Қазақстан Республикасының әрбір халқы мен этникалық тобы -

мемлекетіміздің этносаяси қауымдастығының құрамды бөлігі болып табылады.

Осы қауымдастықтағы әрбір халық Қазақстанның жалпы дамуына белсенді

үлес қосуда. Ал Қазақстан мемлекеті, өркениетті республика халықтарының

әрқайсысының жан жақты дамуын тездетеді.

Біртұтас Қазақстан халқын қалыптастырудағы жоғарыда көрсетілген

Қазақстан халқы Ассамблеясының маңызы орасан зор.

Қазақстан халқының қауымдастық ретінде қалыптасу процесінде

“қазақстандық”, “қазақстандық патриотизм”, “жалпы қазақстандық мақтаныш”,

“қазақ тілі – мемлекеттік тіл”, “қазақстандық ғылым”, “қазақстандық әскер”

және басқа да факторлар пайда болып, ол жаңа теория жағынан толыға түсуде.

Бұған нақтылы дәлелдің бірі – Мәжілістің 9 депутатын Қазақстан халқы

Ассамблеясы сайлайтын болуы.