Тақырып: hla-жүйесі. Трансплантация иммунологиясы. Жоғары сезімталдық. Аллергияны лабораториялық бағалау әдістері.

Оқу сағат саны – 6

Тақырып өзектілігі:

Антигенге иммунологиялыќ спецификалы реакциялардыњ єр алуандыѓын зерттеу, єсіресе м‰шелер мен ±лпалардыњ трансплантациялыќ аймаѓында организмніњ жауапты реакциясыныњ к‰ші мен сипатын баќылайтын гендердің ж‰йесі бар деген ќорытындыѓа келді. ¦лпалардыњ сєйкессіздігініњ генетикалыќ табиѓаты туралы алѓашќы дєледері 1901 жылы ќ±жатталѓан. Алѓашќы сєйкессіздік антигені ХХ ѓасырдыњ 30-40 жылдары аныќталѓан. Осы кезде ген ж‰йесіне – гистосєйкестік ж‰йесі деген атау берілді (аѓыл. Hystocompatibility: hystos - ±лпа, compatibility - сєйкестік). 50-шы жылдары донор мен реципиенттіњ µзара ќатысыныњ зањдылыќтары аныќталып, ж‰йеге иммундыќ ќабілетті жасушалардыњ µмір с‰руін баќылаушы ретінде кµзќарас, олардыњ иммунологиялыќ реакциялар процесінде µзара ќатынасы т‰зілген.

Трансплантация - лат. transplantare – ќайта салу, орнату. Трансплантатќа қарсы иммунологиялыќ реакция донордан реципиентке м‰шелер мен ±лпаларды ќайта салѓанда дамиды жєне HLA-ж‰йесі жасушаларыныњ бетінде антигенніњ жеке жиынтыќтарыныњ болуына байланысты болады, сондай-аќ, АВО сєйкессіз ќанды ќ±йѓанда, лейкоциттермен иммунизация жасаѓанда болады. Сєйкессіз м‰шелер мен ±лпаларды ќайта салудыњ нєтижесі олардыњ шеттелуі болып табылады.

Антигенніњ ќайта енуінде ауыр патологиялыќ жаѓдай дамытатын реакциялар т‰зіледі, б±л аллергиялыќ реакциялар (грек. allos-басќа, ergon-єсер ету). Аллергиялыќ реакция түзетін антигендер аллергендер деп аталады. Аллергендер дєст‰рлі антигендерден физикалыќ жєне химиялыќ ќасиеттерімен ерекшеленеді. Аллергендерге химиялыќ т±раќтылыќ жєне сорбция ќабілеттілігі немесе майда бµлшектерге агрегациялануы тєн.

Аллергиялыќ реакциялар келесі иммундыќ механизмдерге негізделеді: аллерген организмге алѓашќы рет енгенде спецификалыќ антиденелер µндіріліп, спецификалыќ сенсибилизацияланѓан (лат. sensibilis - сезімтал) Т-лимфоциттер т‰зіледі. Б±л кезде клиникалыќ кµріністер болмауы м‰мкін. Аллергендер реактивтілігі µзгерген организмге ќайта енгенде аллергиялыќ жаѓдай дамиды. Осы жерден аллергиялыќ реакциялардыњ басќа атауы т‰зіледі, яѓни жоѓары сезімталдыќ.

Сабақтың мақсаты.

Студент білуге тиіс:

• HLA жүйесінің құрылысы мен локустар қызметтері;

• трансплантациялық иммунитет туралы түсінік;

• қатерлі ісіктер этиологиясы, онкогендер;

• жоғары сезімталдықтың жіктелуі;

• анафилаксия, цитотоксикалық реакция, иммундық комплекстер ауруының патогенезі

Студент істей алуға тиіс:

• HLA-антигендерін типтеу негізінде донор мен рецепиентті іріктеуді ж‰зеге асыру;

• жалпы Е иммуноглобулинін анықтау;

• аллергоспецификалық Е иммуноглобулинін анықтау;

• баяу дамитын жоғары сезімталдықты анықтау.

Сабаққа дайындық үшін сұрақтар:

1. Гистосәйкестіктің негізгі комплексінің құрылысы.

2. HLA I и II топтарының антигендері.

3. Гистосәйкестік антигендерінің тұқым қуалаушылығы.

4. HLA-генотипті анықтау.

5. HLA-жүйесінің антигендерін типтеу әдісі.

6. HLA антигендерінің популяцияларда таралуы.

7. HLA антигендері және аурулары.

8. Иммундық жауап гендері.

9. Трансплантациялық иммунология.

10. Жасушалық және гуморалдық механизмдердің трансплантаттың ажырауында ролі.

11. Донор мен реципиентті гистосәйкестік антигені бойынша таңдау.

12. "Трансплантат иесіне қарсы" реакциясы.

13. Клиникада табысты трансплантацияның шарттары.

14. Иммунологиялық мониторингтің трансплантат ажырауының алдын алуындағы ролі.

15. Жоғары сезімталдық туралы түсінік

16. Жоғары сезімталдықтың Кумбс және Джелл бойынша жіктелуі

17. Атопиялық аллергияның патогенезі, клиникалық көріністері, диагностикасы

18. Е иммуноглобулинінің атопияда патогенезі

19. Тұқым қуалаушылықтың атопиялық аллергияда ролі.

20. Анафилаксия. Анафилаксиялық шоктың патогенезі, оның алдын алуы.

21. Атопия мен анафилаксияның ұқсастығы және айырмашылығы.

22. Цитотоксикалық реакциялардың патогенезі және клиникалық көріністері, антиденелер мен комплемента жүйесінің ролі.

23. Аутоиммундық процестердің дамуының механизмі.

24. Табиғи төзімділіктің бұөылуына және аутоиммундық процестердің дамуына алып келетін себептер.

25. Иммундық комплекстер ауруларының патогенезі және клиникалық көріністері.

26. Жедел және созылмалы сары су ауруының патогенезі.

27. Баяу дамитын жоғары сезімталдықтың патогенезі және клиникалық көріністері.

28. Жасушалық факторлардың ролі. Макрофагтар мен Тх1 қабынудың дамуында қатысы.

Тақырып бойынша тест сұрақтары

1.Трансплантаттың аса жедел ажырауының белгілерін атаңыз:

А. трансплантат бірінші айларда ажыратылады

Б. трансплантат бір жыл ішінде ажыратылады

В. трансплантат бір сағат ішінде ажыратылады

Г. трансплантат бір ай ішінде ажыратылады

2. Трансплантаттың жедел ажырауының белгілерін атаңыз:

А. трансплантат бірінші айларда ажыратылады

Б. трансплантат бір жыл ішінде ажыратылады

В. трансплантат бір сағат ішінде ажыратылады

Г. трансплантат бір ай ішінде ажыратылады

3. Трансплантаттың кешігіп ажырауының белгілерін атаңыз:

А. трансплантат бірінші айларда ажыратылады

Б. трансплантат бір жыл ішінде ажыратылады

В. трансплантат бір сағат ішінде ажыратылады

Г. трансплантат бір ай ішінде ажыратылады

4. Жұқпалы емес аллергенді көрсетіңіз:

А. Бактериалдық

Б. Саңыраукұлақ

В. Тозандық

5. Жұқпалы аллергенді көрсетіңіз:

А. Вирустық

Б. Тағамдық

В. Тозандық

6.Инсектті аллергенде жатады:

А. Насекомдар

Б. Балыктар

В. Саңыраукұлақтар

7.Тез дамитын реакция пайда болады:

А. 1-2 тәулік арасыңда

Б. 5-6 сағаттан кейін

В. 15-20 минуттан кейін

8.Баяу дамитын реакция пайда болады:

А. 1-2 тәулік арасында

Б. 5-6 сағаттан кейін

В. 15-20 минуттан кейіл

9.Сенсибилизация — бұл:

А. Өз ұлпаларының антигендеріне пайда болатын иммундық реакциядан зақымданатъш аурулар тобы

Б. Экзогенді аллергендерге пайда болатын иммундык реакциядан закымданатын аурулар тобы

В. Организм сезімтаддығының экзогенді және эндогенді антигендерге иммунологиялык жоғарылауы

10.Аллергендердің даму кезеңдеріне жатпайды:

А. Иммунологиялық

Б. Патобиологиялық

В. Патохимиялық

Г. Патофизиологаялық

11. Аллергендерді патофизиологиялық даму кезеңінің сипаттамасы:

А. Антидене және сенсибилизацияланған лимфоциттер пайда болады

Б. Пайда болған медиаторлар жасушаларға, ағзаларға және ұлпаларға патогенді әсер етеді

В. Биологиялық белсенді медиаторлар пайда болады

12. Аллергендерді иммуіюлогиялық даму кезеңінің сипаттамасы:

А. Антидене және сенсиблизацияланған лимфоциттер пайда болады

Б. Пайда болған медиаторлар жасушаларға, ағзаларга және ұлпаларға патогенді әсер етеді

В. Биологиялық белсенді медиаторлар пайда болады

13. Аллергеқдердің патохимиялық даму кезеңінің сипаттамасы:

А. Антидене және сенсибилизацияланған лимфоциттер пайда болады

Б. Пайда болган медиаторлар жасушаларға, ағзаларға және ұлпаларға патогенді әсер етедІ

В. Биологиялык белсенді медиаторлар пайда болады

14.Анамнез жинаудың мақсатына жатпайды:

А. Организмнің арнайы сенсибилизациясын аныкгау

Б. Тұқым қуалаушылык мүмкіншілігін аныкгау

В. Аурудың дамуы мен коршаған орта факторларыньщ арасьгндағы байланысын аныктау

15. Тері сынамасы қойылады:

А. Аурудың жедел сатысында

Б. Аурудың ремиссия сатысында

16. Провокациялық сынамаларды қою мақсаты:

А. Организмнің арнайы сенсибилизациясын анықтау

Б. Аллергиялық реакциялардың этиологиялық диагностикасы

В. Аурудың дамуы мен қоршаған орта факторларыньщ арасындағы байланысын аныктау

17. Лецкоцитопениялық тест қолданылады:

А. Есекжемнің диагностикасында

Б. Бронхиадцы демікпенің диагностикасыңда

В. Тағамдық аллергияның диагаостикасында

18. Ауруды жедел сатысында емдеуге жатпайды:

А. Патогентикалық

Б. Симптоматикалық

В. Арнайы гипосенсибилизация

19. Этиотроптық емдеу бұл:

А. Ауру туғызатын аллергеннің әсерін тоқтату

Б. Аллергиялык реакцияның негізгі түрін анықтау

В. Организмнің аллергенге сезімталдығын төмендету

20. Патогентикалық емдеу бұл:

А. Ауру туғызатын аллергеннін әсерін тоқтату

Б. Аллергаялық реакцияның негізгі түрін анықтау

В. Организмнің аллергенге сезімталдығын төмендету

21. Тимус гормондарыны әсері:

А. Иммунды жауапты күшейтеді және қайта қалпына келтіреді

Б. Медиаторлардың пайда болуын тоқтатады

В. Претамоциттердің жетілуін күшейтеді, посггимустык Т-жасушаларының белсенділігін жоғарылатады

22.Левамизолдың әсері:

А. Иммунды жауапты күшейтеді жөне қайта қалпына келтіреді

Б. Медиатордардың пайда болуын тоқтатады

В. Претимоциттердің жетілуін күшейтеді, посттимустық Т-жасушаларының белсенділігін жоғарылатады

23.Кетотифеннің әсері:

А. Иммунды жауапты күшейтеді және кайта қалпына келтіреді

Б. Медиаторлардың пайда болуын тоқтатады

В. Претимоцитгердің жетілуін күшейтеді, посттимустык, Т-жасушаларының белсенділігін жоғарылатады

24.Реагинді аллергиялық реакцияларда қолданылады:

А.Продектин, стугерон

Б. Интал, кетотифен, гистоглобулин

В. Антисарысулар, лимфокинин

25.Цитотоксикалық аллергаялық реакцияларда қолданылады:

А.Продектин, стугерон

Б. Интал, кетотифен, гистоглобулин

В. Антисарысулар, лимфокинин

26.Арнайы гипосенсибилизация — бұл:

А. Ауру туғызатын аллергеннің әсерін тоқтату

Б. Аллергиялык реакцияның негізгі түрін анықтау

В. Организмнің аллергенге сезімталдығын төмендету

27.Арнайы гипосенсибилизация әдісін жүргізудің қарсы көрсеткіштеріне жатпайды:

А. Глюкокортикоидтармен ұзақ уақыт емделу

Б. Бронхиалдық демікпенің атопиялық түрі

В. Негізгі аурудың өршуі

28. Арнайы гипосенисбилизация әдісін жүргізудің көрсеткіштеріне жатпайды:

А. Бронхиалдық демікпеде өкпеде органикалык өзгерістер болуы

Б. Поллиноздар

В. Есекжем

29. Арнайы емес гипосенсибилизация —бұл:

А. Науқаска аллерген енгізу жолымен организмнің аллергенге сезімталдығын төмендету

Б. Өмір жағдайын өзгертетін аллергенге организмнің сезімталдығын төмендету

Ақпарттық-дидактикалық блок.