3. Диагностика алгоритмін бағалау критериі

Шарттары	5 балл	4 балл	3 балл	2 балл
Мәселенің өзектілігі мен тұжырымы	Мәселе көрсетілген, резюмесі бар	Өзекті мәселенің көрінісі мен резюмеде аздап нақты емес	Өзекті мәселемен резюмеде күрделі қателіктер бар	Өзекті мәселемен резюме дұрыс емес құрастырылған
Науқастың патологиясы бойынша зерттеу алгоритмі дұрыс құрастырылған	Алгоритм нақты құрастырылған	Алгоритм нақты емес құрастырылған	Алгоритмді құрастыруда күрделі қателіктер кеткен	Алгоритм дұрыс емес құрастырылған
Алгоритм құрастыруда сызба мен кестені пайдалану	Жоғары сападағы иллюстративті ақпарат	Орташа сападағы иллюстративті ақпарат	Иллюстративті ақпарат жеткіліксіздігі	Иллюстрация жоқ
Негізгі әдебиет көздерін қолдану арқылы заманауи сұрақтарды қарастыру	Толық тізім көздері,заманауи сұрақтардың жағдайы көрстетілген	Толық емес тізім көздері заманауи сұрақтардың жағдайын көрсеткен	Тізімде ескірген әдебиет көздерін қолданған,ол заманауи сұрақтардың жағдайын көрсете алмайды	Тізім жоқ
Бақылау сұрақтарға жауап	Материалды терең әрі жан-жақты түрде жауап берген	Материал тақырыбын білу,бірақ жауабы аздап дұрыс емес	3сұрақтың 1-не ғана жауап алынған	Сұрақтарға жауап берілмеді

Түзетілген коэффициент:4

Мысалы:5 шарт бойынша 25 баллдан алды ×4=100балл

3.Рубежді бақылау: тестілеу(50 тесттен)-100балл

Тестті бағалау критерийі

Баллмен бағалау	%орындалған	Дәстүрлі жүйемен бағалау
90-100	90-100	Үздік
75-89	89-75	Жақсы
74-50	74-50	Қанағаттанарлық
49-дан кем	49-0	Қанағаттанарлықсыз

№1 акушерия және гинекология

кафедрасының меңгерушісі, м.ғ.д. Г.К.Омарова

МАМАНДЫҚ-:051301-«Жалпы медицина»

№1 Акушерия және гинекология кафедрасы

1.3. Дәріс кешені

Курс:4(төртінші)

Дисциплина:Акушерия және гинекология.

Құрастырғандар: №1 акушерия және гинекология кафедрасының ПОҚ

Алматы 2014ж

№1 дәріс.

Тақырыбы: Тарихи аспектідегі акушерлік ғылымның дамуы.Акушерия және гинекологиядағы деонтология.

Мақсаты: Тарихи аспектідегі акушерлік ғылымның дамуы жөнінде мәлімет беру,акушерия және гинекологиядағы деонтология.

Дәріс тезисі: Акушерия (француз сөзінен accoucher-босану)-медицинаның бұл бөлімі,физикалық және патологиялық процесстерді зерттейтін,жүктілікпен,босану мен босанудан кейінгі кезеңде,жүктілікпен босанудың асқынуларын алдын-алу,ұрықпен нәрестенің аурулары.Акушерия гинекологияның бөлігі ретінде-әйел жайлы ғылым.

Акушерияның негізгі даму сатысы. Акушерия-ежелгі медицинаның бір бөлігі.Акушерияның дамуы жөнінде алғашқы мәліметтер Ежелгі Шығыс(Египет,Иудеи,Индия,Тибет)әдебиеттерінен таба аламыз.Акушерияның ғылым ретінде дамуы Ежелгі Греция мен Ежелгі Риммен байланысты.

Деонтология-(греч. deon – қажеттілік) дәрігердің негізгі міндеті-жоғары дәрежеде науқасқа пайдалы ем жүргізу.Дәрігерлік этика мен деонтология- медицина қызметкерлердің іс-әрекеті туралы сұрақтарды,дәрігер мен науқас арасында,дәрігер мен науқастың туысқандары,өзара мед.қызметкерлер арасында, дәрігердің сыртқы бейнесі,дәрігерлік құпияны және т.б.Акушерия мен гинекологияда деонтологияның ерекшеліктері.

Көрнекті материал: мультимедиалы презентация, сызбамен суреттер қоса.

Әдебиеттер:

Орыс тілінде

Негізгі:

1.Акушерство:учебник+СД/под ред.Г.М.Савельевой,В.Г.Бреусенко.-М.,ГЭОТАР-Медиа,2008.,С.-15-24.,С.-98-114

Қосымша:

2.Айламазян Э.Г.Акушерство:учебник для студентов мед.ВУЗов.С.-Петербург.-2005.-С.10-22.,С.22-26.

Қазақ тілінде

Негізгі:

1.Раисова А.Т.Акушерия және гинекология.-Алматы,2006.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

Акушерия нені зерттейді?

Акушерияның негізгі даму сатылары?

Қ.Р-ның ғалымдарының акушерияның дамуындағы үлесі?

Акушерия мен гинекологияда деонтологияның ерекшеліктері?

№2 дәріс.

Тақырыбы: Етеккір циклының нейроэндокринді реттелуі.Репродуктивті денсаулық пен оны қорғау жайлы түсінік.Қ.Р-да әйелдер денсаулығын өорғау ұйымы.

Мақсаты: Етеккір циклының нейроэндокринді реттелуімен қатар репродуктивті денсаулықты қорғау жайлы жалы түсінік.

Дәріс тезисі: Етеккір циклі-әйел организмінде болатын күрделі үрдіс,

Лекция тезистері Ұрықтану деп аналық және аталық жыныс жасушаларының қосылуы,соның нәтижесінде зигота түзіледі ,ол организмның жаңа бастамасы Имплантация – ұрық жұмыртқасының децидуальді қабыққа енуі .Ұрық жапырақшаларының және плацентаның дамуы

Эмбриональді кезеңде ұрықтанудан жүктіліктің екінші мерзіміне дейінгі кезеңді алады. Осы кезде жүйенін және мүшенің негіздері қалыптасты. Фетальді кезеңде жүктіліктің екінші айынан ұрықтың пайда болуы .Осы кезеңде ұрықтың тез дамуы ,тіндердің ажыратылуы, жүйелер мен мүшелердің дамуы . Жүктілік кезінде нәресте дамуымен организмде әр түрлі мүшелер мен жүйелердегі функциональді өзгерістер байқалады.

Көрнекті материал: мультимедийлі презентация, схемалар, суреттер.

Әдебиеттер:

Орысша негізгі:

Медиа, 2008.- С.- 59-115.

Қосымша :

1. Айламазян Э.Г. Акушерство: учебник для студентов мед.ВУЗов. С.- Петербург. – 2005. – С. 58-68, С. 79-91.

Қазақша негізгі:

1.Раисова А.Т. Акушерия және гинекология. – Алматы, 2006.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

Ұрықтану дегеніміз не?

Имплантация дегеніміз не ?

Бірінші критикалық кезең

Екінші критикалық кезең

Жүктілік кезеңдегі нерв жүйесінің өзгерістері

Жүктілік кезеңдегі эндокринді жүйесінің өзгерістері

Жүктілік кезеңдегі қан –тамыр жүйесінің өзгерістері

№3 дәріс.

Тақырыбы: «Жүктілік физиологиясы. Ұрықтану. Имплантация»

Мақсаты: жүктілік кезінде әйел ағзасында болатын өзгерістер жөнінде ақпарат беру.

Дәрістің тезистері:Ұрықтану - пісіп жетілген еркек жыныс жасушалары (сперматозоид) мен әйел жыныс жасушаларының (жыныс жасушалары) қосылуы болып табылады, нәтижесінде зигота түзіледі де жаңа организм пайда болады. Имплантация – ұрық жұмыртқасының децидуалды қабықшаға енуі. Ұрық қабықшаларымен плацентаның дамуы.

Эмбрионалды кезең ұрықтану кезінен басталып, жүктіліктің екінші айының аяғында аяқталады. Осы кезеңде өмірге маңызды мүшелер мен жүйелердің түзіле бастайды. Феталды кезең – ол жүктіліктің екінші айының аяғынан бастап нәресте туылғанға дейінгі уақыт болып табылады. Осы кезеңде ұрықтың бойының тез өсуі, тіндердің дифференцировкасы, мүшелер мен жүйелердің дамуы байқалады. Дамудың критикалық кезеңдері жасушалы және тінді дифференцировканың белсенді үрдістерінің басым болуымен және алмасу үрдістерінің айқын жоғарылауымен сипатталады.

Жүктіліктің физиологиялық даму ағымында ұрық пен бала жолдасының дамуына байланысты әйел ағзасында өмірге маңызды мүшелер мен жүйелердің дамуы байқалады. Бұл өзгерістер ұрықтың дамуы мен өсуінің қолайлы жағдайын туғызуға, айқын адаптациялық-бейімделу сипатына ие. Эндокринді, жүрек қан -тамыр, тыныс алу, ас қорыту, несеп шығару, орталық жүйке және жыныс жүйелерінде физиологиялық өзгерістер туындайды.

Көрнекті материал: сызбалар мен суреттер қосылған мультимедиялық презентация

Әдебиеттер:

Орыс тілінде

негізгі:

Акушерство: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой, В.Г.Бреусенко. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008., С. 98-114, С. 115-186.

Қосымша:

2. Акушерство: учебное пособие по клинической практике для студентов медицинских колледжей/ под.ред. К.А.Аяпова – Алматы, 2005., С.- 9-26.

Қазақ тілінде

негізгі:

Бейсембаева Р.С., Раисова Ә.Т., Нұрқасымова Р.Ғ. «Акушерия». Алматы, «Білім», 2004ж., 82-104 б.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

Ұрықтану дегеніміз не?

Имплантацияға анықтама беріңіз?

Біріншілік қатерлі кезең дегеніміз не?

Екіншілік қатерлі кезең дегеніміз не?

Жүктілік кезіндегі нерв жүйесіндегі өзгерістер

Жүктілік кезіндегі эндокринді жүйедегі өзгерістер

Жүктілік кезіндегі жүрек-қан тамыр жүйесіндегі өзгерістер

№4 дәріс.

Тақырыбы: «Босану физиологиясы. Қауіпсіз босану»

Максаты: жүктіліктің пайда болуы себептері, жүктіліктің пайда болуы,

Лекция тезистері. Босану - жатырдың ұрықтан арылуы

Босанудың себептері осы уақытқа дейін анықталмаған.Қазіргі таңда босану регуляцияның жоғарғы орталықтары (орталық және вегетативті нерв жүйесі,гормоальды реттелу) мен атқарушы органдардың (жатыр,фетоплацентарлы комплекс). Атқарушы органның бірыңғай динамикалық жүйесін құрайтын «босану доминанты» болған кезде жүреді деп есептеледі. Босану алдын «предвестники родов» жалпы ұғымға біріктірілген клиникалық симптомдардың бір қатары көрінеді. Олардың пайда болуы жүкті әйелдің босануға дайын екенін білдіреді. Босанудың кезеңдері, ұзақтығы.Босанудың бірінші кезеңі – жатыр мойнының ашылуы. Толғақ жатырдың босану кезіндегі жиырылғыштық қызметінің механизмі. Төмендеген үштік градиент туралы ұғым.Жатыр мойнының алғаш және қайталап босанушылардағы ашылуы. Босануы және ұрықтың жүрегінің соғуын тіркейтін қазіргі заманғы әдістер.Босанудың екінші кезеңі – арылу. Босанудың үшінші кезеңі – последовый. Босану кезіндегі физиологиялық қан кетулер.

Физиологиялық босануды кірістіру. Дуниежүзілік Денсаулық сақтау бағдарламасы

«Қауіпсіз босану». Партограмма жөнінде түсінік.

Көрнекті материал: схемалармен, суреттермен жабдықталған мультимедиялық презентациялар.

Әдебиеттер:

Орыс тілінде

Негізгісі:

1.Акушерство: кітап+СД/под ред. Г.М.Савельвой, В.Г.Бреусенко. – М.,ГЭОТАР-Медиа,2008.

С.-186-240

Қосымша:

1.Айламазян Э.Г. Акушерство: студенттерге арналған кітап мед .ВУЗов. С.- Петербург. – 2005.- С.119-175.

Қазақ тілінде

Негізгі:

1.Раисова А.Т. Акушерия және гинекология. – Алматы,2006.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

Босану анықтамасы?

Бірінші босану кезеңі қалай аталады,оның алғаш және қайталап босанудағы уақыты?

Екінші босану кезеңі,оның алғаш және қайталап босанудағы уақыты?

Үшінші босану кезеңі,оның алғаш және қайталап босанудағы уақыты?

Босанудағы физиологиялық қан кетулер кандай?

№5 дәріс.

Тақырыбы: «Тар жамбас»

Мақсаты: тар жамбас кезіндегі босанудың себепттері, классификациясы,диагностикасы және жүргізілуі туралы сипаттама беру.

Дәрістің тезистері: барлық немесе бір ғана мөлшері қалыптымен салыстырғанда 1,5-2см және одан да көп қысқарған жамбас – анатомиялық тар жамбас деп аталады. Клиникалық тар жамбас деп – босану кезіндегі ұрықтың жылжуына кедергі келтіретін жамбас. Тар жамбастың бірыңғай классификациясы жоқ болғандықтан антомиялық тар тар жамбастың кездесу жиілігі 2,4-20% аралығында ауытқиды. Клиникалық тар жамбас босанушылардың 1,3-1,7% кездеседі. Кіші жамбастың қалыптасу себебі: гормональды бұзылу,рахит, сүйек буынындағы туберкулез, жамбастың жарақаттануы балалық шақ пен жасөспірімдік кезңдегі дене шынығуының дұрыс тамақтанбауы.

Кіші жамбастың қысылуына байланысты классификациясы (көп кездесетін және сирек кездесетін форма).

Кіші жамбастың диагнозы қарап тексерумен,жалпы тексергенде, жамбас өлшемі, қынапты тексеру.Кей кездері рентген немесе УЗИ арқылы тексеру жүргізіледі. Жамбас арасындағы баланың пайда болуының себептері: жамбастың едәуір қысылуы, ұрықтың үлкен болуы, дұрыс қойылмауы.Функциялық бағасын босану кезінде анықтайды.

Тар жамбастың диагностикалық белгілері.Тпр жамбас кезінде босану аса мұқияттылықты қажет етеді. Жамбастың қысылу дәрежесіне, ұрықтың мөлшеріне,акушерлік асқынулардың, аурулардың болу-болмауына байланысты босануды қалай жүргізілгенін анықтайды.

Көрнекті материал: схемалармен, суреттермен жабдықталған мультимедиялық презентазиялар.

Әдебиеттер:

Орыс тілінде

Негізгі:

1.Акушерство: кітап+СД/под ред. Г.М.Савельевой, В.Г.Бреусенко. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008. С.-491-526.

Қосымша:

1.Айламазян Э.Г. Акушерство: студенттерге арналған кітап мед.ВУЗов. С. – Петербург. – 2005. – С. -282-291.

Қазақ тілінде

Негізгі:

1.Раисова А.Т. Акушерия және гинекология. – Алматы, 2006

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

Қандай жамбас анатомиясы бойынша тар деп аталынады?

Қандай жамбас клиникасы бойынша тар деп аталынады?

Тар жамбастың тарылу формасы бойынша классификациясы

Тар жамбастың тарылу дәрежесі бойынша классификациясы

Тар жамбас кезінде босануды жүргізу

№6 дәріс.

Тақырыбы: «Босану әрекетінің ауытқулары»

Мақсаты: босанудың анамалияларының негізгі варианттары, диагностикасы, емдеу, профилактикасы жайлы сипаттама беру.

Дәріс тезисі: Босану анамалиялары босану актісінің жиі кездесетін асқынуының бірі болып табылады. Осы патологиялық емі, профилактикасының қауіпсіз, сенімді әдістері жоқ. Жатырдың жиырылғыштық функциясының анамалияларының ақыры анаға да, ұрыққа да өте қауіпті.

Босанудың анамалияларының пайда болу себептері әр түрлі. Оны мынадай топтарға бөлуге болады: 1) ана организмінде пайда болатын ақаулар; 2) ұрық пен плацентаның патологиясы;

3) ұрықтың жылжуына түрлі кедергілер болғанда; 4) ятрогенді факторлар

Босану анамалияларының негізгі варианттары мынадай: 1)патологиялық прелиминарлы кезең; 2) босану кезеңі әлсіздіктер; 3) дискоординирленген және шектен тыс босану.

Босану анамалияларының түрін анықтау үшін жатырдың тонусы мен жиырылғыштық функциясын анықтау маңызды. Патологиялық прелиминарлы кезең 6 сағатқа дейін созылатын ауырсыну сезімімен жүретін толғақпен, демалу мен ұйқының бұзылуымен сипатталады.

Емі жатырдың мойнын тезірек жетілдіруге, жатырдың жиырылуы кезеңдерінде ауырсыну сезімін жоюға бағытталған. Босану кезіндегі әлсіздік барлық анамалиялардың 90%-н құрайды. Босану кезіндегі әлсіздіктің I түрінде толғақ өте әлсіз болады. II түрінде толғақ әлсірейді.

БКӘ-ң емі оның түрлі себептеріне байланысты стимуляциялау үшін окситоцин,простогландиндер тағайындайды. Босанушылар шаршаса, ем ретінде ұйқы ұсынылады. БКӘ басқа да акушерлік патологиямен қабаттаса кесаревосечение жүргізіледі. Дискоординирленген босану кезінде төмендеген үштік градиенттің принципі бұзылады,толғақтар әлсіз, ауырсыну сезімімен.

Емі седативті және спазмалитикалық заттарды қолданумен жүргізіледі. Шектен тыс босану кездегі активтілік жиі толғақтармен сипатталып, тез босануға алып келеді. Босану анамалияларыныі профилактикасы.

Көрнекті материал: семалармен,суреттермен жабдықталған мультимедиялық презентациялар.

Әдебиеттер:

Орыс тілінде

Негізгі:

1.Акушерство: кітап + СД/под ред. Г.М.Савельевой, В.Г.Бреусенко. – М.,ГЭОТАР – Медиа, 2008.

С. – 541-555.

Қосымша:

1.Айламазян Э.Г. Акушерство: студенттерге арналған кітап мед.ВУЗов. С. – Петербург. – 2005. –

С. -282-291.

Қазақ тілінде

Негізгі:

1.Раисова А.Т. Акушерия және гинекология. – Алматы, 2006

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

Босану аномалияларының классификасы

Босану аномалияларының себептері

Патологиялық прелиминарлы кезеңге не тән?

Босану кезіндегі 1-к әлсіздікке не тән?

Босану кезіндегі 2-к әлсіздікке не тән?

Дискоординирленген босану әрекетіне не тән?

Шектен тыс босануға не тән?

Босану аномалияларының профилактикасы

№7 дәріс.

Тақырыбы : «Жүктiлiкті көтере алмау мәселелерi. Көтере алмауды емдеудiң қазiргi қағидалары »

Мақсаты: жүктiлiкті көтере алмауы және оны емдеуiнiң қазiргi қағидалары туралы ұсыныс беру.

Дәріс тезисі: көтере алмаушылық 37 апталарға бала бiтуiнен жүктiлiктiң өздiгiнен үзулерiн түсiнедi. Үйреншiктi көтере алмау - бұл 2-і не одан да көп қатар жүктiлiктерді үзу. Жүктiлiктi көтере алмау жиiлiгі 10- нан 25-30% аралығында толқиды және осы уақытқа дейiн төмендетуге тенденцияны алмайды.

Жүктiлiктi көтере алмауының этиологиялық факторлары алуан түрлi: эндокринді факторлар (аналық бездердiң гипофункциясы, гиперандрогения), инфекция, истмико - цервикалдық жеткiлiксiздiк, жатырдың миомасы, жатыр дамуының кемiстiктерi, ЭГЗ, хромосомалық аберрациялар, фосфолипидке қарсы синдромы, жүктiлiктiң асқынуы (аяғы ауыр, жолдастың қағанақ су көптiгi, төлдiң жатырда жатуы гипертензия тағы басқалар)

Өздiгiнен түсiктер. Бұрынғы және кеш өздiгiнен түсiктер. Өздiгiнен түсiктiң кезеңдерi. (қазіргі басталған, түсiк жүрiсте, толық, толық емес түсiк)

Мерзiмiнен бұрын туулар. Қауіпті, жаңа бастап жүрген және басталған мерзiмiнен бұрын туулар.

Емдеудiң қазiргi қағидалары. Маңызды рөл бiрiншi триместрде патогенетикалық қисынды гормонотерапияның дұрыс таңдап алуы ойнайды. Мезгiлсiз тууды емдеуде негiзгi акцент жатырдың қозғыштығының алуы.

Иллюстративный материал: схема, сурет қосатын мультимедиа презентациясы

Әдебиеттер:

Орысша

негізгі:

1. Акушерство: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой, В.Г.Бреусенко. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008.С.- 281-303.

қосымша:

1. Айламазян Э.Г. Акушерство: учебник для студентов мед.ВУЗов. С.- Петербург. – 2005. – С. 244-253.

Қазақша

негізгі:

1.Раисова А.Т. Акушерия және гинекология. – Алматы, 2006

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

• Жүктiлiктiң төзе алмауын анықтау

• Қауіпті түсiктiң клиникасы

• Басталған түсiктiң клиникасы

• Түсiктiң клиникасы жүрiсте

• Мезгiлсiз туудың клиникалық ағымы бойынша классификация

• Жүктiлiктi көтере алмауды емдеудiң қазiргi қағидалары

№8 дәріс.

Тақырыбы: «Фетоплацентарлы жүйенiң физиологиясы және патологиясы»

Мақсаты: фетоплацентарлы жүйенiң патологиясы мен физиологиясы туралы ұсыныс беру.

Дәріс тезисі: фетоплацентарлы жүйе функционалдық жүйе болып табылады, ол жүктiлiктiң басымен және нәрестенің дүниеге келуімен аяқталады .ФПС түпкi мақсаты - мерзiмге дейiн ұрықтың дамуы және оның уақытына дейін көтерiп туу

ФПС негiзгi морфологиялық субстраты- ұрық жолдас болып табылады. Адамның ұрық жолдасы гемохориальді түрге жатады. Ұрық жолдастың функциялары (инкреттік, иммундық , трофикалық, тыныс, зәр шығарғыш).

Фетоплацентарлы жеткiлiксiздiк – бұл ұрық жолдаста морфологиялық және функционалдық өзгерiстермен және ұрықтың жағдайы , өсу және даму бұзылыстарымен сипатталатын клиникалық синдром.

Ол ұрық жолдастың транспорттық, тррофикалық, эндокриндік және метаболикалық функциясының бұзушылығы түрiндегi ана организмдегі әр түрлi патологиялық жағдайларға ұрықтың күрделi реакциясы мен ұрық жолдастың нәтижесi болады. Жиiлiгі : Сау әйелдердiң жүктiлiктерiнде асқынбалған ағымы бар 3-4% және 24-46% -әр түрлi патологияның жағдайларда.

ФПЖ –нің этиологиясы және патогенезі. ФПЖ-нің клинико - морфологиялық белгiлері және клиникалық ағым бойынша классификациясы (ұрықтың гипоксиясы, ұрықтың құрсақ iшiндегi дамуды тоқтату синдромы). ФПЖ-дің клиникалық белгілері . Диагностикасы: гравидограмма, УДЗ, ұрықтың биофизикалық профильі, КТГ, допплерометрия, гормон зерттеулерi, амниоцентез, кордоцентез. Емдеу. Босану әдiстiң таңдауы

Иллюстративный материал: схема, сурет қосатын мультимедиа презентациясы

Әдебиеттер:

Орысша

негізгі:

1. Акушерство: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой, В.Г.Бреусенко. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008.С.- 145-170, С. – 448-458, С. – 484-491.

қосымша:

1. Айламазян Э.Г. Акушерство: учебник для студентов мед.ВУЗов. С.- Петербург. – 2005. – С. - 77-78., С. – 240-244., С. – 373- 380., С. – 412-415.

Қазақша

негізгі:

1.Раисова А.Т. Акушерия және гинекология. – Алматы, 2006

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

• Фетоплацентар жүйесiне анықтау берiңiз

• Ұрық жолдастың функциялары

• Фетоплацентар жеткiлiксiздiгiне анықтама берiңiз.

• ФПЖ себептер

• ФПЖ-ң клинико - морфологиялық белгiлер бойынша классификациясы

• ФПЖ-ң клиникалық ағым бойынша классификациясы

• ФПЖ-ң клиникалық белгілері

• ФПЖ-ң диагностикасы

№9 дәріс.

Тақырып: «Нәрестені антенатальді қорғау»

Мақсат: ұрықтың антенатальді қорғауында перинатальді мерзiмi, перинатальді өлiм-жiтiм себептерi, әйел консультациясының рөлi туралы ұсыныс беру.

Дәріс тезисі: перинатальді мерзiм деп ұрықтың 22 аптадан бастап құрсақ iшiндегi дамуы ,ұрықтың массасы 500 г жеткенде және өмiрiнiң 7 күнiне дейiн жалғасып жатқан жаңа бастап жүрген мерзiм . Бұл мерзiм адамның өмiрiндегi ең маңызды кезеңi болып табылады. Перинатальді мерзiмiндегi өлiм-жiтiм перинатальді өлiм-жiтiм деп аталады. Бұл көрсеткiш ана мен нәрестенің денсаулық жағдайын, сонымен бiрге жүктiлiк кезінде , босануға дейінгі,босану ,босанудан кейінгі кезеңдерде дәрiгерлiк жәрдемдi көрсету сапасын тууға дейiн мiнездейдi Перинатальді жоғалтулардың негiзгi себептер. Перинатальді өлiм-жiтiмiнiң белгiсi факторлар. Зақымдайын факторлардың ұрыққа ықпалы.

Әйелдер кеңес консультацияларында жүкті әйелдердің диспансерлік бақылауы. Тексеру. Перинаталь өлiм-жiтiмiнiң қатер тобы.

Ұрықтың антенатальды қорғауы жүктiлiктiң ағымы мен ұрықтың

жағдайы жүйелi түрде бақылауда болады. Ұрықтың антенатальді қорғауындағы әйелдер кеңес консультациясының рөлi. Босануға психопрофилактикалық әзiрлеу.

Медицина-тектiк консультацияның ұрықтың даму ақауларында профилактикалық және диагностикалық рөлi. Медицина-тектiк кеңеске бару үшiн көрсетулер: тұқым қуалайтын аурудың бір жұбайларында болуы немесе , қандас туысқан неке , жас шамасы тұқым қуалаған аурулары бір баланың тууы немесе дамытудың кемiстiктерi, жүктiлiктiң ерте мерзiмдерiнде әр түрлі дәрі-дәрмектерді қабылдау , өздiгiнен түсіктердің көп болуы , айқын емес этиологияның алғашқы бедеулiк, алдыңғы жүктілікте өлi туылулардың болуы, 35 жастан үлкен.

Көрнекті материал: схема, сурет қосатын мультимедиа презентациясы

Әдебиеттер:

Орысша

негізгі:

1. Акушерство: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой, В.Г.Бреусенко. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008. С.- 24-30., С. – 388-400., С. – 779- 781., С. – 787 -796.

Қосымша :

1. Айламазян Э.Г. Акушерство: учебник для студентов мед.ВУЗов. С.- Петербург. – 2005. – С. 22-26., С.- 112-117.

Қазақша

негізгі:

1.Раисова А.Т. Акушерия және гинекология. – Алматы, 2006

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

Перинатальді кезең деп нені атайды

• Перинатальді өлім-жітімді калай есептейдi

• Перинатальді өлiм-жiтiмiнiң негiзгi себептерi

• Перинатальді өлiм-жiтiмiнiң қауіпті факторлары

• Антенатальді қорғауындағы әйел консультациясының рөлi

• Медицина-тектiк кеңесуге бағыт үшiн көрсетулер

№10 дәрiс

Тақырыбы : «Жүктiлiк кезіндегі акушерлiк қан кетулер. Шұғыл көмек көрсету»

Мақсаты: жүктiлiк уақытында акушерлiк қан кетулердiң себептерi жәнеи, шұғыл көмек көрсетуiнің негiзгi қағидалары туралы ұсыныс беру.

Дәріс тезисі: қан кетулер қазiргі кездерде аналық өлiм-жiтiмнiң негiзгi себептерiнiң бiрі болып қалады. Жыл сайын 127000 әйелдер қан кетулерден өледi. Дәрiгерлiк жәрдемдi сапасын бағалау көрсетеді , акушерлiк қан кетудегі өлiм себебі , науқастың жағдайын нашар бағалау және жарымжан терапиялар болатынын көрсетедi. Кез келген мамандықтың дәрiгерлерi акушерлiк қан кетулердiң себептерi туралы бiлуi, шұғыл көмектi көрсетуге икемi болуы керек.

Жүктiлiктiң бiрiншi жартысындағы қан кетулерi. Жүктiлiктi көтере алмауы. Трофобластиялық ауру. Желбуаз.

Жүктiлiктiң II жартысындағы қан кетулерi. ПОНРП- ұрықтың туына дейін жатыр қабырғаларының ұрық жолдастың жартылай немесе толық бөлiмшесi.Жиілігі 0, 8-0, 9%. Этиологиясы осы уақытқа дейiн белгiсiз болып қалады . ПОНРП патогенезде ұрық жолдастың патологиясы маңызды рөл ойнайды. (преэклампсия, тамыр гипертензиясы тағы басқалар) Клиникасы, диагностикасы, дәрiгерлiк тактика.

Жатырда ұрық жолдастың жатуы - төменгi жатырлық сегменттегi жолдастың бекiтуi. Жиiлiк 200 жүктiлiктерге 1 жағдайын құрайды. Iшкi бап пайда болудағы негiзгi рөл алдыңғы түсiктер мен эндометриялардағы өзгерiстер ойнайды. Клиника, диагностика, дәрiгерлiк тактика толық және толық емес iшкi баптар танып бiледi.

Жүктiлiк кезіндегі қан кетулерде шұғыл көмек

Көрнекті материал: схема, сурет қосатын мультимедиа презентациясы

Әдебиеттер:

Орысша

негізгі:

1. Акушерство: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой, В.Г.Бреусенко. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008.С.- 281-285., С. – 303-314., С. – 471-475., С. -555-578.

дополнительная:

1. Айламазян Э.Г. Акушерство: учебник для студентов мед.ВУЗов. С.- Петербург. – 2005. – С. 244-250., С. – 257-272., С. – 310-321.

Қазақша

негізгі:

1.Раисова А.Т. Акушерия және гинекология. – Алматы, 2006

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

• Жүктіліктің бірінші жартысындағы қан кетулер себептері

• Ұрық жолдастың жатырда жатуының клиникасы мен себептері

• Жүктiлiк уақытында қан кетулерде шұғыл көмек

№11 дәріс.

Тақырыбы: «Босану кезіндегі және босанудан кейiнгi кезеңдегі акушерлiк қан кетулер. Шұғыл көмектiң көрсетуi»

Мақсаты: босану кезіндегі және туғаннан кейiнгi мерзiмдегі қан кетулердiң себептерi, акушерлiк қан кетулерде шұғыл көмектiң көрсетуiнің негiзгi қағидалары туралы ұсыныс беру.

Дәріс тезисі: босанудың бiрiншi және екiншi мерзiмдердегi қан кетулер (жатырда ұрық жолдастың жатуы, қалыпты орналасқан ұрық жолдастың мезгiлсiз сылынуы) Босанудан кейінгі мерзiмiндегi қан кетулерi. (жатырдың гипо және әлсiреуi) жатырдың жиырылу қабілеттілігінің бұзушылығы. (жолдастың шын өсiмше және тығыз бекiтуi) жолдастың патологиялық бекiтілуi. Родовой каналдың жұмсақ тіндер жарақаттары . Қан тоқтатуының тұқым қуалаған және жүре пайда болған дефектері .

Босанудан кейінгі мерзімде қан кетудің әсер алгоритмы : несеп қуықтың катетеризациясы, шынтақ венасының пункциясы немесе катетеризациясы, ұрық жолдастың сылынуының белгілері ,олардың бар болуында - (Абуладзе, Креде-Лазаревичтiң әдiсi) шуды ерекшелеу, белгiлер жоқ болғанда – ұрық жолдастың қолмен және ерекшелеу. Мүмкiн еместiктердiң жанында (placenta accreta ) – жатырдың алып тасталынуы .

Ерте туғаннан кейiнгi мерзiмдегi қан кетулерi. Туғаннан кейiнгi қан кетулердi қадам сайын терапия. 1қадам -бастапқы баға . 2-шi қадам - этиопатогенездiк емдеу. 3-шi қадам - қан кетудi уақытша тоқтаудың әдiстерi. 4-шi қадам - (кезеңдi хирургиялық қан тоқтатуы) лапаротомия.

Кешiрек туғаннан кейiнгi мерзiмдегi қан кетулерi. Жатырда ұрық жолдастың бөгелуі . Босанудан кейінгі эндометрит

Акушерлiк тәжiрибеде қан кетулердегi шұғыл көмек.

Көрнекті материал: схема, сурет қосатын мультимедиа презентациясы

Әдебиеттер:

Орысша

негізгі:

1. Акушерство: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой, В.Г.Бреусенко. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008.С.- 578-599., С.- 613-632.

дополнительная:

1. Айламазян Э.Г. Акушерство: учебник для студентов мед.ВУЗов. С.- Петербург. – 2005. – С. 321-359.

Қазақша

негізгі:

1.Раисова А.Т. Акушерия және гинекология. – Алматы, 2006

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

Босанудан кейінгі мерзiмiнде қан кетулердiң себептерi

• Босанудан кейінгі мерзiмiнде қан кетулердегі дәрiгерлiк тактика себептерi

• Босанудан кейінгі ерте мерзiмiнде қан кетулердiң себептерi

• Гипотониялық қан кетулердегі дәрiгерлiк тактика

• Босанудан кейінгі кеш мерзiмiнде қан кетулердiң себептерi

• Акушерлiк қан кетулерде шұғыл көмек

№12 дәріс.

Тақырыбы: «Жүктілікпен шақырылған ерте токсикоздар мен гипертензия».

Мақсаты: жүктілікпен шақырылған ерте токсикоздар мен гипертензиясы, жіктелуі, диагностикасы, емдеу принциптері, шұғыл көмек көрсету жөнінде ақпарат беру.

Дәріс тезисі: жүктілікпен шақырылған ерте токсикоздар мен гипертензияның қазіргі замандағы этиопатогенезінің теориялары. Жүктілер құсуының жіктелуі, диагностикасы, емдеу принциптері. Жүктілер гипертензиясы (ЖГ) – бұл жүктіліктің екінші жартысында дамитын, полиорганды және полижүйелі жетіспеушіліктің синдромы. ЖГ өзіндік ауру болып табылмайды, ол ана мүшелерінің бейімдеуші жүйелердің мүмкіншілігі мен дамып жатқан ұрық қажеттілігін адекватты қамтамасыз етудің сәйкессіздігі. ДДСҰ бойынша ЖГ жиілігі 0,51-38,4%, ТМД мәліметтері бойынша 6,9-14%. ҚР ЖГ 1998ж 15,2% 22002 ж 26,7% көтерілуі анықталады. Ана және перинатальді өлім құрылымында ЖГ 2-3 орында. ДДСҰ ұсыныстары бойынша қазіргі уақытта «гестоз» термині орнына «жүктілер гипертензиясы» қолданылады. 2004 ж. бастап ҚР ДДСҰ 10 қайта қаруымен МКБ бойынша жіктелу қабылданды: созылмалы гипертензия; жүктілер ісінулері; жеңіл дәрежедегі преэклампсия; орта дәрежедегі преэклампсия; ауыр дәрежедегі преэклампсия; эклампсия. ЖГ диагнозы лабораторлы және клиникалық мәліметтеріне негізделе қойылады. Ұрық жағдайын зерттеуді жүргізген дұрыс – УДЗ, КТГ, доплерометрия. Жүктілер гипертензиясын емдеудің негізгі принциптері: емдік-қорғау режимін түзу, гиповолемия мен метаболикалық бұзылыстарды жою, қанның реологиялық және коагуляциялық қасиетін жақсарту, құрсақ ішілік ұрықтың жағдайын жақсартуға бағытталған шаралар. Ауыр преэклампсияны емдеуде сенімді әдіс болып босандыру табылады. . Ауыр преэклампсия мен эклампсияда шұғыл көмек көрсету. Табиғи жолдары арқылы босандыру оптимальды болып табылады. ЖГ үдемелі ағымында, жағдайы нашарлаған жағдайда кесар тілігі операциясы арқылы босандырады.

Ауыр преэклампсия мен эклампсияда шұғыл көмек көрсету.

Көрнекті материал: сызбалар мен суреттер қосылған мультимедиялық презентация

Әдебиеттер

Орыс тіліндегі негізгі:

1. Акушерство: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой, В.Г.Бреусенко. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008.С.- 400-428.

қосымша :

1. Айламазян Э.Г. Акушерство: учебник для студентов мед.ВУЗов. С.- Петербург. – 2005. – С. 188-205.

Қазақ тіліндегі негізгі;

1.Раисова А.Т. Акушерия және гинекология. – Алматы, 2006

Бақылау сұрақтары (қайтымды байланыс):

• Жүктілер құсуының жіктелуі

• Жүктілер құсуының емдеу принциптері

• Жүктілікпен шақырылған гипертензияның патогенезінің негізі звеносы

• Преэклампсияның негізгі клиникалық симптомдары

• Эклампсияның негізгі клиникалық симптомдары

• Жүктілікпен шақырылған гипертензия кезіндегі дәрігер тактикасы

• Ауыр преэклампсия мен эклампсияда шұғыл көмек көрсету

№13 дәріс.

Тақырыбы: «Нәрестенің дұрыс емес орналасуы. Нәрестенің жамбаспен жатуы»

Мақсаты: Нәрестенің дұрыс емес орналасуының, нәрестенің жамбаспен жатуының себептеріне, диагностикасына, жүктілік пен босануды жүргізу ерекшеліктеріне түсінік беру.

Дәріс тезисі: нәрестенің дұрыс емес орналасуына нәрестенің көлденең және қиғаш жатуын жатқызады. Көлденең жатуы деп, нәресте денесінің ұзынша осінің жатырдың ұзынша осіне перпендикулярлы қатынасын айтады. Қиғаш жатуында нәресте денесінің ұзынша осі жатырдың ұзынша осімен үш бұрыш жасайды. Нәрестенің дұрыс емес орналасуының жиілігі барлық босанулардың 0,5-0,7% құрайды. Этиологиясы. Диагностикасы. Жүктіліктің ағымы: жүктілікті мерзіміне дейін көтере алмаушылық, созылмалы ФПЖ, қағанақ суының мерзімінен бұрын кетуі. Нәрестенің дұрыс емес орналасуында табиғи жолдарымен босану мүмкін емес. Профилактикалық сыртқы бұру әдісі мен қосарланған сыртқы-ішкі аяқтарынан бұруды қазіргі кезеңде асқынуларының көп болуына байланысты тағайындалмайды. Кесар тілігі операциясына көрсеткіш. Жоспарлы түрде кесар тілігі арқылы босандыру ұсынылады.

Жамбаспен жату. Нәрестенің жамбаспен жатуының пайда болу жиілігі– 2.7-5,4%. Жамбаспен жатудың жіктелуі. Таза (толық емес) жамбаспен орналасуы. Аралас (толық) жамбаспен орналасуы. Аяқпен орналасуы (толық және толық емес). Этиологиясы. Диагностикасы. Жүктілік пен босанудың ағымы. Табиғи жолдары арқылы босандыру кезінде преинатальды өлім көрсеткішінің жоғарлауы байқалады, баспен жатудағы босану мен салыстырғанда аналогты көрсеткіші 4-5 есе көп. Ол босану кезіндегі асқынулардың жиі болуына байланысты. Анамнезін ескергеннен кейін, объективті қараудан кейін,УДЗ, нәрестенің жағдайы мен әйел ағзасының босануға дайындығын бағалағаннан кейін босану болжамын анықтап акушерлік тактиканы дұрыс таңдау керек. Кесар тілігі операциясына көрсеткіш.

Көрнекті материал: сызбалар мен суреттер қосылған мультимедиялық презентация

Әдебиеттер:

Орыс тілінде

негізгі:

1. Акушерство: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой, В.Г.Бреусенко. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008.С.- 249-267., С.- 526-531.

дополнительная:

1. Айламазян Э.Г. Акушерство: учебник для студентов мед.ВУЗов. С.- Петербург. – 2005. – С. 291 - 300.

Қазақ тілінде

негізгі:

1.Раисова А.Т. Акушерия және гинекология. – Алматы, 2006

Бақылау сұрақтары (қайтымды байланыс):

• Нәрестенің көлденең орналасуының анықтамасы

• Нәрестенің қиғаш орналасуының анықтамасы

• Нәрестенің дұрыс емес орналасуының этиологиясы

• Нәрестенің дұрыс емес орналасуының диагностикасы

• Нәрестенің дұрыс емес орналасуында босануды жүргізу тактикасы

• Жамбаспен жатудың жіктелуі

• Жамбаспен жатудың диагностикасы

• Жамбаспен жату кезіндегі босануды жүргізу тактикасы

• Жамбаспен жату кезіндегі кесар тілігі операциясына көрсеткіш.

№14 дәріс.

Тақырыбы: «Акушериядағы іріңді – септикалық аурулардың асқынуларының өзекті мәселелері»

Мақсаты: Босанғаннан кейінгі іріңді – септикалық аурулардың жіктелуіне, диагностикасына, емдеу мен алдын-алу шараларына түсінік беру.

Дәріс тезисі: босанғаннан кейінгі іріңді – септикалық аурулар 4-6% жағдайда дамиды. Бұл көрсеткіш көбінесе кесар тілігі операциясынан кейін жиі дамиды. БКІСА жарқатты инфекциядан кейін, әйелдің физиологиялық және анатомиялық ерекшеліктеріне де, оның жыныс жүйесіне де, жүктілік пен босануға байланысты, реактивтіліктің өзгерістеріне де байланысты. Патогенетикалық көзқарас бойынша БКІСА микро және макроорганизмдердің өзара әсерлесуінен дамитын динамикалық процесс болып табылады. Макроорганизмнің реактивтілігі шешуші орын алады. Негізгі қоздырғыштары болып табылады: анаэробтар, энтерококктар, срептококктар, стафилококктар, микст-инфекция немесе аралас инфекция. Инфекцияның өту жолдары. БКІСА – ң дамуын жоғарылататын факторлар. Әйелдердегі қабыну ауруларының дамуында одонтогенді инфекцияның маңызы.

БКІСА-ң Сазонов-Бартольс бойынша жіктелуі. БКІСА – ң емі патофизиологиялық бұзылыстардың компенсациясына және инфекциямен, әрі интоксикациямен күресуге бағытталған. Кешенді консервативті емнің құрамына антибактериальды ем кіреді бір мезетте 2-3 препараттарды; инфузия-трансфузиялық терапияны; иммунотерапияны; десенсибилиздеуші; жалпы күшейтуші емді тағайындайды. Хирургиялық ем инфекция көзін жоюға бағытталады ( жатырда плацента тінінің қалып қоюы). БКІСА алдын алу жүкті және босанған әйелдер арасында санитарлық – ағарту жұмысын жүргізуге байланысты, созылмалы инфекция ошақтарын санациялау, акушерлік стационарларда – санитарлық – эпидемияға қарсы тәртіпті қатаң сақтау, босануды абайлап жүргізу, босану инвазивті әдістерді қолданбау емшекпен емізудің пропагандасы.

Көрнекті материал: сызбалар мен суреттер қосылған мультимедиялық презентация

Әдебиеттер:

Орыс тілінде

негізгі:

1. Акушерство: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой, В.Г.Бреусенко. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008., С.- 746-768., С-786-787.

1. Айламаязин Э.Г. Акушерство: учебник для студентов мед. ВУЗов. С.- Петербург.-2005-С.-362-373.

Қазақ тілінде

негізгі:

1. Раисова Ә.Т. Акушерия және гинекология.- Алматы,2006.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

• БКІСА әсер ететін факторлар

• БКІСА-ң Сазонов-Бартольс бойынша жіктелуі

• Босанғаннан кейінгі эндометриттің клиникасы, диагностикасы

• БКІСА-ң емдеудің негізгі принциптері

• БКІСА-ң алдын – алу

№15 дәріс.

Тақырыбы: «Жаңа туылған нәрестелердің іріңді – септикалық аурулары»

Мақсаты: Жаңа туылған нәрестелердің іріңді – септикалық ауруларының клиникасына, диагностикасына, емдеу мен алдын-алу шараларына түсінік беру.

Дәріс тезисі: жаңа туылған нәрестелердің іріңді – септикалық ауруларының этиологиясы мен патогенезі. Құрсақ ішілік инфицирленудің рөлі. Перзентханада жаңа туылған нәрестелердің инфицирлену көзі. Инфекцияның таралу жолдары. Жаңа туылған нәрестелердің іріңді – септикалық ауруларының қаупін жоғарылататын факторлар: анасындағы инфекцияның созылмалы ошақтары (созылмалы пиелонефрит, созылмалы тонзиллит және т.б.), жүктілік кезінде өткерген жедел инфекциялық аурулары, қағанақ суының мерзімінен бұрын кетуі, ұзаққа созылған босанулар, жетіспеушілік, гипотрофия, жасанды емізу.

Тері мен тері асты май қабатының инфекциялық аурулары (везикуло-пустулез, жаңа туылған нәрестелердің көпіршіктері). Клиникасы, диагностикасы, емі. Кіндік жарақатының аурулары (омфалит). Клиникасы, диагностикасы, емі.

Жаңа туылған нәрестелердің сепсисі. Клиникасы, диагностикасы, емі.

Жаңа туылған нәрестелердің іріңді – септикалық ауруларының алдын-алу. Жүктілік кезінде құрсақ ішілік инфекцияның алдын алу (инфекция ошақтарын санациялау). Перзентханада санитарлы-гигиеналық тәртіп қатаң сақталуы қажет, бациллотасымалдаушыларын анықтап оларды санациялау, босануды рационалды және ұқыпты жүргізу, босанғаннан кейін бірден «тері-теріге» жанасу, жылулық тізбектік тәртібін сақтау, кеудеге ерте жатқызу, ауырған балаларды дер кезінде изоляциялау.

Көрнекті материал: сызбалар мен суреттер қосылған мультимедиялық презентация

Әдебиеттер:

Орыс тілінде

Негізгілері:

1. Акушерство: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой, В.Г.Бреусенко. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008.С.- 732-738.

Қосымша:

1. Айламазян Э.Г. Акушерство: учебник для студентов мед.ВУЗов. С.- Петербург. – 2005. – С. 408-412.

Қазақ тілінде

Негізгілері:

1.Раисова А.Т. Акушерия және гинекология. – Алматы, 2006

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

• Жаңа туылған нәрестелердің іріңді – септикалық ауруларының қаупін жоғарылататын факторлар

• Перзентханада жаңа туылған нәрестелердің инфицирлену көзі.

• Везикуло-пустулездің клиникасы

• Омфалиттің клиникасы

• Жаңа туылған нәрестелердің сепсисінің клиникасы

• Жаңа туылған нәрестелердің іріңді – септикалық ауруларының алдын-алу

№16 дәріс

Тақырыбы: «Экстрагениталды патология және жүктілік»

Мақсаты: Экстрагениталды патологияның жүктілік пен босану ағымына және нәрестенің құрсақ ішілік жағдайына әсер етуіне, сонымен қатар жүктілік пен босануды жүргізу ерекшеліктеріне түсінік беру.

Дәріс тезисі: тақырыптың өзектілігі. Экстрагениталды патология ана өліміне әкелетін жетекші себептердің біреуі болып табылады. ЭГА-ң қазіргі кездегі диагностикасы мен емдеу принциптері, жүктілік мерзімін ары қарай жалғастыруға қарсы көрсетілетін контрацепцияларды қолдану ана өлімін төмендетуге өз әсерін тигізеді.

Жүрек қан тамыр жүйелерінің аурулары бар кезіндегі жүктілік пен босанудың ағымы. Жүктілік кезіндегі гемодинамиканың өзгерістері. Жүктілік пен босануды жүргізу ерекшеліктері. Жүктілікті жалғастыруға қарсы көрсеткіштер. Жүкті әйелдердегі жүрек қан тамыр жүйелерінің ауруларын емдеу принциптері.

Зәр шығару жүйелерінің аурулары бар кезіндегі жүктілік пен босанудың ағымы. Жүктілік кезіндегі бүйрек қызметінің ерекшеліктері. Гестациялық пиелонефрит. Бүйрек аурулары кезіндегі жүктілік пен босануды жүргізу ерекшеліктері. Жүктілікті ары қарай жалғастыруға қарсы көрсеткіштер. Жүкті әйелдердегі бүйрек ауруларын емдеу принциптері.

Эндокринді жүйенің аурулары кезіндегі жүктілік пен босанудың ағымы. (қант диабеті, қалқанша безінің аурулары). Жүктілік пен босануды жүргізу ерекшеліктері. Жүктілікті ары қарай жалғастыруға қарсы көрсеткіштер. Жүкті әйелдердегі эндокринді жүйенің ауруларын емдеу принциптері.

Тыныс алу жүйенің аурулары кезіндегі жүктілік пен босанудың ағымы. Жүктілік пен босануды жүргізу ерекшеліктері. Жүктілікті ары қарай жалғастыруға қарсы көрсеткіштер. Жүкті әйелдердегі тыныс алу жүйенің ауруларын емдеу принциптері.

Асқорыту жүйелерінің аурулары бар кезіндегі жүктілік пен босанудың ағымы. Жүктілік пен босануды жүргізу ерекшеліктері. Жүктілікті ары қарай жалғастыруға қарсы көрсеткіштер. Жүкті әйелдердегі асқорыту жүйелерінің ауруларын емдеу принциптері.

Көрнекті материал: сызбалар мен суреттер қосылған мультимедиялық презентация

Әдебиеттер:

Орыс тілінде

негізгі:

1. Акушерство: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой, В.Г.Бреусенко. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008.С.- 328-380.

Қосымша:

1. Айламазян Э.Г. Акушерство: учебник для студентов мед.ВУЗов. С.- Петербург. – 2005. – С. 205-231.

Қазақ тілінде

негізгі:

1.Раисова А.Т. Акушерия және гинекология. – Алматы, 2006

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

• ЭГА бар кезінде ана өлімінің себептері

• Жүктілік кезіндегі гемодинамиканың өзгерістері

• Жүрек қан – тамыр жүйесінің аурулары бар кезінде жүктілікті ары қарай көтеруге қарсы көрсеткіш

• Жүктілік кезіндегі бүйрек қызметінің ерекшеліктері

• Бүйрек аурулары бар кезінде жүктілікті ары қарай көтеруге қарсы көрсеткіш

• ЭГА бар кезінде жүктілікті жүргізу ерекшеліктері.

Гинекология

№1 дәріс

Тақырыбы: «Зерттеу әдістері. Гинекологиялық аурулардың пропедевтикасы»

Мақсаты: гинекологиядағы негізгі зерттеу әдістері туралы түсініктеме, гинекологиялық аурулардың негізгі симптомдары, гинекологиялық аурулардың құрылымы

Дәріс тезисі: гинекология –әйелдердің жыныс ағзаларының жүктіліктен тыс кезеңіндегі дерттерін зерттейтін ғылым. Гинекологиялық науқастарда анамнез жинау ерекшелітері.Негізгі симптомдар: ауру сезімі, менструальді циклдің бұзылыстары, репродуктивті қызметтің бұзылуы(бедеулік, көтермеу), көрші ағзалардың қызметінің бұзылуы(қуық, ішек). Қосымша шағымдар: қабыну процесінде – температура көтерілуі, интоксикация симпотомдары; қан аққанда жалпы әлсіздік, бас айналу және т.б. шағымданадыОбъективті зерттеу: жалпы қарап тексеру, жүйелер және ағзалар бойынша зерттеу. Гинекологиялық науқастарды зерттегенде дене бітімін анықтау және тері жабындыларын бағалау маңызды орын алады. Дене бітімінің негізгі 4 түрін ажыратады: пикнотикалық, инфантильді, астеникалық, интерсексуальді. Қарап тексергенде түктелу(оволосение) түріне назар аударады. Қалыпты түктелу шап аймағында және қолтық ойысында байқалады. Гирсутизм – түктердің еркек типі бойынша өсуі(іштің ақ сызығы бойымен, бетте, сүт бездерінде, санның ішкі бетінде), жиі ол әйел ағзасында андрогеннің артық өндірілуімен байланысты. Гирсутизм дәрежесін Ферриман-Галвей шкаласы бойынша бағалайды. Сүт бездерін зерттегенде, көлеміне, гипотрофия немесе гипертрофия болуына, терідегі трофикалық өзгерістерге назар аударады және науқастың тұрған және жатқан қалпында жүйелі пальпациясын жүргізеді. Арнайы гинекологиялық тексеру: сыртқы жыныс мүшелерін қарап тексеру, айналарда(на зеркалах) қарап тексеру, бимануальді қынаптық тексеру, ректальді тексеру, комбинирленген тік ішек-қынап-құрсақ қабырғалық зерттеу.Гинекологиядағы қосымша зерттеу әдістері: бактериоскопиялық, бактериологиялық зерттеу, функциональді диагностика әдістері, гистологиялық зерттеу, цитологиялық әдіс, эндоскопиялық, УДЗ, ретнтгенологиялық, радиоиммунологиялық әдістер. Гинекологиялық аурулар құрылымы: әйел жыныс ағзаларының қабынулық аурулар тобы, етеккір циклінің бұзылуы, жаңа түзілімдер, эндометриоз, нейроэндокринді синдромдар, әйел жыныс ағзаларының дұрыс емес қалпы және даму ақаулары. Гинекологиялық науқастың патологиялық мәліметтер жинағы,болжама диагноз, алдын-ала диагноз, қорытынды диагнозі.

Көрнекті материал: мультимедиялық презентация кесте және суреттерімен бірге.

Әдебиеттер:

Орыс тілінде:

негізгі:

1.Гинекология: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой и др. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2006.,

С.- 1- 23.

қосымша:

Гинекология: учебное пособие по клинической практике для студентов медицинских

колледжей/ под.ред. К.А.Аяпова – Алматы, 2005., С.-5-7

Қазақ тілінде:

негізгі:

Көзденова Р.Ә., Сейітмәмбетова Н.Қ. «Гинекология» Алматы, 2001ж.

қосымша:

Нұрқасымұлы Жомарт. Гинекология - Алматы, 2007ж.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

• Гинекологиялық науқастарды зерттеу әдістері?

• Гинекологиялық зерттеуге не кіреді?

• Гинекологиялық аурулардың семиотикасы?

• Гинекологиялық аурулардың құрылымы?

• Жатыр мойнын айнамен қарап тексергенде нені бағалайды?

• Қынаптың бимануальді зерттелуінде нені анықтайды?

№2 дәріс

Тақырыбы: Менструальді циклдің бұзылуы. ДЖҚК (Дисфункциональді жатырлық қан кету).

Мақсаты: қалыпты менструальді циклі, оның реттелуі және менструальді қызмет бұзылуымен жалпы таныстыру; этиология, клиника, диагностика және цикл бұзылысы кезіндегі емдеу принциптерімен таныстыру.

Дәріс тезисі: Менструальді цикл (МЦ) – әйел организміндегі күрделі биологиялық процесс. Ол әйелдің жыныс ағзаларындағы белгілі заңдылықтарға бағынатын циклдік өзгерістермен және басқа жүйелердің функциональді жағдайының ауытқуымен сипатталады. Қалыпты менструальді цикл негізгі үш компоненттен тұрады: әйел жыныс безіндегі – аналық без, дәлірек – гипоталамус-гипофиз-аналық без жүйесіндегі(аналық бездік цикл) циклдік өзгерістер; Жатыр, көбінесе эндометрийдегі циклдік өзгерістер (жатырлық цикл);организмнің әр түрлі функцияларының физиологиялық ауытқуы (менструальді толқын).Репродуктивті жүйенің 5 түрі бар:

• I -деңгей: тін–нысана – гормондар нүктесі.

• II- деңгей: эндокриндік без – аналық без.

• III- деңгей: гипофиз

• IV -деңгей: гипоталамус

• V -деңгей: ОЖЖ-ң экстрагипоталамикалық құрылымы.

Менструальді цикл бұзылысы әйелдердің әр түрлі жастық кезеңдерінде кездесуі мүмкін: жыныстық жетілу кезінде, репродуктивті кезінде және пременопаузада. Клиникалық көріністеріне байланысты 3 негізгі тобы бар:

• Аменорея және гипоменструальді синдром;

• Қан кетуге байланысты, менструальді цикл бұзылыстары

• Ауыру сезімімен өтетін менструация – альгодисменорея.

• Менструальді цикл бұзылыс себептері.

• Стресс, психикалық және жүйкелік аурулар;

• Тамақтану бұзылыстары, семіру, авитаминоз, кахексия;

• Кәсіби зияндар;

• Инфекциялық , септикалық аурулар;

• Жүрек-қантамыр, қан жасау жүйелері және бауыр аурулары;

• Гинекологиялық операциялар;

• Зәр шығару жолдарының жарақаттары;

• Жыныстық жетілу кезеңіндегі гипоталамоө-гипофизарлы жүйенің жасқа байланысты даму бұзылыстары;

• Пременопаузадағы гипоталамустық орталықтардың инволюциялық қайта құрылуы.

ДЖҚК. Дисфункциональді жатырлық қан кету(ДЖҚК) – гипоталамус-гипофиз-аналық без-жатыр жүйесінде, репродуктивті органдар патологиясі және қан аурулары болмаған жағдайдағы функциональді бұзылыстар.

ДЖҚК классификациясы: овуляторлы, ановуляторлық. ДЖҚК : ювенильді, репродуктивті кезеңдік, климактерикалық.

Әйел жасына байланысты емдеу принциптері: хирургиялық гемостаз(цервикальді өзек, жатыр қуысын бөлек емдеу-диагностикалық қыру), гормональді гемостаз, реттейтін гормонотерапия.

Менструальді циклдің бұзылыстарының профилактикасі.

Көрнекті материал: мультимедиялық презентация(кесте және суреттерімен бірге).

Әдебиет:

Орысша негізгі:

• 1. Гинекология: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой и др. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008.

• қосымша:

• 1. Клинические рекомендации. Акушерство и гинекология. Вып.2. Под ред. В.И.Кулакова. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008.

• ●В.П. Сметник, Л.Г. Тумилович. Неоперативная гинекология.Сотик.- Санкт-Петербург, 1995.

• ● А.Н. Стрижаков, А.И. Давыдов и др. Избранные лекции по акушерству и гинекологии.-Ростов на Дону, 2000.

• ●Қазақша

• негізгі:

• 1. Бейсембаева Р.С., Раисова Ә.Т., Нұрқасымова Р.Ғ. «Акушерия». Алматы, «Білім», 2004ж.

• 2. Көзденова Р.Ә., Сейітмәмбетова Н.Қ. «Гинекология» Алматы, 2001ж

• қосымша:

• 1.Нұрқасымұлы Жомарт. Гинекология - Алматы, 2007ж.

• 2. Ошибаев Н., Нұрқасымұлы Ж. Акушериялық және гинекологиялық операциялар- Алматы, 2006ж.

• Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

• Менструальді циклдің реттелуінің қанша деңгейі бар?

• Менструальді цикл бұзылыстарының жіктелуі?

• Менструальді цикл бұзылыстарының себептері?

№3 дәріс

Тақырыбы: Аменорея, гипоменструальді синдром

Мақсаты: аменорея жайлы, оның жіктелуі,этиологиясі, клиника, диагностика және

терапия принциптерімен таныстыру.

Дәріс тезисі: Аменорея – етеккірдің 6 ай және одан көп уақыт бойы болмауымен сипатталатын менструальді функциянің патологиясінің ең ауырлардың бірі. Аменорея – жеке ауру емес, бұл тек қана репродуктивті жүйенің ғана симптомы емес, басқа да нейроэндокринді және қатерлі, қатерсіз ісіктердің симптомы. Репродуктивті жастағы әйелдер арасында жиілік – 1,8-3,5%студенттер арасында 3,5-5%, менструальді және генеративті құрылым ішінде 10-15%. Біріншілік аменорея екіншілікке қарағанда өте сирек кездеседі, аменорея құрылымында 10% алады. Аменорея жіктелуі: біріншілік, екіншілік..

Біріншілік аменорея – 16 жастан асқанда менархе болмауы.

Екіншілік аменорея – бұрын менструациясы болған әйелдерде етеккірдің 6 айдан аса болмауы.

Аменорея жіктелуі: жалған, нағыз(патологиялық, физиологиялық).

Зақымдалу дәрежесіне қарай аменореяның жіктелуі:

Орталық генезді (гипоталамикалық, гипофизарлы);

Перифериялық генезді (аналық безді, жатырлық, бүйрекүсті без, қалқанша без

қызметінің бұзылуы.

Жалған аменорея – Гипоталамус-гипофиз-аналық без-жатыр жүйесіндегі циклдік процесстер дұрыс өтеді, бірақ менструальді қан сыртқа шықпайды: қынап, жатыр мойнының өзегінің атрезиясі,

Нағыз аменорея –аналық без, жатыр, гипоталамус-гипофиз жүйесіндегі циклдік өзгерістер, менструация жоқ.

Физиологиялық аменорея - менструация болмауы:

- жыныстық жетілуге дейін

- жүктілік кезінде,

- лактация кезінде,

- постменопаузада

Патологиялық аменорея – гинекологиялық, не экстрагенитальдік аурулар симптомы.

Біріншілік аменорея – менархенің 16 жастан кейін болмауы.:

- Гонадалар қызметі бұзылғаны салдарынан пайда болады(гонадалар дисгенезиясі, тестикулярды феминизация)

Экстрагонадты себептер(ГГ жүйесінде функциональді және органикалық өзгеріс, қынап және жатырдың даму ақаулары)

Екіншілік аменорея: Нормогонадотропты, Гипергонадотропты, Гипогонадотропты.

Нейроэндокринді жүйе зақымдалуына қарай:

Аменорея:

Гипоталамикалық,

Гипофизарлы,

Аналық безді,

Жатырлық

Бүйрек үсті безі, қалқанша без патологиясімен сипатталатын.

Гипоталамо-гипофизарлы жүйе бұзылыстары: функциональді(дене салмақ төмендеуі, психогенді, гиперпролактинемия), органикалық(краниофарингиома).

Жыныс мүшелерінің даму ақаулары: гинатрезия, қынап бөлігінің атрезиясы, жатыр аплавзиясы(Майер-Рокитанский-Кюстнер синдромы).

Жатыр патологиясы: цервикальді өзек атрезиясы, жатырішілік синехиялар (Ашерман синдромы).

Екіншілік аменореяның аналық безді түрлері: резистентті аналық без синдромы, әлсіреген аналық без синдромы, аналық бездің гипертежелу.

Аменорея диагностикасы:

Анамнез

Жалпы қарап тексеру және арнайы гинекологиялық тексеру мәліметтері

Функциональді диагностика тесті (ФДТ)

Гормондар деңгейін зерттеу

Генетикалық тексеру (кариотип және жыныстық хроматинді анықтау).

Гормональді сынамалар: прогестеронді, эстроген-прогестеронді, дексаметазонды

Краниография

Кіші жамбас ағзаларының УДЗ

Лапароскопия

Көрнекті материал: мультимедиялық презентация(кесте және суреттерімен бірге).

Әдебиеттер

Орыс тілінде негізгі:

1. Гинекология: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой и др. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008.

Қосымша:

1. Клинические рекомендации. Акушерство и гинекология. Вып.2. Под ред. В.И.Кулакова. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008.

●В.П. Сметник, Л.Г. Тумилович Неоперативная гинекология.Сотик.- Санкт-Петербург, 1995.

● А.Н. Стрижаков, А.И. Давыдов и др. Избранные лекции по акушерству и гинекологии.- Ростов на Дону, 2000.

Қазақ тіліндегі негізгі :

1. Көзденова Р.Ә., Сейітмәмбетова Н.Қ. «Гинекология» Алматы, 2001ж

қосымша:

1.Нұрқасымұлы Жомарт. Гинекология - Алматы, 2007ж.

2. Ошибаев Н., Нұрқасымұлы Ж. Акушериялық және гинекологиялық операциялар. - Алматы, 2006ж.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

• Аменорея жіктелуі?

• Физиологиялық аменореялардың жіктелуі?

• Аменорея диагностикасының әдістері?

• Біріншілік аменореяну анықтау?

• Екіншілік аменореяны анықтау?

№4 дәріс

Тақырып: «Жанұяны жоспарлау. Бедеулі неке.»

Мақсаты: жанұя жоспарлау принциптерімен, бедеулі неке себептерімен таныстыру.

Дәріс тезисі: Жанұяны жоспарлау контрацепция көмегімен жүзеге асырылады. Жанұя жоспарлау тапсырмалары: жоспарланбаған жүктілікті алдын-алу, тек қана аяулы балалар туу; әке-шеше жасына байланысты баланың туу уақытын бақылау; жүктілік арасындағы интервалды реттеу; жанұядағы балалар санын тиянақтау. Жанұя жоспарлауының бес принципі:

18 жасқа дейінгі жүктілікті алдын-алу

35 жастан асқан әйелдердің жүктілігін алдын-алу

Интергенетикалық интервал – 2 жыл

Көп туған әйелдерді тәуекел тобына бөліп, алдын-алу шараларын жүргізу.

ЭГЗ бар әйелдерді сауықтыру, қарсы көрсетілім бар болса(жалғыз бүйрек, созылмалы пиелонефрит, қантты диабет, т.б.), жүктілікті алдын-алу.

Контрацепция әдістері: гормональді, жатырішілік контрацептивтер; барьерлік(немесе механикалық), химиялық, табиғи жанұяны жоспарлау әдістері(биологиялық, үзілген жыныс акті, лактациялық аменорея әдісі ). Тұрақты: өз еркімен хирургиялық стерилизация.

Бедеулі неке – репродуктивті жастағы жұбайылардың контрацепциялық заттарды қолданбай тұрақты жыныс қатынастардың 12 айдан артық болуына қарамай, жүктіліктің болмауы. Жиілігі: 10-15%-дан 18-20%-ке дейін. Ерлер және әйел бедеулігі. Әйелдер бедеулігінің себебі. Әйелдер бедеулігінің біріншілік және екіншілік түрі.

Иллюстрациялық материал: мультимедиялық презентация(кесте және суреттерімен бірге).

Әдебиет:

Орыс тілінде

негізгі:

1. Акушерство: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой, В.Г.Бреусенко. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2008. С.24-30

2. Гинекология: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой и др. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2006., С.- 367-404.

қосымша :

1.Гинекология: учебное пособие по клинической практике для студентов медицинских колледжей/ под.ред. К.А.Аяпова – Алматы, 2005., С.-14-29

Қазақ тілінде

негізгі :

1. Бейсембаева Р.С., Раисова Ә.Т., Нұрқасымова Р.Ғ. «Акушерия». Алматы, «Білім», 2004ж., 61-73 б.

2.Көзденова Р.Ә., Сейітмәмбетова Н.Қ. «Гинекология» Алматы, 2001ж.

Қосымша :

1.Нұрқасымұлы Жомарт. Гинекология - Алматы, 2007ж.

2. Ошибаев Н., Нұрқасымұлы Ж. Акушериялық және гинекологиялық операциялар- Алматы, 2006ж.

Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

• Жанұяны жоспарлау принциптері

• Бедеулі неке дегеніміз не?

• Бедеуліктің жіктелуі

• Бедеулі жұбайыларды зерттеу алгоритмі.

№5 дәріс

Тақырыбы: «Әйел жыныс ағзалардың қабынулық аурулары»

Мақсат: Әйел жыныс ағзалардың қабынулық ауруларының этиологиясі,

диагностика, диф.диагностика, емдеу принциптері және алдын-алуымен таныстыру.

Дәріс тезисі: ҚА гинекологиялық аурулар арасында ең көп тараған ауру. Әйел кеңесіне келетін гинекологиялық науқастардың 60-65% әйел жыныс ағзалардың қабынулық ауруларымен ауырады. ҚА госпитализацияға мәжбүр науқастардың 20-30% құрайды. Сау әйелдің жыныс ағзаларын қорғайтын және инфекцияның тарауын алдын-алатын биологиялық тосқауылдар. Әйел жыныс ағзалардың қабынулық ауруларының қазіргі замандағы ағым ерекшеліктері. Қоздырғышына қарай арнайы емес(стафилло-, стрептококктар, ішек таяқшалары, көк-ірің таяқшалары) және арнайы(гонококк, трихомонада, хламидиялар, кандидалар, микоплазмалар, вирустар, туберкулез микобактериялары.

Жыныс аппаратының төменгі бөлігінің ҚА(сыртқы жыныс мүшелерінің, қынаптың, жатыр мойнының ҚА), диагностика, емдеу принциптері. Жыныс аппаратының жоғарғы бөлігінің ҚА(эндометрит, метроэндометрит, сальпингит, сальпингоофорит, параметрит, пельвиоперитонит, перитонит), диагностика, емдеу принциптері. Әйелдің әр түрлі жастық кезеңдеріндегі ҚА-ң клиникалық көріністер ерекшеліктері. ҚА алдын-алу. ҚА-ң таралуының әлеуметтік-гигиеналық аспекттері.

Көрнекті материал: мультимедиялық презентация(кесте және суреттерімен бірге).

Әдебиет:

Орыс тілінде

негізгі:

1.Гинекология: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой и др. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2006., С.- 108-168.

қосымша :

1.Гинекология: учебное пособие по клинической практике для студентов медицинских колледжей/ под.ред. К.А.Аяпова – Алматы, 2005., С.-33-34.

Қазақ тілінде

негізгі

1.Көзденова Р.Ә., Сейітмәмбетова Н.Қ. «Гинекология» Алматы, 2001ж.

Қоымша;

1.Нұрқасымұлы Жомарт. Гинекология - Алматы, 2007ж.

Бақылау сұрақтары(кері байланыс):

• Әйел жыныс ағза қабыну ауруларының жиілігі

• Арнайы емес қабынулық ауру қоздырғыштары

• Арнайы қабынулық ауру қоздырғыштары

• Әйел жыныс ағза қабыну ауруларының орналасуына байланысты жіктелуі

• Әйел жыныс ағза қабыну ауруларының негізгі емдеу принциптері

№6 дәріс

Тақырыбы: «Гинекологияда «жедел» іш. Шұғыл көмек»

Мақсаты: гинекологиядағы жедел жағдайлар, жатырдан тыс жүктілік, аналық без ісігің аяқшасы бұралуы, аналық без апоплексиясі кезіндегі жедел жәрдем көрсету.

Дәріс тезисі: «Өткір» іш деп, этиологиясі және клиникалық ағымы әр түрлі, құрсақ қуысында пайда болатын патологиялық процесстер. Әр түрлі себептерге байланысты, гинекологияда «өткір» іш симптоматикасі көп жалпы көріністері бар:

- Толық саулық кезінде ауру сезімінің кенеттен пайда болуы. Ауру, жиі іштің төменгі жағында басталады, ақырын күшейеді және бүкіл іш аймағына тарайды, кейде соншалықты күшті, естен тану шақыруы мүмкін.

- лоқсу, құсу;

- ішекте газдар мен нәжістің шығуының бұзылысы (балаларда жиі диарея);

- ішастар тітіркену симптомдары.

Гинекологиядағы «Өткір іш» себептерін 3 топқа бөлуге болады:

Жедел құрсақішілік қан кету(жатырдан тыс жүктілік асқынуы, аналық без апоплексиясы);

Ішкі жыныс мүшелердегі қан айналым бұзылыстары(аналық бездің ісігінің аяқшасының және бездің ісік тәрізді түзілістердің бұралуы, миоматозды түйін бұралуы және некроз);

Әйел ішкі жыныс мүшелерінің жедел қабыну аурулары, патологиялық процесске ішастардың қатысуы.

Жатырдан тыс (эктопиялық) жүктілік – ұрықтық жұмыртқаның имплантациясі және дамуы жатырда өтпейтін жүктілік. Орналасуы бойынша жіктелу. Прогрессивті, үзілген жатырдан тыс жүктілік(түтікті аборт, түтік жарылуы).

Аналық без апоплексия дегеніміз, фолликул, аналық без стромасы, фолликулярлы киста немесе сары дене тамырының жарылып, без бүтінділігінің бұзылуы және құрсақ қуысына қаңсыраумен бірге өтетін, аналық безге қаңсырау. Апоплексия кез-келген жаста(45-50) кездеседі. Жиілігі 1-3%. Ауру рецидиві 42-69% жағдайда болады. Аналық без апоплексиясының аурулық және анемиялық формасы.

Жатыр қосымшаларының ісік аяқщаларының бұралуы 15-25% жағдайда байқалады, бірақ субсерозды бұрыш аяқшасы, жатыр түтігі, өзгермеген аналық бездің және тұтас жатыр және оның қосымшалардың бұралуы байқалады.

Әйел ішкі жыныс мүшелерінің жедел қабыну аурулары: пиосальпинкс, пиоовар, тубоовариальді түзілістер, гинекологиялық перитонит.

Гинекология және хирургиядағы «Өткір іштің» диф.диагностикасы.

«Өткір іш» симптоматикасі бар науқастардың барлығы шұғыл түрде ауруханаға жатқызылуы, дұрыс, әрі уақытылы диагнозбен және жедел жәрдем көрсетілуі керек. Жедел гинекологиялық жағдайлардағы жәрдем көрсету алгоритмі.

Көрнекті материал: мультимедиялық презентация(кесте және суреттерімен бірге..

Әдебиет:

Орысша негізгі:

1.Гинекология: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой и др. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2006., С.- 317-342

қосымша:

Гинекология: учебное пособие по клинической практике для студентов медицинских колледжей/ под.ред. К.А.Аяпова – Алматы, 2005., С.-41

На казахском языке

негізгі:

Көзденова Р.Ә., Сейітмәмбетова Н.Қ. «Гинекология» Алматы, 2001ж.

қосымша:

Нұрқасымұлы Жомарт. Гинекология - Алматы, 2007ж.

2. Ошибаев Н., Нұрқасымұлы Ж. Акушериялық және гинекологиялық операциялар- Алматы, 2006ж.

Бақылау сұрақтары(кері байланыс):

• «жедел іш» симптомдары қандай?

• Гинекологиядағы «Өткір іш» себептері?

• Орналасуы бойынша жатырдан тыс жүктілік жіктелуі.

• Аналық без апоплексиясі дегеніміз не?

• Жатыр қосымшаларының іріңді түзілімдері қалай аталады?

№7 дәріс

Тақырыбы: Нейроэндокринді синдромдар. Климактерлік, посткастрациялық, менструация

алды синдромы.

Мақсаты: нейроэндокринді синдром жайлы жалпы түсінік беру, жіктелу, этиология,

клиника, диагностика, терапия принциптерімен таныстыру.

Дәріс тезисі: Пременструальды синдром (ПМС) немесе предменструальді керілу синдромы –

патологиялық симптомокомплекс, менструальды циклдың екінші фазасында

нейропсихикалық, вегето-тамырлық және алмасу-эндокриндік бұзылыстармен сипатталады.

ПМС жиілігі өзгеріп тұрады және әйел жасына байланысты: 30-ға дейін – 20%, 30-дан

кейін – 50%-ке дейін.

ПМС пайда болуына әкелетін факторлар: стресс, нейроинфекция, асқынған босану

және аборттар, әр түрлі жарақаттар және оперативті ену.

ПМС даму теориялары: гормональді, «сулы интоксикация, психосоматикалық

бұзылыс, аллергиялық және т.б.

ПМС клиникалық түрлері: нейропсихикалық, ісінулік, цефалгиялық, криздік.

Симптомдар санына, олардың ұзақтығына және айқындылығына байланысты ПМС-тің

жеңіл және ауыр түрін бөледі.

ПМС стадиялары: компенсирленген, субкомпенсирленген, декомпенсирленген.

Диагностика: психикалық ауру жоқ екендігін көрсететін психиатр шешімі;

симптоматиканың менструальді циклмен тығыз байланысы – клиниканың менструация

алдында 7-10 күн бұрын және менструациядан кейін тоқтауы.

Диагностика: циклдің екінші фазасында пролактин, прогестерон, эстрадиол деңгейін

анықтау, КТ, МРТ, ЭЭГ, диурезді өлшеу, маммография, невропатолог, психиатр,

терапевт, эндокринолог кеңесі.

Емі: психотерапия, КОК, седативті, психотропті, антигистаминді препараттар. ПМС-тің ауыр ағымында – агонист Гн-РГ 6 ай.

Климактерикалық синдром (КС) – әйелдерде климактерикалық кезеңде пайда болатын, нерв-психикалық, вегето-тамырлық және алмасу-трофикалық бұзылыстармен сипатталатын патологиялық жағдай.

Менопауза орташа 50 жаста келеді. 45 жасқа дейін етеккірдің тоқтауын ерте менопауза дейді. 40 жасқа дейін тоқтау – мезгілсіз менопауза(аналық бездің мезгілсіз жеткіліксіздігі). 60-80% әйелдерде пери немесе ерте постменопаузада әр түрлі айқындылықты климактерикалық синдром басталады.

Жіктелуі:

Климактерияда келесі фазалар бар: пременопауза, менопауза, перименопауза, постменопауза.

Пременопауза – бірінші климактерикалық симптомдардан соңғы менструацияға дейінгі уақыт;

Менопауза – соңғы өзіндік менструация, аналық бездермен серттелген(мерзімді ретроспективті анықтайды, дәлірек соңғы менструациядан кейін 12 ай)кезең .

Перименопауза – пременопауза мен менопаузадан кейінгі жылды қосатын кезең.

Постменопауза - менопаузадан басталады,65-69-да бітеді. Ерте(5 жылға дейін), кеш(5-тен 10-ға дейін.)

Этиология және патогенез:

Климактерикалық периоданалық без қызметінің бірте-бірте төмендеуімен, одан кейін оның «өшуімен» сипатталады(менопаузаның 1-3 жылдары жалғыз фолликулдар байқалады, тек кішкене көрінеді, олар келешекте жоқ болады). Нәтижесінде пайда болған жағдай – гипергонадотропты гипергонадизм(эстрогенді жетіспеушілік), лимбикалық система, нейрогормондар бөлінуінің бұзылыстарымен бірге жүреді.

Клиника:

Пайда болған уақытына қарай:

Ерте;

мәулетті (менопаузадан кейін 1-2 жыл);

кеш (2-5 жыл менопаузы).

Климактерикалық синдромның ерте симптомдары:

● вазомоторлы – тер басу, қалтырау, , артериальді гипотензия приливы ысу, қалтырау, жоғарылаған тер бөлінісі,артериальді гипотензия және гипертензия , жүрек жиі соғады;

● эмоциональді- вегетативті - тітіркеннгіштік, ұйқышылдық, әлсіздік, уайымшылдық, депрессия, либидо төмендеуі.

Менопауза басталғаннан кейін 1-3 жылдан сон, келесі симптомдар пайда болады:

●УГР;

● тері және оның қосымшаларының зақымдалуы(тырнақ құрғауы, әжімдер).

Климактерийдің кеш көрінісіне жатады:

● постменопаузальді метаболикалық синдром (атеросклероз, артериальді гипертензия, гиперлипедемия, инсулинорезистенттілік);

● неврологиялық: когнитивті функцияның төмендеуі а;

● сүйек-бұлышқеттік: остеопороз, остеоартрит.

Диагностика:

анамнез,

физикальді зерттеу (дене массасының индексі, дене бітімі, әр түрлі ағзалардың жағдайы.

Зертхана-аспаптық зерттеу : цитологиялық зерттеу, жатыр мойнынан мазоктарды алып зерттеу(Папаниколау бойынша), ( мазок по Папаниколау); гормондар (ФСГ, ЛГ, эстрагено, пролактин,ТТГ,тестостерон қандағы); қанның биохимиялық анализі ( креатинин,АЛТ,АСТ, ЩФ, глюкоза,билирубин, холестерин, триглицериды); липидті спектр ( холестерин в ЛПВП,ЛПНП,ЛПОНП, липопротеид,атерогендік индекс); маммография ; трансвагинальді УДЗ (М-эходағы 4-5 мм эндометрийда патология жоқ екенін көрсетеді,остеоденсиметрия .

Ем: ЗГТ эстроген, физиотерапевтикалық әдістер, гомеопатикалық заттармен.

Тотальді овариоэктомиядан кейінгі синдром (ТОКС) - посткастрациялық синдром, хирургиялық менопауза.

Қуысты операциялар ішінде гистерэктомия 25-38%. ТОКС жиілігі 70-80%.

Клиникалық көрініс айқындылығына қарай жеңіл, орта, ауыр боп бөлінеді.

Этиология: екі қызмет атқаратын безді алып тастаса, ФСГ, ЛГ өседі.айқын гипоэстрогения..

ТОКС-қа кіреді: вегето-тамырлық, нейропсихикалық, алмасу-эндокриндік.

Диагностика:

анамнез,

физикальді зерттеу (дене массасының индексі, дене бітімі, әр түрлі органдардың жұмысы),

зертхана-аспаптық зерттеу: гормондар (ФСГ, ЛГ, эстрадиол), психоэмоциональді, урогенитальді бұзылыстар, остеопороз,

басқа специалисттер кеңесі (уролог, маммолог, психолог, эндокринолог).

Емі: ЗГТ эстрогендармен, физиотерапевтикалық әдістер, седативті препараттар, көрсеткіш бойынша – транквилизатор, антидепрессант.

Көрнекті материал: мультимедиялық презентация(кесте және суреттерімен бірге..

Әдебиет:

Орысша

негізгі:

1.Гинекология: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой и др. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2006.

қосымша:

Гинекология: учебное пособие по клинической практике для студентов медицинских колледжей/ под.ред. К.А.Аяпова – Алматы, 2005.,

Қазақша

негізгі:

1.Көзденова Р.Ә., Сейітмәмбетова Н.Қ. «Гинекология» Алматы, 2001ж.

қосымша:

Нұрқасымұлы Жомарт. Гинекология - Алматы, 2007ж.

Бақылау сұрақтары(кері байланыс):

Пременструальды керілу синдромына анықтама?

ТОКС этиологиясі (тотальді овариэктомиядан кейінгі жаман)?

Климактерийдің фаза бойынша жіктелуі?

Климактерийдің кеш көрінуіне не жатады?

№8 дәріс

Тақырыбы: «Балалар гинекологиясының негіздері»

Мақсаты: жыныстық жетілу кезеңінің физиология және патологиясі, әйелдердің аналық бездерінің даму ақаулары, ювенильді жаста репродуктивті жүйе және репродуктивті ағзалардың ауруларының алдын-алуымен таныстыру.

Дәріс тезисі: Жыныстық жетілу кезеңінің физиологиясі. Пубертантты кезңнің екі фазасы. Жыныстық жетілудің бұзылуы. Ерте жыныстық жетілу – 8 жасқа дейін екіншілік жыныс белгілердің пайда болуы. Изосексуальді және гетеросексуальді тип бойынша ерте жыныстық жетілу. Ерте жыныс жетілудің толық және толық емес формасы. Орталық және аналық без генездік жыныстық жетілудің тежелуі. Жыныстық жетілу бұзылыстарының диагностикасі.

Әйелдердің жыныстық мүшелерінің даму аномалияларына аяқталмаған органогенез түрінде анатомиялық құрылыстың бұзылуы, көлемі, формасы,пропорциясі, симметрия, топографиясіның ауытқуы, постнатальді периодта әйелге тән емес түзілістердің болуын жатқызады. Қазіргі кезде, құрсақішілік даму ақауына алып келетін себептердің 3 тобын ажыратады: тұқымқуалаушылық, экзогенді, мультифакторлы. Көптеген даму ақаулар көріністерін алғашқы рет(көптеген жағдайларда) пубертантты кезеңде береді. В настоящее время выделяют 3 группы причин, приводящих к порокам внутриутробного развития: наследственные, экзогенные и мультифакторные. Многие пороки развития впервые «заявляют о себе» лишь в пубертатном периоде. Әйел жыныс мүшелерінің даму аномалияларының диагностикасі.

Ювенильді жаста репродуктивті жүйе және репродуктивті ағзалардың ауруларын алдын-алу. Қыз немесе жасөспірімнің гигиена сақтаудың маңызы үлкен. Қыз гигиенасы тек қана өсіп келе жатқан бала организмінің талабына сай емес, сонымен қатар әйел организмінің күрделі функцияларын қалыптастыруға ықпал ету керек. Ерте кезден бастап, физикалық жаттығуларға қызығушылық тудыру керек. Жеке бас гигиена ерекшеліктері зәр шығару және дефекацияның жүйелілігін ескереді. Рациональді тамақтану. Ыңғайлы киім және аяқ-киім кию.

Санитарлық-ағартулық жұмыс қыздар жасына байланысты өткізіледі. Алғашқы 3-8 жасында гигиена ережелерін және сыртқы жыныс мүшелерінің гигиенасына назар аударуына негізделген(анасының бақылауы және жанында болуымен). 9-13 жасында қыздарды олардың ағзасының анатомо-физиологиялық ерекшеліктерімен, менструальді функциясымен таныстырады, менструальді күнтізбенің дұрыс құрауын, менструация кезіндегі гигиенаны сақтауды үйретеді. 14-17 жасында әйел ағзасының физиологиясымен, бала туу қызметінің маңыздылығымен таныстырады, назарын ерте жыныстық қатынас зиянына, аборт қауіптілігіне, қыз және оның ұрпағының денсаулығына қауіп төнетініне аударады.

Көрнекті материал: мультимедиялық презентация(кесте және суреттерімен бірге).

Әдебиеттер:

Орысша

негізгі:

1.Гинекология: учебник + СД /под ред. Г.М.Савельевой и др. – М., ГЭОТАР-Медиа, 2006., С.- 407-445.

қосымша:

Гинекология: учебное пособие по клинической практике для студентов медицинских колледжей/ под.ред. К.А.Аяпова – Алматы, 2005., С.-25-29

Инструкция по проведению профилактических медицинских осмотров отдельных категорий взрослого населения путем выборочных (скрининговых) обследований./ Приложение к приказу № 607 МЗ РК от 15.10.2007.

Қазақша

негізгі:

Көзденова Р.Ә., Сейітмәмбетова Н.Қ. «Гинекология» Алматы, 2001ж.

дополнительная:

Нұрқасымұлы Жомарт. Гинекология - Алматы, 2007ж.

Ошибаев Н., Нұрқасымұлы Ж. Акушериялық және гинекологиялық операциялар- Алматы, 2006ж.

Бақылау сұрақтары(кері байланыс):

Ерте жыныс жетілу дегеніміз не?

Жыныстық жетілудің тежелуі дегеніміз не?

Аналық безінің құрсақішілік даму ақауларына әкелетін себептер ?

Қай жаста аналық бездің даму ақаулары ең жиі?

ОНКОГИНЕКОЛОГИЯ ПӘНІ БОЙЫНША ДӘРІС КЕШЕНІ ( ТИПТІК ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫ БОЙЫНША АКУШЕРИЯ ЖӘНЕ ГИНЕКОЛОГИЯ, БЛОК № 9)

№1 дәріс.

Тақырыбы:Ерте пайда болған репродуктивті жүйе онкопатологиясының мемлекеттік скринингті бағдарламасы. Жатыр ауруларының фондық, ісік алды аурулары.

Дәріс тезисі: Маңыздылығы. Әйел жыныс ағзаларынығ ісігі кеңінен тараған. Жатыр мойны ісігі барлық аурулардың ішінде 6-шы орында, ал әйелдердің жыныс ағзаларынын онкологиялық ауруларының ішінде 3-ші орында. Жатыр денесінің рагы -12 және 5; аналық безінің рагы -14 және 6 орында. Бес жылдық өмір сүрулері: жатыр мойны рагында 60,7%, жатыр денесінің рагында 61,4%, аналық безінің рагында 51,3% құрайды.

Онкологиядағы ең маңызды проблемалардың бірі скрининг-диагностикасы болып табылады. Скринингтау әдіске- жатыр мойнының қатерлі ісігінде онкоциталогияға жағынды алу, жатыр денесінің қатерлі ісігінде эндометриден аспирациялық биопсия, аналық бездің қатерлі ісігінде- УДЗ.

Жатыр мойнының фондық ауруларына ( нағыз эрозия, жалған эрозия, эрозияланған эктропион, лейкоплакия, эритроплакия, цервикоз, цервикальды каналдың полипы, жедел эндоцервицит, папилома, эндометриоз).

Жатыр мойнының ісік алды процесі- дисплазия: әлсіз (CIN 1), орташа (CIN 2), ауыр (CIN 3).

Жатыр мойнының патологиялық кезіндегі диагностикалау әдістері:

1. Жатыр мойнын қынаптық әйнек арқылы қарау

2. Кольпоскопия. Қалыпты кольпоскапиялық көрініс, аномальды инвазивті карсиномага күмәнді кольпоскопиялық көрініс және басқа да кольпоскапиялық көріністер. Кольпоскапия тапсырмалары.

3. Цитологиялық зерттеу әдісі. Жатыр мойны рагынын фонды және ісікалды ауруларынын клиникалық көрінісі, емдеу әдістері, профилактикалық және диспансерлік бакылау.

№2 дәріс

Тақырыбы: Жатыр мойны мен жатыр денесінің рагі

Дәріс тезисі: Жатыр мойны рагі қазіргі кезде кеңінен таралып, қатерлі ісік арасында 7 орында,әйелдер ауруында 3 орында 9,8% құрап тұр. Елімізде 2005 жылы ауру көрсеткіші 7,7%000, өлім көрсеткіші 4,2%000.

Жатыр мойны рагі этиопатогенезін қазіргі кезде вирусты теориямен түсіндіріледі. Негізгі түрлеріне папиллома вирусты инфекция мен герпестің 2-ші серотипі жатады.Канцерогенездің химиялық теориясы химиялық заттардың жасуша ядросына әсері арқылы жасуша ДНҚсында мутация тудыруына негізделген.Тұқымқуалаушылық теориясы вирусты теория мен онкоген концепциясын біріктіріп қарастырады.

Жатыр мойны рагінің жіктелуі:сатысы бойынш,TNM системасы, клинико-анатомиялық және гистологиялық формасы.

Клиника. Біріншілік симптомы: қатты ауырсыну,қанды бөлінді.Екіншілік симптомы:жалпы әлсіздік,шаршағыштық,еңбекке қабілетінің төмендеуі.

Диагностика. Жатыр мойны рагінің ерте сатысында негізгі әдіс кольпоскопия.Жатыр мойны рагінің 5 кольпоскопиялық типін ажыратады. Морфологиялық зерттеу.Цитологиялық зерттеу нәтижесі бес балды Papanicolau бойынша. Цитологиялық зерттеу жоғары нәтижелі.Қосымша зерттеу әдістері КТ және УДЗ, цисто-ректороманоскопия, экскреторлі урография,кеуде клеткасын рентгенге түсіру.

Емдеудің негізгі принциптері мен әдістері. Хирургиялық: конусовидная электроэксцизия, жатыр экстирпациясы, Вертгейм әдісімен жатырды қосалқыларымен экстирпациялау.Сәулелі терапия

Комбинирленген емі.

Соңғы жылдары жатыр денесі рагімен ауыратындардың саны өсуде.Республикамызда 1979 жылдан 2005ж аралығында эндометрий рагі 2,3 есеге өсті.Қатерлі ісіктен өлім көрсеткіші бойынша 17-ші орында. 2005 ж аурушылдық көрсеткіші 5,7%000,өлім 2,1%. Аурушылдықтың I-II сатысындағылар 78,3%.

Этиопатогенезі. Гормонғатәуелді ісіктерге нейро-эндокринді-алмасу бұзылысы маңызды. 2 патогенетикалық түрі (гормонға тәуелді,тәуелді емес).Қауіп факторы. Фонды процестер: темірлі гиперплазия, эндометриалды полиптер.Рак алды аурулары: эндометрийдің атипиялық гиперплазиясы.

Рак: аденокарцинома, аденоакантома,ашықклеткалы мезонефридті аденокарцинома,темірлі-тығызклеткалы рак,дифференцияланбаған рак.

Клиникасы. Негізгі симптом – жатырлық қансырау, меноррагия немесе метроррагия, постменопаузада қанды бөлінді,ауырсыну сезімі.Жалпы симптомы: семіру немесе жүдеу, диабет, гипертония.

Диагностикасы. Скрининг-әдіс – аспирационды эндометрий биопсиясы. Жатыр денесін және цервикалды каналды диагностикалыық мақсатта бөлек қыру. Гистероскопия и гистерография. УЗИ. КТ. МРТ.Кеуде клеткасының және іш қуысының рентгендік көрінісі.

Емі. I сатысы – жатыр және қосалқыларымен экстирпациялау (G1) немесе лимфаденэктомиямен жатырды қосалқыларымен экстирпациялау + гормонотерапия прогестмен (G2), G3 кезіңде – операциядан кейінгі дистанционды ЛТ

II сатысы – комбинирленген, сәулелі ем, комплексті ем.

III сатысы - комбинирленген, қосарлас сәулелі ем, комплексті ем

IV сатысы – паллиативті ЛТ, химиогормонотерапия

№3 дәріс

Тақырыбы: Аналық безінің қатерлі және қатерсіз ісіктері.

Дәріс тезисі: 2005 жылы ҚР аурушаңдық 5,1%000, құрады, 14-ші дәрежелә орынды алды, ал патологиялық онкология құрамында 3-ші орынды алды. Меншікті салмағы І-ІІ сатысында 31,1%, ІV сатысында -19,8%.

Этиопатогенезі. Аналық бездің ісігі гормонтәуелділерге кіреді. Қауіп-қатер факторы: ерте менархе, ерте немесе кеш менапауза, бедеулік, жатыр миомасы, генитальдық эндометриоз, эндометридің гиперпластикалық процестері, гипофиздің жоғары гонадотроптық, жедел гиперстрогенемия, тұқым құалаушылық.

Аналық без ісігінің классификациясы: FIGO садиясы бойнша және TNM жүйесі бойынша, гистологиялық (ВОЗ). Аналық безінің ісігінің Клинико- морфологиялық ерекшеліктері. Аналық безінің қатерлі ісігінің клиникасы. Пішіні: асцитті емес және асцитті. Көбіне жиі шағымдарымен іштің төменгі жағының ауру сезімі, жәйсыз сезіну, іш көлемінің өзгеруі, тәбеттің болмауы, салмақтың төмендеуі, Мейгс синдромы( асцит, гидроторокс, кіші жамбас ісігі), Зәр шығару және асқазан ішік жолдарына да шағымданады, мено-метрораги. Диагностика. Ерте диагностикалау қиын, 80% науқастар диагностикалаудан аурудың кеш сатысында отеді. Скрининг-әдіс- УДЗ.КТ. Гастро-кольпоскопия, маммография, рентенография жасау құрсақ құысына, асқазан ішек жодарының рентгенографиясы, экскреторлық урограя. Лапароцентезді цитологиялық тексерумен жасау. Лапароскопия-томия. Ісіктердің маркерін анықтау:СА 125 ( серозды формасында). Метастазы: лимфогенді( кіші жамбастың лимфа түйіндері, парааорталық, бұғана асты), гематогендік(бауыр, өкпе, сүйек), имплантациялық(үлкен шарбы кіші жамбастың құрсақтық бөлігінде, құрсақ құысында).

Емі: хирургиялық, дәрі-дәрмектік, сәулелі. Хирургиялық- жатырды қосалқыларымен бірге экстирпациялау, үлкен шарбыны резекциялау.

І саты- жатырды қосалқыларымен экстирпация, үлкен шарбының резекциясы, құрсақ құысының биопсиясы, (G1) ІА,В,С, сонымен ІІА,В,С стадиясымен (G2,G3)- жатырды қосалқыларымен экстирпациялау, үлкен шарбының резекциясы +6 курс ПХТ. ІІІ, ІV сатысынды операция+ПХТ.

Химиятерапия (цисплатин, таксандар, топотекан, гемцитабин). Сәулелі терапия.

№4 дәріс

Тақырыбы:Аналық безінің қатерлі және қатерсіз ісіктері.

Дәріс тезисі: 2005 жылы ҚР бойынша аналық безінің қатерлі ісігімен ауыратындардың саны 19%000,өлімшілдік 9,1%000,ҚР-да аналық безінің қатерлі ісіктері құрылымы бойынша 3-орынды алады (екі жыныстада),1-ші орын (әйелдерде).Аналық безінің қатерлі ісігі көбінесе 40-60 жаста жиі кездеседі.Қауіп факторлары:

1.Етеккір бұзылысы (ерте менархе,кеш менапауза),жыныстық (кеш жетілу,жоқ болу),бала табушының (алғашқы босанудың кеш болуы,босанудың болмауы,түсіктер,анамнезінде түсік болуы),лактациялық (маститтер,лактацияның жетіспеушілігі).

2.Қосымша аурулар:созылмалы аднексит,аналық безінің кистасы,май басу,артериалдық гипертензия,қантты диабет,бауыр аурулары,гипотиреоз,сүт безінің дисгормональды гиперплазиясы.

3.Генетикалық факторлар (BRCA-1,BRCA-2)

4.Экзогенді фактолар:иондаушы радияция,химияляқ канцерогендер,жануар майындағы вирустарды артық қолдану,гормондарды қабылдау.

Ісікалды аурулар.Мастопатин-диффузды және түінді.Сүт безінің қатерсіз ісіктері-фиброаденома,филлоидты фиброаденома,ішкі ағысты папиллома,аденома (емізік,бездер),липома.Ісік алды аурулардың облигатты формасы - 3-ші кезеңдегі дисплазия,факультативті-2-ші кезеңдегі дисплазия.Диагностика:УЗИ,маммография,пункциялық биопсия,пневмокистография,дуктография,жағынды алу, трепано-биопсия.Түінді формасының емі-сүт безінің секторальді резекциясы.Мастопатиннің диффузды формасыны емі-консервативті.Сүт безі рагінің классификациясы:кезеңі бойынша,TNM жүйесі бойынша,клиникалық,гистологиялық.Клиника:ауру сезімінсіз ісіктік түйіндер, тері симпомдары (площадки», «умбиликации», «лимонной корки», «Кенига»),емізіктердегі қанды бөліністер.

Диагностика:Скрининг-тәсіл.Маммография.Сүт бездерін өзін тексеру.Сұрақ-жауапты тәсіл.УЗИ.Дуктография.Термография.Трансиллюминация.Пункциялық биопсия,трепано-биопсия.

Емі: Кезеңінде-лимфаденэктамиямен кең секторальді резекция+сәулелі терапия.

1-кезең-Мадден бойынша радикальды мастектомия

2-кезең-операция алдындағы сәулелі терапия СОД 40-40 Гр+Мадден бойынша радикальды мастектомия

3-кезең- операция алдындағы сәулелі терапия СОД 40-45 Гр+ Мадден бойынша радикальды мастектомия+полихимиотерапия

4-кезең-сүт безінің санитариялық ампутациясы,поллиативті сәулелі терапия,химиогормонотерапия.

Химиотерапия көрсеткіштері-аналық безі қатерлі ісігінің барлық инфильтративті формасында,қорытындымен бірге:35 жастан жоғары,1 қатерлі кезеңі,лимфа түіндеріндегі метастаздардың болмауы,қалыпты гормональды рецепторлар, Her-2-neo рецепторлаының болмауы,ісік көлемі 2,0 см дейін.

Сәлелі терапия көрсеткіші:қалыпты гормонды көрсеткіштер.Пременапауза кезіндігі гормональды терапия:Аналық без қатерлі ісігінің орталықта және медиальды орналасуы,жоспарда комбинирленген ем де бар.

Гормональды терапияға көрсеткіштері:қалыпты гормональды рецепторлар.Пременапауза кезіндегі гормональды терапия:золадекс (диферелин), овариоэктомия немесе 2 жыл бойы 28 күнде 1 рет,сосын тәулігіне 20мг тамоксифен.Постменапауза кезіндегі гормонотерапия:тамоксифен немесе иістендіретін ингибиторлар (аримидекс,фемара)

Таргентті терапия- Her-2-neo рецепторларының қалыпты кезінде моноклональды антидене трастузумаб тағайындайды (герцептин).

№5 дәріс.

Тақырыбы:Трофобластикалық ауру

Дәріс тезисі: Трофобластикалық ауру –басқаларымен салыстырғанда сирек кездеседі. ДДҰ зерттеушілерінің келісімі бойынша (Женева, 1985), 1000 босануға 1 реттен көпіршікті күртік(пузырный занос).Шамамен 100 мың әйел ішінен 2-уінде босанудан және аборттан кейін хориокарцинома туындайды. Көбінесе бұл ауру Азия және Оңтүстік – Шығыс елдерінде кездеседі.

Жіктелуі (ВОЗ, 1975): 1. синцитиома. 2. Көпіршікті занос. 3. Инвазивтік көпіршікті занос. 4. хориокарцинома.

Көпіршікті занос. Клиникасы: жыныс жолдарынан қанды ақкір,іштің төменгі бөлімінде ауру сезімі, токсикоз,жүктілікке сәйкес жатыр көлемінің келмеуі,құсу, гипертиреоидтылық, респираторлы дистресс, тека-лютеиновые кисты яичников.

Диагностикасы. УДЗ,кеуде торының рентгенографиясы,хорионды гонадотропинді зеттеу трофобласттық бета-глобулинді, эвакуаты гистологиялық зерттеу. Көпіршікті заносты алу әдісі: медикаментозды, инструменталды, операция. Химиотерапияның көрсеткіштері: көпіршікті заностың эвакуациядан кейін 4-8 аптада ХГ жоғары титрлы ( қан сарысуында б 20000 МЕ/л жоғары, зәрде – 30000 МЕ/л жоғары);Эвакуация уақытысынан кейін кез-келген кесіндіде ХГ жоғарылауын бақылаймыз.Көпіршікті заносты 3есе қысқа зерттеуін 1айда жүргіземіз.Хориокарцинома гистологиялық түрде нақтыланады.

Хориокарцинома (ХК) – қатерлі ісік, возникающая преимущественно из элементов плодного яйца. Классификация ХК (FIGO, 1992). Қауіп факторы: 1. ХГ 100000 МЕ/л.аса 2. Ауру ағымы 6-айдан аса жүреді.Жүктілік кезеңінен бастап.ДДҰ ұйымы бойынша қауіптің даму резистенттілігі:төменгі қауіп-4-ке дейін,орташа-4-7балл,жоғары-8-ден аса баллды құрайды.Клиникасы:профузды жатырдан қан кету,лихорадка,жатырдың прогрессивті ұлғаюы және иілген формалы,тез дамитын ауыр анемия мен кахексия,анықталған метастаздар,ентігу,жөтел.

Диагностикасы: УЗИ, кеуде қуысының рентгенографиясы,ХГ гормонын зерттеу, трофобластикалық бета-глобулинді анықтау, жатыр қуысын гистологиялық зерттеу, гистероскопия, лапароскопия, ангиография, КТ.

Емі: Радикальды әдіс – химиотерапия. Монохимиотерапия – метотрексатом. Полихимиотерапия – метотрексат, лейковорин, дактиномицин. Оперативті көрсеткішке ем: қан кету,жатыр перфорациясы,химиотерапияга резистенттілігі,плацентарлы жердегі ісік.

№6 дәріс

Тақырыбы: Сыртқы жыныс мүшелерінің қатерлі және қатерсіз ісігі.

Дәріс тезисі: Вулва ісігі мен қынап ісігі салыстырмалы түрде сирек кездеседі және әйел жыныс мүшелерінің ісігі арасында 3-5% кездеседі.Қынап ісігімен ауыратын науқастардың орташа жасы 68 жаста.

Этиологиясы. эндокринді-зат алмасу бұзылыстары. Вирусты гипотеза.

Қынаптың сыртқы көрінісі: крауроз, лейкоплакия, жедел кондилома.

Қынаптың ісік алды аурулары: эпителийдің дисплазиясы.

Қынап ісігінің классификациясы: сатысымен, TNM жүйесімен, өсу формасы, гистологиялық форма. Клиникасы: ісік, жаралы аурулар, іріңді немесе қанды бөліністер, қынаптың ауруы, тітіркенуі немесе қышуы.

Диагностикасы: әйектермен қарау, вульвоскопия, жағындыны цитологиялық зерттеу, биопсия, радиоизотоптық әдіс Р 32мен, шап аймағындағы түйіндерге пункция жасау, цистоскопия, экскреторлы урография, ректоскопия,кеуде клеткасының рентгенографиясы.

Емі. О сатысы – қарапайым вульвоэктомия.

I сатысы – радикальды вульвоэктомия шап мықындық лимфаденэктомия

II сатысы – радикальды вульвоэктомия шап мықындық лимфаденэктомия + сәулелі терапия немесе ЛТ радикальды бағдарламаға сәйкестелген.

III сатысы - радикальды вульвоэктомия шап-мықын-омыртқа лимфаденэктомия+ сәулелі терапия немесе ЛТ радикальды бағдарламаға сәйкестелген.

IV сатысы – паллиативттық ЛТ, химиотерапия.

Қынап ісігі. Біріншілік екіншілік болуы мүмкін.Біріншілік қынап ісігі сирек кездеседі, әйел жыныс мүшелерінің қатерлі ісігінің 1-2% құрайды. Осы уақытта қынап ісіктері көбірек бақыланады. Осы уақытта Этиологиясы аз зерттелген. Қауіп-қатер тобы: созылмалы тітіркену, пессариямен ауруған кезде; хр.тітіркенуінен қынаппен жатырдың түсуімен байланысты,инволюциялық және дистрофиялық процестер; ВПГ-2, ПВИ инфицирлеу; жатыр мойыны ісігімен анамнез шағымдары бойынша жүктіліктің 8 аптасында диэтилстильбэстролды тағайындаймыз. Қынаптың сыртқы көрінісі және ісіг алды процестері. Сыртқы көрінісі – лейкоплакия және эритроплакия. Ісік алды – дисплазия.Вульва ісігінің классификация:сатысымен, TNM жүйесі, өсу формасы, гистологиялық форма.

Клиникасы:жыныс жолдарынан ақ бөлінділер бөлінуі, жатыр аймағында, сегізкөзде және шап аймағында ауру сезімі, ортақ органдардың функциясының бұзылыстары:зәрдің тез бөлінуі, соңғы бөліктердің ентігуі.

Диагностикасы: тексеру, цитологиялық зерттеу, биопсия, цистоскопия, экскреторлы урография, ректороманоскопия,кеуде клеткасының рентгенографиясы, радиоизотопты лимфография.

Емі. О сатысы – криодеструкция, СО₂ лазермен терапия,қынаптың шырышты қабатындағы сау ткандарды, хирургиялық емнің барысында , 5-фтрурациловая мазьімен жүргізіледі.

I сатысы – ішқуысылы сәулелі терапия

II сатысы – тағайындалған сәулелі терапия.

III сатысы – тағайындалған сәулелі терапия.

IV сатысы – паллиативтік сәулелі, химиотерапия.

МАМАНДЫҚ: 051 301 – «Жалпы медицина»

КАФЕДРА: №1 акушерия және гинекология