Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
4 Метод.указ. к сем. по Филос.doc
Скачиваний:
3
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
751 Кб
Скачать
☆
  1. Бақылау сұрақтары

  1. Қазақ философиясының қандай ерекшеліктері бар?

  2. Қазақ философиясындағы экзистенциалдық дегенді қалай түсінесіз?

  3. Қазақ философиясы бастауын қайдан алады?

  4. Қазақ қоғамындағы ақын – жырау, би – шешендердің орны қандай болды?

  5. Билер философиясы жөнінде не білесіз?

  6. Ағартушылық философиясының мәні неде?

  7. Ш. Құдайбердиевтің қазақ философиясындағы орны қандай?

  8. Абай дүниетанымының өзегі мен қайнар көздері.

  9. “Үш анық” еңбегінің философиялық маңызы.

  1. Сызбалар, есептер, ситуациялар

1. Қазақ философиясы қандай философия ?

Ғұмар Қараштың төмендегі “Өмір пәлсапасы” деген өлеңінен қандай ой түйесіз ?

Мысалы мынау жалған бір жел қайық,

Қылт етіп, қия бассаң кетер тайып

Таяныш тұрағы жоқ болғаннан соң,

Бұлайша мысал етсек болар лайық.

Жүрмеңіз мәңгілікті жұртқа сайып,

Тіршілік бес күннен небар тиген еншің

Пайдалан мейлінше қанат жайып.

Аз еншің, өкінішті жолға шашпа,

Келуі қайта айналып алмағайып.

Қалмайды ізі жолың бұ жиһанда,

Кеткен күн тағдыр суы, жуып, шайып.

Нені іздеп келіп едің, қайда кеттің, Бұл жұмбақ шешуі жоқ таңғажайып.

Анық сол: атқан таңдай әзі ғұмыр

Уақыты бітсе кетер әлі – ақ байып.

  1. Бұқар жыраудың төмендегі толғауынан қандай философиялық түйін жасауға болады ?

Әлемді түгел көрсе де, Ілімді түгел білсе де

Алтын үйге кірсе де, Қызығын қолмен бөлсе де,

Аспанда жұлдыз аралап, Қызықты күні қырындап,

Ай нұрын ұстап мінсе де,- Қисынсыз күйге түссе де,-

Қызыққа тоймас адамзат. Өмірге тоймас адамзат.

Жақындап ажал тұрса да,

Жанына қылыш ұрса да,

Қалжырап, көңілі қарайып,

Қарауытып көзі тұрса да,-

Үмітін қоймас адамзат !

      1. Глоссарий

р/р

ұғым

анықтамасы

1.

Даналық

- философия мен адамды жақындастыратын қажетті буын, олардың арасындағы рухани көпір (Рысқалиев Т.Х. Даналық пен түсініктің үлгілері / Философия тарихына шолу / Алматы, 1999).

2.

Экзистенциалдық

– (лат.өмір сүру, тіршілік ету деген сөзден шыққан) қазақ философиясының бір ерекшелігі. Қазақ дүниетанымында өмірдің мәні, өмір мен өлім, адам болмысы т.б. экзистенциалдық ұғымдарға терең мән беріледі.

3.

“Көшпенділер философы”

- Ш. Уәлиханов Асан Қайғыны осылай атаған. Толық аты - Хасен Сәбитұлы (XV ғ) аңыз кейіпкеріне айналған өз заманының асқан ойшылы.

4.

“Мен”

- философиялық позиция. Қазақ философиясында билер мен шешендердің, ақын – жыраулардың өз атынан сөйлеп, өз ойын, түсінігін ”Менін” паш ете отырып, өздерін ақыл – ойдың субъектісі ретінде көрсетуі.

5.

Жалған дүние

– қазақ ойының философиялық сипатын аша түсетін экзистенциалдық ұғымдардың бірі. Бәрі өткінші, дүние бір күйде тұрмайды. Орыс әдебиетінде, “Тауратта” ”суета сует” деген осы қазақ ұғымына балама болып келетін сөз бар.

6.

Жарық дүние

– қазақтың дүниеге көзқарасының оптимистік сыңайын танытатын ұғым. Бір жағынан, бүкіл әлемді бейнелесе, екінші жағынан, адам әлемін, адамның туғаннан өлгенге дейінгі тіршілігін аңғартады.

7.

Тәуба

– философиялық ұғым, ол қандай да бір құбылыстың рухани өлшемі.

8.

Ағартушылық

– XIX ғ. бірінші жартысы мен XX ғ. басында қоғамдық сананың дамуында жетекші роль атқарған ой.

9.

“Толық адам”

– Абай, Шәкәрім, Иассауи философиясында тұжырымдалған жетілген адам ( араб тіліне аударғанда ал – инсан ал – камил, жәуанмәртлік).

10.

“Адам бол!”

– Абайдың этикалық – гуманистік принципі.

11.

“Мен” және ”менікі”

- Абай философиясындағы экзистенциалдық ұғымдар (тән мен жан, рух).