Бақылауға арналған сұрақтар:
Диалектиканың мәнін қысқаша қалай анықтауға болады ?
Диалектиканың негзгі тарихи формаларының қайсысын білесіз?
Псевдодиалектика дегеніміз не?
Диалектиканың негізгі принциптері қандай?
Диалектика категорияларының мәнін түсіндіріңіз?
Заң дегеніміз не?
Қай заң диалектиканың «ядросы» және неге?
Қарама-қарсылықтардың бірлігі мен күрес заңы қандай фундаменталды проблеманы шешеді?
Қай заң дамудың механизмін ашады?
Философиялық түсініктегі сан, сапа және өлшем деген не?
Дамудың спиральды түрдегі механизмінің мәні неде?
Дамудағы «секіріс» дегеніміз не?
Сызбаға көңіл аударыңыз: Диалектика
(негізгі құрылымдық элементтері)
Таным процесінің
диалектикасы, ондағы жалпыға ортақ
заңдардың көрінісі
Шындық пен оның жолында
ортақ заңдардың дамуы туралы түсінік
Диалектика
қоғамның, ойлаудың, танымның жалпыға
ортақ даму заңдылықтары мен принциптерін
зерттейтін ғылым
Диалектиканың
логика, абстрактілі ойлаудың жалпыға
ортақ заңдар әрекеті
Диалектиканың басқа
да жақтарынан шығатын тұжырымдар және
олардан шығатын диалектикалық әмбебап
заңдарын ғылыми танымда қалай қолдану
туралы ережелер
Глоссарий
р/р |
ұғым |
анықтамасы |
1. |
Диалектика |
(гр. dialegomai – кеңес құру, әңгіме жүргізу) - табиғаттың, қоғамның және ойлаудың жалпыға бірдей заңдылықтарын зерттейтін ғылым. |
2. |
Метафизика |
– шындықты оның дамуында емес, тыныштық жағдайында қарайтын диалектикаға қарама-қарсы ойлау тәсілі. |
3. |
Методология |
– таным процесінде қолданылатын тәсілдер жүйесі жөніндегі ілім. |
4. |
Метод |
(гр. methodos – «бірдеңеге апаратын жол») – жалпы мәні таным процесінде ақиқатқа жетудің тәсілі , белгілі түрдегі жүйелі қызмет |
5. |
Теория |
(гр. theoria– бақылау, қарастыру, зерттеу ) - өзінің объектісін құрастырып отырған белгілі бір жиынтықтың қызметін сипаттайтын, түсіндіретін және болжайтын шындықтың қандай да болмасын «фрагменті» жөніндегі нақты білімді жинақтап қорытындылайтын жүйе . |
6. |
Принцип |
– дүниені тану мен өзгерту процесінде фактілерді немесе білімдерді бір ізге салуға қызмет ететін , олардың кейбір жиынтығының түп негізі ретінде көрінетін танымның ерекше формасы . |
7. |
Категория |
( гр. kategoria – пікір айту, куәгерлік ) – дүниедегі заттар мен құбылыстардың және таным процесінің неғұрлым ортақ және елеулі байланыстарын көрсететін бірегей , іргелі логикалық ұғым. |
8. |
Заң |
- дегеніміз құбылыстар арасындағы берік бара-бар, тыныш, қажетті, жалпы, тұрақты және қайталанып отыратын қатынас, бірлік пен байланыс. |
9. |
Қарама-қарсылықтар |
- бір бірін терістейтін және тудыратын бірліктің тенденциялары, моменттері, жақтары. |
10. |
Қайшылық |
- бұл даму және өзіндік қозғалыс бар жердегі қарама-қарсылықтардың қатынасы. |
11. |
Сапа |
- бұл заттың маңызды қасиеттерінің жиынтығы. |
12. |
Сан |
- бұл шаманы заттардың көлемін, процесстер ағымының қалпын, заттардың қасиетінің және сапасының деңгейін анықтайтын философиялық категория. |
13. |
Өлшем |
- бұл шекара аралықтарындағы негізгі сапаны қалдыра отырып, сандық өзгерістердің интервалын анықтайтын философиялық категория. |
14. |
Секіріс |
- дегеніміз сан өзгерісінің жиналуының нәтижесінде заттың сапалық түрленуінің кезеңі, яғни ескі сапаның жаңа сапаға ауысуы,бірте-біртеліктің үзілістері.
|
15. |
Терістеу |
- дамудағы объекттің жағдайларының, стадияларының арасындағы байланыстың анықталған типін білдіретін философиялық категория. |